حالىقارالىق «قازاق تٸلٸ» قوعامىنىڭ X قۇرىلتايىندا مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ قوعامدى بٸرٸكتٸرۋدەگٸ رٶلٸ, ونىڭ بٸلٸم مەن عىلىمداعى, مەديتسيناداعى, تسيفرلىق كەڭٸستٸكتەگٸ جەنە ەسكەري سالاداعى قولدانىسى كەڭٸنەن تالقىلاندى. جيىندا قازاق تٸلٸنٸڭ بولاشاعىنا قاتىستى وي بٶلٸسكەن تٷرلٸ ەتنوس ٶكٸلدەرٸ مەملەكەتتٸك تٸلدٸ تەك قارىم-قاتىناس قۇرالى رەتٸندە ەمەس, ورتاق وتانعا دەگەن قۇرمەت پەن ازاماتتىق جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ بەلگٸسٸ رەتٸندە باعالادى. ولاردىڭ پٸكٸرٸنشە, قازاق تٸلٸنٸڭ ٶرٸسٸ كەڭەيۋٸ ٷشٸن ونى تۇرمىستىق دەڭگەيدە عانا ەمەس, قوعامدىق ٶمٸردٸڭ بارلىق سالاسىندا قولدانۋعا مٷمكٸندٸك جاساۋ قاجەت.
قۇرىلتايدا سٶز العان «UMC» جٷرەك ورتالىعىنىڭ دەرٸگەرٸ ساردور يۋلداشوۆ مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ ادام تاعدىرىنا ىقپالىن ٶز ٶمٸرٸمەن بايلانىستىردى. ٶزبەك وتباسىندا دٷنيەگە كەلٸپ, ٶزبەك مەكتەبٸندە بٸلٸم العان ول بالا كەزٸنەن قازاق بالالارىمەن بٸرگە ٶسٸپ, قازاق تٸلٸن اۋىلدا مەڭگەرگەن. دەرٸگەردٸڭ ايتۋىنشا, سول كەزدەن بويىنا سٸڭگەن تٸل كەيٸنگٸ ٶمٸر جولىنا, كەسٸبي قالىپتاسۋىنا جەنە قوعاممەن قارىم-قاتىناسىنا ٷلكەن ەسەر ەتكەن.
«مەن ٶزبەك شاڭىراعىندا ٶستٸم. ٶزبەك مەكتەبٸن ٷزدٸك بٸتٸردٸم. ال دالادا قازاق بالالارىمەن ويناپ, بٸرگە ٶستٸك. ٶزارا قازاقشا سٶيلەسٸپ, باۋىرداي جاقىن بولدىق. سول اۋىلدا ٷيرەنگەن قازاق تٸلٸ مەنٸڭ بٷكٸل تاعدىرىمدى ايقىندادى. كەيٸن مەديتسينا عىلىمىنىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرٸپ, بٷگٸندە «UMC» جٷرەك ورتالىعىندا ەڭبەك ەتٸپ جٷرمٸن. قازاق تٸلٸ ماعان بٸلٸم ەسٸگٸن اشتى, دەرٸگەرلٸك جولىمدى اشتى, حالقىمنىڭ جٷرەگٸنە جول اشتى», – دەدٸ ساردور يۋلداشوۆ.
ينتەرۆەنتسييالىق اريتمولوگ رەتٸندە كٷن سايىن ناۋقاستارمەن جۇمىس ٸستەيتٸن دەرٸگەر مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ كەسٸبي قىزمەتتەگٸ ماڭىزىن دا ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ سٶزٸنشە, مەديتسينادا ماماننىڭ بٸلٸمٸ مەن تەجٸريبەسٸ قانشالىقتى ماڭىزدى بولسا, ناۋقاسپەن دۇرىس قارىم-قاتىناس ورناتۋى دا سونشالىقتى قاجەت. ەسٸرەسە كٷردەلٸ ەم-دوم مەن وپەراتسييا الدىندا دەرٸگەرگە سەنٸم بٸلدٸرۋ ٷشٸن ناۋقاس ٶزٸن تٷسٸنەتٸنٸن سەزٸنۋٸ كەرەك.
مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ ازاماتتىق بٸرەگەيلٸكتٸ قالىپتاستىرۋداعى رٶلٸ تۋرالى قۇرىلتاي دەپۋتاتى ەكاتەرينا سمالياكوۆا دا وي قوزعادى. قازاق فيلولوگيياسىن مەڭگەرٸپ, ۇزاق جىل بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا ەڭبەك ەتكەن ول قازاق تٸلٸنە دەگەن قىزىعۋشىلىعى مەكتەپ قابىرعاسىنان باستالعانىن ايتتى. ۋاقىت ٶتە كەلە بۇل قىزىعۋشىلىق ٶمٸرلٸك تاڭداۋىنا اينالىپ, تٸل ارقىلى قازاق حالقىنىڭ تاريحىن, دٷنيەتانىمىن, سالت-دەستٷرٸ مەن سٶز مەدەنيەتٸن تەرەڭٸرەك تانىعان.
«قازاق تٸلٸ ٶمٸرٸمە مەكتەپ قابىرعاسىنان ەنٸپ, ۋاقىت ٶتە كەلە عۇمىرلىق تاڭداۋىمنىڭ ٶزەگٸنە اينالدى. ەربٸر جاڭا سٶز ارقىلى حالقىمىزدىڭ تاريحىنا تەرەڭٸرەك بويلادىم. تٸل ارقىلى ۇلتتىق دٷنيەتانىمنىڭ بايلىعىن, سالت-دەستٷردٸڭ دانالىعىن, سٶز مەدەنيەتٸنٸڭ تەرەڭدٸگٸن تانىدىم. تٸل – حالىقتىڭ جادى. سٶز – ونىڭ كٸلتٸ», – دەدٸ ەكاتەرينا سمالياكوۆا.
دەپۋتات قازاقستاننىڭ باستى بايلىعىنىڭ بٸرٸ – ەلدەگٸ قوعامدىق كەلٸسٸم مەن حالىقتىڭ بٸرلٸگٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلٸمٸزدەگٸ ەر ەتنوس ٶز انا تٸلٸ مەن مەدەنيەتٸن ساقتاۋعا مٷمكٸندٸك العان.
«تامىرىمىز سان تاراۋ, تاعدىرىمىز بٸر ارنا. سول ارنانى توعىستىراتىن رۋحاني كٷش – قازاق تٸلٸ», – دەپ تٷيٸندەدٸ دەپۋتات.
قۇرىلتايدا مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ بولاشاعى تەك كٷندەلٸكتٸ تۇرمىستىق قارىم-قاتىناسپەن شەكتەلمەۋٸ كەرەكتٸگٸ دە ايتىلدى. «موبايل-تەلەكوم» كومپانيياسىنىڭ وپەراتور-ينجەنەرٸ ماكسيم كۋزنەتسوۆ قازاق تٸلٸنٸڭ تسيفرلىق كەڭٸستٸكتەگٸ مٷمكٸندٸگٸن كەڭەيتۋ, ونى عىلىم مەن تەحنولوگييانىڭ تٸلٸنە اينالدىرۋ مەسەلەسٸن كٶتەردٸ.
«قازاقشا ايتقان سٶزٸمٸزدٸڭ دۇرىس تانىلىپ, سۇراقتاردىڭ ساۋاتتى ٶڭدەلۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن جاساندى ينتەللەكت مودەلدەرٸ اسا قاجەت. جاساندى ينتەللەكتٸنٸ قازاقشا سٶيلەتۋ مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ ٶرٸسٸن كەڭەيتەدٸ. بۇل تٸلدٸ ٷيرەنگٸسٸ كەلەتٸن جاستار ٷشٸن دە, ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ازاماتى ٷشٸن دە ماڭىزدى», – دەدٸ ماكسيم كۋزنەتسوۆ.
قازاق تٸلٸنٸڭ قوعامدىق مەدەنيەت پەن ەكولوگييالىق جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ قالىپتاستىرۋداعى ەلەۋەتٸنە قازاقستان حالىق كەڭەسٸنٸڭ مٷشەسٸ, قازاق تٸلٸ پەنٸنٸڭ وقىتۋشىسى الينا كان دا نازار اۋداردى. ول «تازا قازاقستان» باستاماسىن جٷزەگە اسىرۋدا حالىقتىڭ عاسىرلار بويى قالىپتاسقان دٷنيەتانىمى مەن تٸلدٸك مۇراسىن تيٸمدٸ پايدالانۋدى ۇسىندى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, قازاق تٸلٸندەگٸ ماقال-مەتەلدەر مەن ناقىل سٶزدەر جاس ۇرپاققا تابيعاتتى قورعاۋ, قورشاعان ورتاعا جاناشىرلىقپەن قاراۋ جەنە قوعامدىق ەدەپتٸ ساقتاۋ قۇندىلىقتارىن تٷسٸندٸرۋدٸڭ پەرمەندٸ قۇرالى بولا الادى.
«قوعامدىق ەتيكا ەڭ ەۋەلٸ تٸلدٸڭ تازالىعىنان باستالادى. حالقىمىز «ەدەپ باسى – تٸل» دەپ دەل ايتقان. ال «اتادان مال قالعانشا, تال قالسىن» دەگەن مەتەل ەل اۋماعىن جاسىل ورمانعا اينالدىرۋ جٶنٸندەگٸ باستامامەن ٷندەسەدٸ. «جازدىڭ بٸر كٷنٸ – قىستىڭ مىڭ كٷنٸ» دەگەن سٶز جاستاردى ەڭبەكقورلىققا ٷندەسە, «سۋدىڭ دا سۇراۋى بار» دەگەن ۇعىم تابيعي رەسۋرستاردى ٷنەمدٸ پايدالانۋعا شاقىرادى. تٸلٸمٸزدە «تازا قازاقستان» يدەياسىن قۋاتتايتىن وسىنداي تٸركەستەر ٶتە كٶپ», – دەدٸ الينا كان.
ال قورعانىس مينيسترلٸگٸ ورتالىق انسامبلٸنٸڭ سوليسٸ ەلدانا گابەرمان قازاق تٸلٸنٸڭ ەسكەري ورتاداعى ورنى مەن ۇلتتىق ارمييانىڭ رۋحاني كەلبەتٸ تۋرالى پٸكٸر بٸلدٸردٸ. شىققان تەگٸ نەمٸس ەنشٸ ەسكەري انسامبلدە 16 جىلدان بەرٸ ٶنەر كٶرسەتٸپ كەلەدٸ. ول العاش رەت قازاق تٸلٸندە «ەلييا» ەنٸن ورىنداعان سەتٸن ەرەكشە ىقىلاسپەن ەسكە الدى. باستاپقىدا كٶرەرمەننٸڭ قالاي قابىلدايتىنىنا الاڭداعانىمەن, ەن اياقتالعان سوڭ جٷرەكتەن شىققان ٷننٸڭ تىڭدارمانعا جەتكەنٸن سەزٸنگەنٸن ايتتى.
«مەنٸڭ ٷنٸم – ارمييامىزدىڭ ۇلتتىق ٷنٸ. سەبەبٸ مەنٸڭ رۋحىم دا, تٸلٸم دە, جٷرەگٸم دە – قازاق, شىققان تەگٸم – نەمٸس. گەرولد بەلگەر دە نەمٸس, ال بولمىسى قازاق ەدٸ. گەراعا بەرٸمٸزگە قازاق تٸلٸنە دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸكتٸ ٷيرەتٸپ كەتتٸ», – دەدٸ ول.
ول قازاق تٸلٸنٸڭ ٶزٸنە ٶنەر مەن ابىروي سىيلاعانىن ايتا كەلە, ەندٸ مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ ساربازدارعا دا بٸلٸم مەن جٸگەر بەرەتٸن كٷشكە اينالۋىن قالايتىنىن جەتكٸزدٸ.
