Таяу Шығыс аймағындағы екі алпауыт мемлекет – Иран мен Сауд Арабиясы арасындағы текетірес тек геосаяси ықпал үшін күрес қана емес, сонымен бірге терең идеологиялық және жаһандық жобалардың қақтығысы болып табылады. Дінтанушы Асқар Сабдиннің талдауынша, бұл екі елдің арасындағы қайшылықтың бірнеше маңызды себебі бар, деп хабарлайды ult.kz.
Текестірестің басты себептерінің бірі – екі елдің де өзін ислам әлемінің рухани және саяси көшбасшысы ретінде көруі. Иран өзінің «Ислам революциясы» идеологиясын экспорттау арқылы аймақтағы ықпалын кеңейтуге тырысса, Сауд Арабиясы бұған қарсы өз жобаларын ұсынады. Бұл бәсекелестік көбінесе «прокси-соғыстар» түрінде көрініс табады. Атап айтқанда, Иран өзінің аймақтық мүдделерін жүзеге асыру үшін Ливан, Палестина және басқа да араб елдеріндегі түрлі милиция топтары мен идеологиялық жобаларын пайдаланады.
Аймақтық үстемдік және «милиция» саясаты
Иранның Ислам революциясы сақшылар корпусы (ИРСК) сияқты құрылымдар арқылы араб әлеміне белсенді түрде араласуы Сауд Арабиясының алаңдаушылығын туғызады. Сарапшының айтуынша, Иранның аймақтағы стратегиялық «вертикалы» мен милиция топтарын қолдауы Сауд Арабиясының қауіпсіздік концепциясына тікелей қауіп төндіреді. Бұл текетірес тек екі елмен шектелмей, неоосманизм сияқты басқа да аймақтық және жаһандық жобалармен тоғысып, жағдайды одан әрі күрделендіре түсуде.
Тарихи және мазхабтық айырмашылықтар
Идеологиялық қайшылықтың тағы бір қабаты – тарихи-діни мектептердің арасындағы алшақтық. Иран өзінің шииттік бағыты мен бай зияткерлік тарихына (Мұтазила философиясы, Матуриди және Ашари мектептерімен пікірталастар) сүйенсе, Сауд Арабиясы дәстүрлі сүнниттік бағытты ұстанады. Бұл діни айырмашылықтар саяси мүдделермен ұштасқанда, екі ел арасындағы ақпараттық және идеологиялық соғыстың басты құралына айналады.
Қорыта айтқанда, Иран мен Сауд Аравиясы арасындағы текетірес – бұл жаһандық саясаттағы жаңа тәртіпке бейімделу мен аймақтағы басты «ойыншы» мәртебесі үшін жүріп жатқан күрес. Түрлі идеологиялық платформалар мен стратегиялық жобалардың соқтығысуы бұл тартыстың жақын арада шешілмейтін күрделі мәселе екенін көрсетеді.
.jpg)
