Қазақстанда қаржылық алаяқтықпен күресті күшейту мақсатында зейнеткерлерге қатысты маңызды өзгеріс енгізілмек. Енді зейнет жасындағы азаматтар онлайн түрде несие рәсімдей алмайды. Бұл туралы Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов брифинг барысында мәлімдеді, деп хабарлайды ult.kz.
Оның айтуынша, жаңа талаптың басты мақсаты – егде жастағы азаматтарды интернет және телефон арқылы жасалатын алаяқтықтан қорғау. Соңғы жылдары өзін банк қызметкері, полиция немесе құқық қорғау органы ретінде таныстырып, адамдарды несие алуға мәжбүрлейтін қылмыстық схемалар күрт көбейді. Мұндай жағдайлардың құрбаны көбіне зейнеткерлер болып жатады.
Тимур Сүлейменовтің сөзінше, енді егде жастағы азаматтар несие алу үшін міндетті түрде банк бөлімшесіне өздері келуі тиіс.
«Егде жастағы азаматтар, әсіресе зейнеткерлер немесе зейнет жасына таяған адамдар несие алу үшін міндетті түрде банк бөлімшесіне жеке келуі керек. Бұл жерде жауапкершілік банк менеджеріне жүктеледі. Егер ол адамның алаяқтардың ықпалында болуы мүмкін екенін байқаса, несие не үшін қажет екенін сұрайды. Ал клиент “маған біреу хабарласып, несие алуды айтты” десе, банк мұндай жағдайда несиені бермеуге міндетті», – деді Ұлттық банк төрағасы.
Неліктен мұндай шешім қабылданды?
Соңғы бірнеше жылда Қазақстанда телефон арқылы жасалатын қаржылық алаяқтықтың жаңа түрлері кеңінен таралды. Қаскөйлер азаматтарға банк қызметкері, Ұлттық қауіпсіздік комитетінің, полицияның немесе прокуратураның қызметкері ретінде хабарласып, олардың атына заңсыз несие рәсімделіп жатқанын немесе ақшасы қауіпте екенін айтады.
Одан кейін жәбірленушіні «ақшаны сақтау», «алаяқтарды ұстауға көмектесу» немесе «қауіпсіз шотқа аудару» деген желеумен өз атына несие рәсімдеуге көндіреді. Көп жағдайда мұндай психологиялық қысымға егде жастағы адамдар тезірек сеніп қалып, миллиондаған теңге көлемінде шығынға ұшырайды.
Ұлттық банктің пікірінше, адамды банк бөлімшесіне жеке шақыру арқылы оның жағдайын бағалауға мүмкіндік туады. Банк қызметкері клиенттің мазасызданып тұрғанын, біреумен телефон арқылы сөйлесіп тұрғанын немесе үшінші тұлғаның нұсқауын орындап жатқанын байқаса, қосымша сұрақтар қойып, несиені рәсімдеуді тоқтата алады.
Жауапкершілік банк қызметкерлеріне жүктеледі
Жаңа талап бойынша банк менеджерлері клиенттің несие алу мақсатын нақтылауы тиіс. Егер азаматтың әрекетінен күмәнді белгілер байқалса немесе оның алаяқтардың ықпалында екеніне күдік туса, банк несие беруден бас тартуға міндетті болады.
Яғни, бұрын несие рәсімдеу көбіне автоматтандырылған жүйелер арқылы жүзеге асса, енді зейнеткерлерге қатысты адам факторына ерекше мән беріледі. Бұл қаржы ұйымдарының әлеуметтік жауапкершілігін де арттырады.
Талаптың орындалуын кім бақылайды?
Ұлттық банк төрағасының айтуынша, бұл талаптардың орындалуын Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі бақылайды.
Агенттік банктерге жоспарлы және жоспардан тыс тексерулер жүргізіп, жаңа нормалардың қалай орындалып жатқанын қадағалайды. Егер қаржы ұйымдары талаптарды сақтамаса немесе заң бұзушылықтарға жол берсе, тиісті шаралар қолданылуы мүмкін.
Онлайн несиеге қойылатын талаптар күшейіп келеді
Соңғы жылдары мемлекет цифрлық қаржы қызметтерін дамытуымен қатар, алаяқтықтың алдын алуға бағытталған бірнеше жаңа тетік енгізіп жатыр.
Мәселен, азаматтар электрондық үкімет порталы арқылы өз атына несие рәсімдеуге уақытша тыйым сала алады. Бұл қызмет өзін қаржылық алаяқтардан қорғаудың тиімді тәсілдерінің бірі саналады.
Сонымен қатар банктер күмәнді операцияларды анықтайтын жасанды интеллект жүйелерін енгізіп, биометриялық сәйкестендіруді күшейтіп жатыр. Кейбір қаржы ұйымдары ірі көлемдегі аударымдар кезінде клиентпен қосымша байланысып, операцияның қауіпсіздігіне көз жеткізеді.
Сарапшылар не дейді?
Қаржы саласының мамандары бұл шешімді қолдайды. Олардың айтуынша, онлайн несие рәсімдеудің қарапайым болуы цифрлық алаяқтардың жұмысын жеңілдетіп жіберген.
Әсіресе егде жастағы азаматтар психологиялық қысымға жиі ұшырайды. Алаяқтар өздерін мемлекеттік органның қызметкері ретінде таныстырып, адамды қорқыту арқылы бірнеше минут ішінде үлкен көлемде несие рәсімдетіп үлгереді.
Ал банк бөлімшесіне барып, менеджермен бетпе-бет сөйлесу мұндай схемалардың жолын кесуге мүмкіндік береді. Мамандардың пікірінше, бұл талап барлық мәселені толық шешпесе де, қаржылық алаяқтық құрбандарының санын айтарлықтай азайтуы мүмкін.
Азаматтарға қандай кеңес беріледі?
Мамандар ешбір мемлекеттік орган немесе банк қызметкері телефон арқылы несие рәсімдеуді талап етпейтінін ескертеді.
Егер белгісіз адам өзін банк немесе құқық қорғау органының қызметкері ретінде таныстырып, несие алып немесе ақшаны басқа шотқа аударуды сұраса, әңгімені дереу тоқтатып, банкке немесе құқық қорғау органдарына өзіңіз хабарласқан дұрыс.
Сондай-ақ азаматтарға өз атына несие рәсімдеуге ерікті түрде тыйым салу қызметін пайдалану, банк қосымшаларындағы қауіпсіздік параметрлерін қосу және жеке деректерін бөгде адамдарға бермеу ұсынылады.
Жаңа талаптың басты мақсаты – зейнеткерлердің қаржысын қорғап, оларды интернет және телефон арқылы әрекет ететін алаяқтардың құрбаны болудан сақтау. Сарапшылардың пікірінше, мұндай өзгеріс азаматтардың қаржылық қауіпсіздігін күшейтіп қана қоймай, банктердің де клиенттер алдындағы жауапкершілігін арттыра түседі.
