Taiaý Shyǵys aimaǵyndaǵy eki alpaýyt memleket – Iran men Saýd Arabiiasy arasyndaǵy teketires tek geosaiasi yqpal úshin kúres qana emes, sonymen birge tereń ideologiialyq jáne jahandyq jobalardyń qaqtyǵysy bolyp tabylady. Dintanýshy Asqar Sabdinniń taldaýynsha, bul eki eldiń arasyndaǵy qaishylyqtyń birneshe mańyzdy sebebi bar, dep habarlaidy ult.kz.
Tekestirestiń basty sebepteriniń biri – eki eldiń de ózin islam áleminiń rýhani jáne saiasi kóshbasshysy retinde kórýi. Iran óziniń «Islam revoliýtsiiasy» ideologiiasyn eksporttaý arqyly aimaqtaǵy yqpalyn keńeitýge tyryssa, Saýd Arabiiasy buǵan qarsy óz jobalaryn usynady. Bul básekelestik kóbinese «proksi-soǵystar» túrinde kórinis tabady. Atap aitqanda, Iran óziniń aimaqtyq múddelerin júzege asyrý úshin Livan, Palestina jáne basqa da arab elderindegi túrli militsiia toptary men ideologiialyq jobalaryn paidalanady.
Aimaqtyq ústemdik jáne «militsiia» saiasaty
Irannyń Islam revoliýtsiiasy saqshylar korpýsy (IRSK) siiaqty qurylymdar arqyly arab álemine belsendi túrde aralasýy Saýd Arabiiasynyń alańdaýshylyǵyn týǵyzady. Sarapshynyń aitýynsha, Irannyń aimaqtaǵy strategiialyq «vertikaly» men militsiia toptaryn qoldaýy Saýd Arabiiasynyń qaýipsizdik kontseptsiiasyna tikelei qaýip tóndiredi. Bul teketires tek eki elmen shektelmei, neoosmanizm siiaqty basqa da aimaqtyq jáne jahandyq jobalarmen toǵysyp, jaǵdaidy odan ári kúrdelendire túsýde.
Tarihi jáne mazhabtyq aiyrmashylyqtar
Ideologiialyq qaishylyqtyń taǵy bir qabaty – tarihi-dini mektepterdiń arasyndaǵy alshaqtyq. Iran óziniń shiittik baǵyty men bai ziiatkerlik tarihyna (Mutazila filosofiiasy, Matýridi jáne Ashari mektepterimen pikirtalastar) súiense, Saýd Arabiiasy dástúrli súnnittik baǵytty ustanady. Bul dini aiyrmashylyqtar saiasi múddelermen ushtasqanda, eki el arasyndaǵy aqparattyq jáne ideologiialyq soǵystyń basty quralyna ainalady.
Qoryta aitqanda, Iran men Saýd Araviiasy arasyndaǵy teketires – bul jahandyq saiasattaǵy jańa tártipke beiimdelý men aimaqtaǵy basty «oiynshy» mártebesi úshin júrip jatqan kúres. Túrli ideologiialyq platformalar men strategiialyq jobalardyń soqtyǵysýy bul tartystyń jaqyn arada sheshilmeitin kúrdeli másele ekenin kórsetedi.
.jpg)
