دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى (ددسۇ) مەن ونىڭ حالىقارالىق وبىردى زەرتتەۋ اگەنتتٸگٸ (IARC) ەلەمدەگٸ ونكولوگييالىق اۋرۋلارعا قاتىستى جاڭا بولجام جارييالادى, دەپ حابارلايدى ult.kz.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ ٷردٸس ساقتالسا, 2050 جىلعا قاراي قاتەرلٸ ٸسٸكتٸڭ جاڭا جاعدايلارى جىلىنا 35 ميلليونعا دەيٸن جەتۋٸ مٷمكٸن. بۇل بٷگٸنگٸ كٶرسەتكٸشپەن سالىستىرعاندا شامامەن 77 پايىزعا كٶپ.
ماماندار مۇنداي ٶسٸم حالىق سانىنىڭ كٶبەيۋٸمەن عانا ەمەس, ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعىنىڭ ارتۋى, تۇرعىنداردىڭ قارتايۋى جەنە ٶمٸر سالتىنا بايلانىستى قاۋٸپ فاكتورلارىنىڭ كەڭ تارالۋىمەن تٷسٸندٸرٸلەدٸ.
قاتەرلٸ ٸسٸك ەلەمدەگٸ ەڭ ٷلكەن قاۋٸپتەردٸڭ بٸرٸنە اينالدى
بٷگٸندە قاتەرلٸ ٸسٸك ەلەم بويىنشا ٶلٸم-جٸتٸمنٸڭ باستى سەبەپتەرٸنٸڭ بٸرٸ بولىپ وتىر. جىل سايىن ميلليونداعان ادام وسى دياگنوزدى ەستٸپ, ولاردىڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸ اۋرۋدىڭ سالدارىنان كٶز جۇمادى.
ددسۇ مەلٸمەتٸنشە, قازٸرگٸ تاڭدا ەلەمدە جىل سايىن شامامەن 20 ميلليوننان استام ادامنان قاتەرلٸ ٸسٸك انىقتالادى. ال 2050 جىلعا قاراي بۇل كٶرسەتكٸش 35 ميلليونعا دەيٸن جەتۋٸ ىقتيمال.
بۇل دەگەنٸمٸز – دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸنە تٷسەتٸن سالماقتىڭ ايتارلىقتاي ارتىپ, ەمدەۋ شىعىندارىنىڭ كٶبەيۋٸ جەنە كٶپتەگەن ەلدە مەديتسينالىق قىزمەتكە دەگەن سۇرانىستىڭ ەسەلەنۋٸ.
نەلٸكتەن قاتەرلٸ ٸسٸك كٶبەيٸپ جاتىر?
ساراپشىلار ونكولوگييالىق اۋرۋلاردىڭ ارتۋىنا بٸرنەشە نەگٸزگٸ فاكتور ەسەر ەتەتٸنٸن ايتادى.
بٸرٸنشٸدەن, ەلەم حالقىنىڭ سانى جىل سايىن ٶسٸپ كەلەدٸ. سونىمەن قاتار ادامدار بۇرىنعىعا قاراعاندا ۇزاق ٶمٸر سٷرەتٸن بولعاندىقتان, جاس ۇلعايعان سايىن قاتەرلٸ ٸسٸككە شالدىعۋ قاۋپٸ دە ارتادى.
ەكٸنشٸدەن, ٶمٸر سالتى دا ٷلكەن رٶل اتقارادى. تەمەكٸ شەگۋ, الكوگولدٸ شامادان تىس پايدالانۋ, دۇرىس تاماقتانباۋ, سەمٸزدٸك, قوزعالىستىڭ ازدىعى جەنە اۋانىڭ لاستانۋى ونكولوگييالىق اۋرۋلاردىڭ دامۋ قاۋپٸن ارتتىراتىن نەگٸزگٸ سەبەپتەردٸڭ قاتارىندا.
بۇدان بٶلەك, ادام پاپيللوماسى ۆيرۋسى (HPV) مەن ۆ جەنە س گەپاتيتٸ سيياقتى كەيبٸر ينفەكتسييالار دا قاتەرلٸ ٸسٸكتٸڭ بەلگٸلٸ بٸر تٷرلەرٸنٸڭ پايدا بولۋىنا ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن.
قاي ٶڭٸرلەردە جاعداي كٷردەلٸ?
ددسۇ دەرەكتەرٸنە سەيكەس, ونكولوگييالىق اۋرۋلاردىڭ ەڭ كٶپ بٶلٸگٸ ازييا قۇرلىعىندا تٸركەلەدٸ. بۇل حالىق سانىنىڭ كٶپتٸگٸمەن بايلانىستى.
ال ەۋروپادا ەلەم حالقىنىڭ شامامەن 10 پايىزى عانا تۇرسا دا, قاتەرلٸ ٸسٸك دياگنوزدارىنىڭ بەستەن بٸرٸنەن استامى وسى ٶڭٸرگە تيەسٸلٸ.
افريكا ەلدەرٸندە اۋرۋعا شالدىققاندار سانى سالىستىرمالى تٷردە از بولعانىمەن, ٶلٸم كٶرسەتكٸشٸ جوعارى. ماماندار مۇنى اۋرۋدىڭ كەش انىقتالۋى, دياگنوستيكا مەن ەمدەۋدٸڭ جەتكٸلٸكسٸزدٸگٸ جەنە مەديتسينالىق كٶمەكتٸڭ قولجەتٸمسٸزدٸگٸمەن بايلانىستىرادى.
ەڭ جيٸ كەزدەسەتٸن قاتەرلٸ ٸسٸك تٷرلەرٸ
ددسۇ مەلٸمەتٸنشە, ەر ادامدار اراسىندا ٶكپە, قۋىقاستى بەزٸ جەنە توق ٸشەك قاتەرلٸ ٸسٸگٸ جيٸ انىقتالادى.
ال ەيەلدەر اراسىندا سٷت بەزٸ قاتەرلٸ ٸسٸگٸ بٸرٸنشٸ ورىندا تۇر. ودان كەيٸن ٶكپە جەنە توق ٸشەك وبىرى جيٸ كەزدەسەدٸ.
ٶكپە قاتەرلٸ ٸسٸگٸ ەلەم بويىنشا ونكولوگييالىق اۋرۋلاردان بولاتىن ٶلٸمنٸڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸ بولىپ قالا بەرەدٸ. ساراپشىلار مۇنى تەمەكٸ شەگۋدٸڭ كەڭ تارالۋىمەن جەنە قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋىمەن بايلانىستىرادى.
اۋرۋدىڭ 40 پايىزعا جۋىعىنىڭ الدىن الۋعا بولادى
حالىقارالىق وبىردى زەرتتەۋ اگەنتتٸگٸنٸڭ باعالاۋىنشا, قاتەرلٸ ٸسٸكتٸڭ شامامەن 40 پايىزىنىڭ الدىن الۋعا مٷمكٸندٸك بار.
ول ٷشٸن ەڭ الدىمەن تەمەكٸدەن تولىقتاي باس تارتۋ قاجەت. سونداي-اق الكوگولدٸ شەكتەۋ, دۇرىس تاماقتانۋ, قالىپتى دەنە سالماعىن ساقتاۋ, تۇراقتى قوزعالىس پەن سپورتپەن اينالىسۋ دا قاۋٸپتٸڭ تٶمەندەۋٸنە ىقپال ەتەدٸ.
بۇدان بٶلەك, ادام پاپيللوماسى ۆيرۋسىنا جەنە ۆ گەپاتيتٸنە قارسى ۆاكتسينا الۋ, سونداي-اق سكرينينگتٸك تەكسەرۋلەردەن ۋاقىتىلى ٶتٸپ تۇرۋ اۋرۋدى ەرتە انىقتاپ, ەمنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرادى.
قاتەرلٸ ٸسٸك تەك دەنساۋلىققا عانا ەمەس, ەكونوميكاعا دا ەسەر ەتەدٸ
ددسۇ ونكولوگييالىق اۋرۋلاردىڭ ەلەۋمەتتٸك جەنە ەكونوميكالىق سالدارى دا ٶتە اۋىر ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
ۇيىم جٷرگٸزگەن زەرتتەۋلەرگە سەيكەس, قاتەرلٸ ٸسٸكپەن كٷرەسٸپ جٷرگەن ادامداردىڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸ ەمدەلۋ بارىسىندا قارجىلىق قيىندىقتارعا تاپ بولادى. سەبەبٸ كٶپتەگەن وتباسى ەم-دومعا, دەرٸ-دەرمەككە جەنە كٷتٸمگە قوماقتى قاراجات جۇمساۋعا مەجبٷر.
سونىمەن قاتار ناۋقاستار مەن ولاردىڭ جاقىندارى پسيحولوگييالىق كٷيزەلٸستٸ باستان كەشٸرەدٸ. سوندىقتان ماماندار ونكولوگييالىق كٶمەك تەك ەمدەۋمەن شەكتەلمەي, پسيحولوگييالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك قولداۋدى دا قامتۋى قاجەت ەكەنٸن ايتادى.
ساراپشىلاردىڭ ٷندەۋٸ
ددسۇ ٷكٸمەتتەردٸ قاتەرلٸ ٸسٸكتٸڭ الدىن الۋ باعدارلامالارىن كٷشەيتۋگە شاقىرىپ وتىر. ۇيىمنىڭ پٸكٸرٸنشە, تەمەكٸگە قارسى ساياساتتى كٷشەيتۋ, ۆاكتسيناتسييانى كەڭەيتۋ, حالىق اراسىندا دۇرىس ٶمٸر سالتىن ناسيحاتتاۋ جەنە سكرينينگتٸك باعدارلامالاردى دامىتۋ الداعى ونداعان جىلدا ميلليونداعان ادامنىڭ ٶمٸرٸن ساقتاپ قالۋى مٷمكٸن.
سونداي-اق بارلىق ەلدە ساپالى دياگنوستيكا مەن زاماناۋي ەمدەۋ ەدٸستەرٸنٸڭ قولجەتٸمدٸ بولۋى اسا ماڭىزدى.
ددسۇ-نىڭ جاڭا بولجامى قاتەرلٸ ٸسٸك الداعى ونجىلدىقتاردا ەلەمدەگٸ باستى مەديتسينالىق مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ بولاتىنىن كٶرسەتٸپ وتىر. ەگەر بٷگٸننەن باستاپ الدىن الۋ شارالارى كٷشەيتٸلمەسە, 2050 جىلعا قاراي جاڭا جاعدايلاردىڭ سانى جىلىنا 35 ميلليونعا جەتۋٸ مٷمكٸن. دەگەنمەن ساراپشىلار اۋرۋدىڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸنٸڭ الدىن الۋعا بولاتىنىن ايتىپ, ەر ادامدى ٶز دەنساۋلىعىنا جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قاراۋعا جەنە پروفيلاكتيكالىق تەكسەرۋلەردەن ۋاقىتىلى ٶتۋگە شاقىرادى.
