Қазақстан Тәуелсіздігіне 25 жыл

Ǵasyrdan jetken aqyn úni

Ǵasyrdan jetken aqyn úni
kstnews.kz/ Hakimjanovtar áýletiniń arhivinen

Qazaq poeziiasynyń kórnekti ókili, Qazaqstannyń halyq jazýshysy Máriiam Hakimjanovanyń týǵanyna 120 jyl tolýyna orai respýblika aýmaǵynda ádebi-tanymdyq kesh uiymdastyrylyp jatyr. Máriiam Hakimjanovanyń ádebi murasy – qazaq rýhaniiatynyń asyl qazynasy. Aqynnyń syrshyl óleńderi men taǵylymdy týyndylary ýaqyt ótken saiyn mánin tereńdete túsip, keiingi býynnyń rýhani álemin baiyta bermek.

Sanaly ǵumyryn sóz ónerine arnaǵan qalamgerdiń shyǵarmalarynda týǵan jerge degen súiispenshilik, adamgershilik, analyq meiirim men izgilik qundylyqtary keńinen kórinis tapty. Onyń poeziiasy – ómirge degen qushtarlyqtyń, elge degen qurmettiń, adam boiyndaǵy asyl qasietterdi baǵalai bilýdiń kórkem kórinisi. Artynda mol ádebi mura qaldyrǵan tulǵanyń esimi búginde de el jadynda.

Máriiam Hakimjanova 1906 jyly Qostanai óńirinde dúniege kelgen. Bolashaq aqynnyń balalyq shaǵy qazaq aýylynyń turmys-tirshiligimen, halyqtyń aýyz ádebietimen, salt-dástúrimen sabaqtas ótti. Jyr men terme, sheshendik sóz ben halyq áni keń taraǵan ortada ósken qyzdyń sóz ónerine yqylasy erte oiandy.

1929 jyly onyń alǵashqy óleńi jaryq kórdi. Sol jyly aqyn «Áiel teńdigi» jýrnalynda ádebi qyzmetker bolyp jumys istei bastady. Aqynnyń alǵashqy óleńder jinaǵy 1935 jyly «Jeńeshem» degen atpen jaryq kórdi. Bul jinaq onyń ádebi ortadaǵy ornyn aiqyndai tústi. Máriiam Hakimjanovanyń óleńderinde sol kezeńdegi qazaq áieliniń turmysy, qoǵamdaǵy ózgerister, adam arasyndaǵy syilastyq pen meiirim máseleleri kórinis tapty.

Aqynnyń shyǵarmashylyq joly men azamattyq bolmysy týraly kózin kórgen, birge júrgen jandardyń esteligi az emes. Solardyń biri – jazýshy Aqylbek Shaiahmet. Ol Máriiam apanyń ómiri men shyǵarmashylyǵyna qatysty júrekke jaqyn estelikterimen bólisip, aqynnyń týǵan jerine degen erekshe yqylasyn atap ótti.

Onyń aitýynsha, Máriiam apa Almatyda tursa da, Qostanai óńirimen bailanysyn úzbegen. Týǵan ólkesinde bolyp jatqan jańalyqtarǵa, el ishindegi tynys-tirshilikke únemi qulaq túrip otyrǵan. Tipti oblystyq gazetti ómiriniń sońyna deiin jazdyryp alyp oqyǵan.

«Máriiam apai ózi týǵan jeriniń naǵyz patrioty bolatyn. Almatyda tursa da, Qostanai oblystyq gazetin ómiriniń sońyna deiin jazdyryp alyp oqydy. Bir qyzyǵy, maǵan hat jazyp jiberetin. Sol hattyń konvertine aqsha salyp, sol aqshaǵa gazetke jazylǵany týraly poshta kvitantsiiasyn jiberýimdi ótinetin. Óitkeni Qostanaida ne bolyp jatqanyn, Qostanai adamdarynyń tynys-tirshiligin bilip otyrǵysy keletin. Almatyda turyp-aq týǵan ólkesiniń jańalyǵyn úzbei baqylap otyrǵan Máriiam apaidyń boiyndaǵy osy qasiet meni árdaiym tánti etetin», – dep eske alady Aqylbek Shaiahmet.

Shynynda da, bul esteliktiń astarynda úlken mán jatyr. Týǵan jerge degen súiispenshilik keide uzaq tolǵanyspen emes, osyndai qarapaiym árekettermen kórinedi. Qansha jyl ótse de, kindik qany tamǵan topyraǵymen rýhani bailanysyn úzbeý – Máriiam Hakimjanovanyń azamattyq bolmysynyń bir qyry. Aqynnyń týǵan ólkesine degen yqylasy onyń óleńderindegi eldik pen adamdyq taqyryptarmen de úndesedi.

Máriiam Hakimjanovanyń esimin ulyqtaý, shyǵarmashylyǵyn jas urpaqqa tanytý jumystary týǵan óńirinde de júieli júrgizilip keledi. Qostanai qalasyndaǵy №20 jalpy bilim beretin mektepke halyq jazýshysynyń esimi 2001 jyly berilgen. Bul – ult ádebietine ólsheýsiz eńbek sińirgen tulǵaǵa kórsetilgen qurmettiń bir belgisi.

Bilim ordasynda aqynnyń shyǵarmashylyǵyn nasihattaýǵa, onyń ómir jolyn oqýshylarǵa tanytýǵa erekshe mán beriledi. Osy maqsatta dástúrli túrde «Máriiam oqýlary» uiymdastyrylyp keledi.

Mektep direktory Janargúl Esjanovanyń aitýynsha, bul baiqaý tek bilim ordasynyń aiasynda ǵana emes, qalalyq deńgeide ótkiziledi. Oǵan jyl saiyn Qostanai qalasy men oblys mektepteriniń memlekettik tilde bilim alatyn oqýshylary qatysady.

«Máriiam oqýlary» jyl saiyn qarasha aiynda ótkiziledi. Bul is-sharany qalalyq bilim bólimi uiymdastyrady. Qala men oblys mektepterinen kelgen oqýshylar aqynnyń óleńderin oqyp, jyr saiysynda baq synaidy. Jyl saiyn jeńimpaz balalar marapattalady. Biz anamyzdyń esimin óshirmeý, onyń ádebi murasyn keiingi urpaqqa jetkizý jolynda osyndai jumystardy turaqty júrgizip kelemiz», – deidi Janargúl Esjanova.

Mundai ádebi baiqaýlardyń tárbielik máni zor. Óitkeni oqýshy aqynnyń óleńin jattap qana qoimai, onyń ómir súrgen dáýirimen, shyǵarmalarynyń mazmunymen, kótergen máselelerimen tanysady. Týǵan jerge qurmet, anaǵa degen súiispenshilik, adamgershilik pen izgilik sekildi qundylyqtar da osy shyǵarmalar arqyly jas urpaqtyń sanasyna sińedi.

«Máriiam oqýlarynyń» jyl saiyn uiymdastyrylýy aqyn murasynyń bilim berý keńistigindegi ómirsheńdigin kórsetedi. Bir kezderi ózi jyrlaǵan izgilik pen adamdyq qasietterdi búgingi oqýshylardyń jatqa oqyp, júregine toqýy – rýhani sabaqtastyqtyń bir kórinisi.

Búginde Máriiam Hakimjanova shyǵarmashylyǵyna qaita úńilý – tek mereitoilyq sharalardyń mindeti emes. Bul – qazaq ádebietindegi áielder sóziniń tarihi ornyn, poeziianyń qoǵamdyq sanany qalyptastyrýdaǵy rólin baǵamdaý. Onyń óleńderinde kóterilgen ana meiirimi, adamgershilik, elge adaldyq, erlik pen eńbek taqyryptary qazirgi oqyrman úshin de óz mańyzyn joǵaltqan joq.