Қазақстан Тәуелсіздігіне 25 жыл

Ғасырдан жеткен ақын үні

Ғасырдан жеткен ақын үні
kstnews.kz/ Хакімжановтар әулетінің архивінен

Қазақ поэзиясының көрнекті өкілі, Қазақстанның халық жазушысы Мәриям Хакімжанованың туғанына 120 жыл толуына орай республика аумағында әдеби-танымдық кеш ұйымдастырылып жатыр. Мәриям Хакімжанованың әдеби мұрасы – қазақ руханиятының асыл қазынасы. Ақынның сыршыл өлеңдері мен тағылымды туындылары уақыт өткен сайын мәнін тереңдете түсіп, кейінгі буынның рухани әлемін байыта бермек.

Саналы ғұмырын сөз өнеріне арнаған қаламгердің шығармаларында туған жерге деген сүйіспеншілік, адамгершілік, аналық мейірім мен ізгілік құндылықтары кеңінен көрініс тапты. Оның поэзиясы – өмірге деген құштарлықтың, елге деген құрметтің, адам бойындағы асыл қасиеттерді бағалай білудің көркем көрінісі. Артында мол әдеби мұра қалдырған тұлғаның есімі бүгінде де ел жадында.

Мәриям Хакімжанова 1906 жылы Қостанай өңірінде дүниеге келген. Болашақ ақынның балалық шағы қазақ ауылының тұрмыс-тіршілігімен, халықтың ауыз әдебиетімен, салт-дәстүрімен сабақтас өтті. Жыр мен терме, шешендік сөз бен халық әні кең тараған ортада өскен қыздың сөз өнеріне ықыласы ерте оянды.

1929 жылы оның алғашқы өлеңі жарық көрді. Сол жылы ақын «Әйел теңдігі» журналында әдеби қызметкер болып жұмыс істей бастады. Ақынның алғашқы өлеңдер жинағы 1935 жылы «Жеңешем» деген атпен жарық көрді. Бұл жинақ оның әдеби ортадағы орнын айқындай түсті. Мәриям Хакімжанованың өлеңдерінде сол кезеңдегі қазақ әйелінің тұрмысы, қоғамдағы өзгерістер, адам арасындағы сыйластық пен мейірім мәселелері көрініс тапты.

Ақынның шығармашылық жолы мен азаматтық болмысы туралы көзін көрген, бірге жүрген жандардың естелігі аз емес. Солардың бірі – жазушы Ақылбек Шаяхмет. Ол Мәриям апаның өмірі мен шығармашылығына қатысты жүрекке жақын естеліктерімен бөлісіп, ақынның туған жеріне деген ерекше ықыласын атап өтті.

Оның айтуынша, Мәриям апа Алматыда тұрса да, Қостанай өңірімен байланысын үзбеген. Туған өлкесінде болып жатқан жаңалықтарға, ел ішіндегі тыныс-тіршілікке үнемі құлақ түріп отырған. Тіпті облыстық газетті өмірінің соңына дейін жаздырып алып оқыған.

«Мәриям апай өзі туған жерінің нағыз патриоты болатын. Алматыда тұрса да, Қостанай облыстық газетін өмірінің соңына дейін жаздырып алып оқыды. Бір қызығы, маған хат жазып жіберетін. Сол хаттың конвертіне ақша салып, сол ақшаға газетке жазылғаны туралы пошта квитанциясын жіберуімді өтінетін. Өйткені Қостанайда не болып жатқанын, Қостанай адамдарының тыныс-тіршілігін біліп отырғысы келетін. Алматыда тұрып-ақ туған өлкесінің жаңалығын үзбей бақылап отырған Мәриям апайдың бойындағы осы қасиет мені әрдайым тәнті ететін», – деп еске алады Ақылбек Шаяхмет.

Шынында да, бұл естеліктің астарында үлкен мән жатыр. Туған жерге деген сүйіспеншілік кейде ұзақ толғаныспен емес, осындай қарапайым әрекеттермен көрінеді. Қанша жыл өтсе де, кіндік қаны тамған топырағымен рухани байланысын үзбеу – Мәриям Хакімжанованың азаматтық болмысының бір қыры. Ақынның туған өлкесіне деген ықыласы оның өлеңдеріндегі елдік пен адамдық тақырыптармен де үндеседі.

Мәриям Хакімжанованың есімін ұлықтау, шығармашылығын жас ұрпаққа таныту жұмыстары туған өңірінде де жүйелі жүргізіліп келеді. Қостанай қаласындағы №20 жалпы білім беретін мектепке халық жазушысының есімі 2001 жылы берілген. Бұл – ұлт әдебиетіне өлшеусіз еңбек сіңірген тұлғаға көрсетілген құрметтің бір белгісі.

Білім ордасында ақынның шығармашылығын насихаттауға, оның өмір жолын оқушыларға танытуға ерекше мән беріледі. Осы мақсатта дәстүрлі түрде «Мәриям оқулары» ұйымдастырылып келеді.

Мектеп директоры Жанаргүл Есжанованың айтуынша, бұл байқау тек білім ордасының аясында ғана емес, қалалық деңгейде өткізіледі. Оған жыл сайын Қостанай қаласы мен облыс мектептерінің мемлекеттік тілде білім алатын оқушылары қатысады.

«Мәриям оқулары» жыл сайын қараша айында өткізіледі. Бұл іс-шараны қалалық білім бөлімі ұйымдастырады. Қала мен облыс мектептерінен келген оқушылар ақынның өлеңдерін оқып, жыр сайысында бақ сынайды. Жыл сайын жеңімпаз балалар марапатталады. Біз анамыздың есімін өшірмеу, оның әдеби мұрасын кейінгі ұрпаққа жеткізу жолында осындай жұмыстарды тұрақты жүргізіп келеміз», – дейді Жанаргүл Есжанова.

Мұндай әдеби байқаулардың тәрбиелік мәні зор. Өйткені оқушы ақынның өлеңін жаттап қана қоймай, оның өмір сүрген дәуірімен, шығармаларының мазмұнымен, көтерген мәселелерімен танысады. Туған жерге құрмет, анаға деген сүйіспеншілік, адамгершілік пен ізгілік секілді құндылықтар да осы шығармалар арқылы жас ұрпақтың санасына сіңеді.

«Мәриям оқуларының» жыл сайын ұйымдастырылуы ақын мұрасының білім беру кеңістігіндегі өміршеңдігін көрсетеді. Бір кездері өзі жырлаған ізгілік пен адамдық қасиеттерді бүгінгі оқушылардың жатқа оқып, жүрегіне тоқуы – рухани сабақтастықтың бір көрінісі.

Бүгінде Мәриям Хакімжанова шығармашылығына қайта үңілу – тек мерейтойлық шаралардың міндеті емес. Бұл – қазақ әдебиетіндегі әйелдер сөзінің тарихи орнын, поэзияның қоғамдық сананы қалыптастырудағы рөлін бағамдау. Оның өлеңдерінде көтерілген ана мейірімі, адамгершілік, елге адалдық, ерлік пен еңбек тақырыптары қазіргі оқырман үшін де өз маңызын жоғалтқан жоқ.