Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ) мен оның Халықаралық обырды зерттеу агенттігі (IARC) әлемдегі онкологиялық ауруларға қатысты жаңа болжам жариялады, деп хабарлайды ult.kz.
Сарапшылардың айтуынша, қазіргі үрдіс сақталса, 2050 жылға қарай қатерлі ісіктің жаңа жағдайлары жылына 35 миллионға дейін жетуі мүмкін. Бұл бүгінгі көрсеткішпен салыстырғанда шамамен 77 пайызға көп.
Мамандар мұндай өсім халық санының көбеюімен ғана емес, өмір сүру ұзақтығының артуы, тұрғындардың қартаюы және өмір салтына байланысты қауіп факторларының кең таралуымен түсіндіріледі.
Қатерлі ісік әлемдегі ең үлкен қауіптердің біріне айналды
Бүгінде қатерлі ісік әлем бойынша өлім-жітімнің басты себептерінің бірі болып отыр. Жыл сайын миллиондаған адам осы диагнозды естіп, олардың едәуір бөлігі аурудың салдарынан көз жұмады.
ДДСҰ мәліметінше, қазіргі таңда әлемде жыл сайын шамамен 20 миллионнан астам адамнан қатерлі ісік анықталады. Ал 2050 жылға қарай бұл көрсеткіш 35 миллионға дейін жетуі ықтимал.
Бұл дегеніміз – денсаулық сақтау жүйесіне түсетін салмақтың айтарлықтай артып, емдеу шығындарының көбеюі және көптеген елде медициналық қызметке деген сұраныстың еселенуі.
Неліктен қатерлі ісік көбейіп жатыр?
Сарапшылар онкологиялық аурулардың артуына бірнеше негізгі фактор әсер ететінін айтады.
Біріншіден, әлем халқының саны жыл сайын өсіп келеді. Сонымен қатар адамдар бұрынғыға қарағанда ұзақ өмір сүретін болғандықтан, жас ұлғайған сайын қатерлі ісікке шалдығу қаупі де артады.
Екіншіден, өмір салты да үлкен рөл атқарады. Темекі шегу, алкогольді шамадан тыс пайдалану, дұрыс тамақтанбау, семіздік, қозғалыстың аздығы және ауаның ластануы онкологиялық аурулардың даму қаупін арттыратын негізгі себептердің қатарында.
Бұдан бөлек, адам папилломасы вирусы (HPV) мен В және С гепатиті сияқты кейбір инфекциялар да қатерлі ісіктің белгілі бір түрлерінің пайда болуына әсер етуі мүмкін.
Қай өңірлерде жағдай күрделі?
ДДСҰ деректеріне сәйкес, онкологиялық аурулардың ең көп бөлігі Азия құрлығында тіркеледі. Бұл халық санының көптігімен байланысты.
Ал Еуропада әлем халқының шамамен 10 пайызы ғана тұрса да, қатерлі ісік диагноздарының бестен бірінен астамы осы өңірге тиесілі.
Африка елдерінде ауруға шалдыққандар саны салыстырмалы түрде аз болғанымен, өлім көрсеткіші жоғары. Мамандар мұны аурудың кеш анықталуы, диагностика мен емдеудің жеткіліксіздігі және медициналық көмектің қолжетімсіздігімен байланыстырады.
Ең жиі кездесетін қатерлі ісік түрлері
ДДСҰ мәліметінше, ер адамдар арасында өкпе, қуықасты безі және тоқ ішек қатерлі ісігі жиі анықталады.
Ал әйелдер арасында сүт безі қатерлі ісігі бірінші орында тұр. Одан кейін өкпе және тоқ ішек обыры жиі кездеседі.
Өкпе қатерлі ісігі әлем бойынша онкологиялық аурулардан болатын өлімнің негізгі себебі болып қала береді. Сарапшылар мұны темекі шегудің кең таралуымен және қоршаған ортаның ластануымен байланыстырады.
Аурудың 40 пайызға жуығының алдын алуға болады
Халықаралық обырды зерттеу агенттігінің бағалауынша, қатерлі ісіктің шамамен 40 пайызының алдын алуға мүмкіндік бар.
Ол үшін ең алдымен темекіден толықтай бас тарту қажет. Сондай-ақ алкогольді шектеу, дұрыс тамақтану, қалыпты дене салмағын сақтау, тұрақты қозғалыс пен спортпен айналысу да қауіптің төмендеуіне ықпал етеді.
Бұдан бөлек, адам папилломасы вирусына және В гепатитіне қарсы вакцина алу, сондай-ақ скринингтік тексерулерден уақытылы өтіп тұру ауруды ерте анықтап, емнің тиімділігін арттырады.
Қатерлі ісік тек денсаулыққа ғана емес, экономикаға да әсер етеді
ДДСҰ онкологиялық аурулардың әлеуметтік және экономикалық салдары да өте ауыр екенін атап өтті.
Ұйым жүргізген зерттеулерге сәйкес, қатерлі ісікпен күресіп жүрген адамдардың едәуір бөлігі емделу барысында қаржылық қиындықтарға тап болады. Себебі көптеген отбасы ем-домға, дәрі-дәрмекке және күтімге қомақты қаражат жұмсауға мәжбүр.
Сонымен қатар науқастар мен олардың жақындары психологиялық күйзелісті бастан кешіреді. Сондықтан мамандар онкологиялық көмек тек емдеумен шектелмей, психологиялық және әлеуметтік қолдауды да қамтуы қажет екенін айтады.
Сарапшылардың үндеуі
ДДСҰ үкіметтерді қатерлі ісіктің алдын алу бағдарламаларын күшейтуге шақырып отыр. Ұйымның пікірінше, темекіге қарсы саясатты күшейту, вакцинацияны кеңейту, халық арасында дұрыс өмір салтын насихаттау және скринингтік бағдарламаларды дамыту алдағы ондаған жылда миллиондаған адамның өмірін сақтап қалуы мүмкін.
Сондай-ақ барлық елде сапалы диагностика мен заманауи емдеу әдістерінің қолжетімді болуы аса маңызды.
ДДСҰ-ның жаңа болжамы қатерлі ісік алдағы онжылдықтарда әлемдегі басты медициналық мәселелердің бірі болатынын көрсетіп отыр. Егер бүгіннен бастап алдын алу шаралары күшейтілмесе, 2050 жылға қарай жаңа жағдайлардың саны жылына 35 миллионға жетуі мүмкін. Дегенмен сарапшылар аурудың едәуір бөлігінің алдын алуға болатынын айтып, әр адамды өз денсаулығына жауапкершілікпен қарауға және профилактикалық тексерулерден уақытылы өтуге шақырады.
