قازاق پوەزيياسىنىڭ كٶرنەكتٸ ٶكٸلٸ, قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى مەرييام حاكٸمجانوۆانىڭ تۋعانىنا 120 جىل تولۋىنا وراي رەسپۋبليكا اۋماعىندا ەدەبي-تانىمدىق كەش ۇيىمداستىرىلىپ جاتىر. مەرييام حاكٸمجانوۆانىڭ ەدەبي مۇراسى – قازاق رۋحانيياتىنىڭ اسىل قازىناسى. اقىننىڭ سىرشىل ٶلەڭدەرٸ مەن تاعىلىمدى تۋىندىلارى ۋاقىت ٶتكەن سايىن مەنٸن تەرەڭدەتە تٷسٸپ, كەيٸنگٸ بۋىننىڭ رۋحاني ەلەمٸن بايىتا بەرمەك.
سانالى عۇمىرىن سٶز ٶنەرٸنە ارناعان قالامگەردٸڭ شىعارمالارىندا تۋعان جەرگە دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸك, ادامگەرشٸلٸك, انالىق مەيٸرٸم مەن ٸزگٸلٸك قۇندىلىقتارى كەڭٸنەن كٶرٸنٸس تاپتى. ونىڭ پوەزيياسى – ٶمٸرگە دەگەن قۇشتارلىقتىڭ, ەلگە دەگەن قۇرمەتتٸڭ, ادام بويىنداعى اسىل قاسيەتتەردٸ باعالاي بٸلۋدٸڭ كٶركەم كٶرٸنٸسٸ. ارتىندا مول ەدەبي مۇرا قالدىرعان تۇلعانىڭ ەسٸمٸ بٷگٸندە دە ەل جادىندا.
مەرييام حاكٸمجانوۆا 1906 جىلى قوستاناي ٶڭٸرٸندە دٷنيەگە كەلگەن. بولاشاق اقىننىڭ بالالىق شاعى قازاق اۋىلىنىڭ تۇرمىس-تٸرشٸلٸگٸمەن, حالىقتىڭ اۋىز ەدەبيەتٸمەن, سالت-دەستٷرٸمەن ساباقتاس ٶتتٸ. جىر مەن تەرمە, شەشەندٸك سٶز بەن حالىق ەنٸ كەڭ تاراعان ورتادا ٶسكەن قىزدىڭ سٶز ٶنەرٸنە ىقىلاسى ەرتە وياندى.
1929 جىلى ونىڭ العاشقى ٶلەڭٸ جارىق كٶردٸ. سول جىلى اقىن «ەيەل تەڭدٸگٸ» جۋرنالىندا ەدەبي قىزمەتكەر بولىپ جۇمىس ٸستەي باستادى. اقىننىڭ العاشقى ٶلەڭدەر جيناعى 1935 جىلى «جەڭەشەم» دەگەن اتپەن جارىق كٶردٸ. بۇل جيناق ونىڭ ەدەبي ورتاداعى ورنىن ايقىنداي تٷستٸ. مەرييام حاكٸمجانوۆانىڭ ٶلەڭدەرٸندە سول كەزەڭدەگٸ قازاق ەيەلٸنٸڭ تۇرمىسى, قوعامداعى ٶزگەرٸستەر, ادام اراسىنداعى سىيلاستىق پەن مەيٸرٸم مەسەلەلەرٸ كٶرٸنٸس تاپتى.
اقىننىڭ شىعارماشىلىق جولى مەن ازاماتتىق بولمىسى تۋرالى كٶزٸن كٶرگەن, بٸرگە جٷرگەن جانداردىڭ ەستەلٸگٸ از ەمەس. سولاردىڭ بٸرٸ – جازۋشى اقىلبەك شاياحمەت. ول مەرييام اپانىڭ ٶمٸرٸ مەن شىعارماشىلىعىنا قاتىستى جٷرەككە جاقىن ەستەلٸكتەرٸمەن بٶلٸسٸپ, اقىننىڭ تۋعان جەرٸنە دەگەن ەرەكشە ىقىلاسىن اتاپ ٶتتٸ.
ونىڭ ايتۋىنشا, مەرييام اپا الماتىدا تۇرسا دا, قوستاناي ٶڭٸرٸمەن بايلانىسىن ٷزبەگەن. تۋعان ٶلكەسٸندە بولىپ جاتقان جاڭالىقتارعا, ەل ٸشٸندەگٸ تىنىس-تٸرشٸلٸككە ٷنەمٸ قۇلاق تٷرٸپ وتىرعان. تٸپتٸ وبلىستىق گازەتتٸ ٶمٸرٸنٸڭ سوڭىنا دەيٸن جازدىرىپ الىپ وقىعان.
«مەرييام اپاي ٶزٸ تۋعان جەرٸنٸڭ ناعىز پاتريوتى بولاتىن. الماتىدا تۇرسا دا, قوستاناي وبلىستىق گازەتٸن ٶمٸرٸنٸڭ سوڭىنا دەيٸن جازدىرىپ الىپ وقىدى. بٸر قىزىعى, ماعان حات جازىپ جٸبەرەتٸن. سول حاتتىڭ كونۆەرتٸنە اقشا سالىپ, سول اقشاعا گازەتكە جازىلعانى تۋرالى پوشتا كۆيتانتسيياسىن جٸبەرۋٸمدٸ ٶتٸنەتٸن. ٶيتكەنٸ قوستانايدا نە بولىپ جاتقانىن, قوستاناي ادامدارىنىڭ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸن بٸلٸپ وتىرعىسى كەلەتٸن. الماتىدا تۇرىپ-اق تۋعان ٶلكەسٸنٸڭ جاڭالىعىن ٷزبەي باقىلاپ وتىرعان مەرييام اپايدىڭ بويىنداعى وسى قاسيەت مەنٸ ەردايىم تەنتٸ ەتەتٸن», – دەپ ەسكە الادى اقىلبەك شاياحمەت.
شىنىندا دا, بۇل ەستەلٸكتٸڭ استارىندا ٷلكەن مەن جاتىر. تۋعان جەرگە دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸك كەيدە ۇزاق تولعانىسپەن ەمەس, وسىنداي قاراپايىم ەرەكەتتەرمەن كٶرٸنەدٸ. قانشا جىل ٶتسە دە, كٸندٸك قانى تامعان توپىراعىمەن رۋحاني بايلانىسىن ٷزبەۋ – مەرييام حاكٸمجانوۆانىڭ ازاماتتىق بولمىسىنىڭ بٸر قىرى. اقىننىڭ تۋعان ٶلكەسٸنە دەگەن ىقىلاسى ونىڭ ٶلەڭدەرٸندەگٸ ەلدٸك پەن ادامدىق تاقىرىپتارمەن دە ٷندەسەدٸ.
مەرييام حاكٸمجانوۆانىڭ ەسٸمٸن ۇلىقتاۋ, شىعارماشىلىعىن جاس ۇرپاققا تانىتۋ جۇمىستارى تۋعان ٶڭٸرٸندە دە جٷيەلٸ جٷرگٸزٸلٸپ كەلەدٸ. قوستاناي قالاسىنداعى №20 جالپى بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپكە حالىق جازۋشىسىنىڭ ەسٸمٸ 2001 جىلى بەرٸلگەن. بۇل – ۇلت ەدەبيەتٸنە ٶلشەۋسٸز ەڭبەك سٸڭٸرگەن تۇلعاعا كٶرسەتٸلگەن قۇرمەتتٸڭ بٸر بەلگٸسٸ.
بٸلٸم ورداسىندا اقىننىڭ شىعارماشىلىعىن ناسيحاتتاۋعا, ونىڭ ٶمٸر جولىن وقۋشىلارعا تانىتۋعا ەرەكشە مەن بەرٸلەدٸ. وسى ماقساتتا دەستٷرلٸ تٷردە «مەرييام وقۋلارى» ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدٸ.
مەكتەپ ديرەكتورى جانارگٷل ەسجانوۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇل بايقاۋ تەك بٸلٸم ورداسىنىڭ اياسىندا عانا ەمەس, قالالىق دەڭگەيدە ٶتكٸزٸلەدٸ. وعان جىل سايىن قوستاناي قالاسى مەن وبلىس مەكتەپتەرٸنٸڭ مەملەكەتتٸك تٸلدە بٸلٸم الاتىن وقۋشىلارى قاتىسادى.
«مەرييام وقۋلارى» جىل سايىن قاراشا ايىندا ٶتكٸزٸلەدٸ. بۇل ٸس-شارانى قالالىق بٸلٸم بٶلٸمٸ ۇيىمداستىرادى. قالا مەن وبلىس مەكتەپتەرٸنەن كەلگەن وقۋشىلار اقىننىڭ ٶلەڭدەرٸن وقىپ, جىر سايىسىندا باق سىنايدى. جىل سايىن جەڭٸمپاز بالالار ماراپاتتالادى. بٸز انامىزدىڭ ەسٸمٸن ٶشٸرمەۋ, ونىڭ ەدەبي مۇراسىن كەيٸنگٸ ۇرپاققا جەتكٸزۋ جولىندا وسىنداي جۇمىستاردى تۇراقتى جٷرگٸزٸپ كەلەمٸز», – دەيدٸ جانارگٷل ەسجانوۆا.
مۇنداي ەدەبي بايقاۋلاردىڭ تەربيەلٸك مەنٸ زور. ٶيتكەنٸ وقۋشى اقىننىڭ ٶلەڭٸن جاتتاپ قانا قويماي, ونىڭ ٶمٸر سٷرگەن دەۋٸرٸمەن, شىعارمالارىنىڭ مازمۇنىمەن, كٶتەرگەن مەسەلەلەرٸمەن تانىسادى. تۋعان جەرگە قۇرمەت, اناعا دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸك, ادامگەرشٸلٸك پەن ٸزگٸلٸك سەكٸلدٸ قۇندىلىقتار دا وسى شىعارمالار ارقىلى جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا سٸڭەدٸ.
«مەرييام وقۋلارىنىڭ» جىل سايىن ۇيىمداستىرىلۋى اقىن مۇراسىنىڭ بٸلٸم بەرۋ كەڭٸستٸگٸندەگٸ ٶمٸرشەڭدٸگٸن كٶرسەتەدٸ. بٸر كەزدەرٸ ٶزٸ جىرلاعان ٸزگٸلٸك پەن ادامدىق قاسيەتتەردٸ بٷگٸنگٸ وقۋشىلاردىڭ جاتقا وقىپ, جٷرەگٸنە توقۋى – رۋحاني ساباقتاستىقتىڭ بٸر كٶرٸنٸسٸ.
بٷگٸندە مەرييام حاكٸمجانوۆا شىعارماشىلىعىنا قايتا ٷڭٸلۋ – تەك مەرەيتويلىق شارالاردىڭ مٸندەتٸ ەمەس. بۇل – قازاق ەدەبيەتٸندەگٸ ەيەلدەر سٶزٸنٸڭ تاريحي ورنىن, پوەزييانىڭ قوعامدىق سانانى قالىپتاستىرۋداعى رٶلٸن باعامداۋ. ونىڭ ٶلەڭدەرٸندە كٶتەرٸلگەن انا مەيٸرٸمٸ, ادامگەرشٸلٸك, ەلگە ادالدىق, ەرلٸك پەن ەڭبەك تاقىرىپتارى قازٸرگٸ وقىرمان ٷشٸن دە ٶز ماڭىزىن جوعالتقان جوق.