Қазақстан Тәуелсіздігіне 25 жыл

"Енді мүлдем айта алмайды": Хит әндерінен "айырылып қалған" әншілерді білесіз бе?

"Енді мүлдем айта алмайды": Хит әндерінен "айырылып қалған" әншілерді білесіз бе?
Фото-коллаж: ult.kz

Кейде әншіні халыққа танытқан шығарманың өзі кейін үлкен дауға себеп болады. Бірі продюсерімен келісе алмай, бұрынғы әндерін орындау мүмкіндігінен айырылса, енді бірі жылдар бойы шырқаған хитімен қоштасуға мәжбүр болған. Тіпті өз даусымен танылған әнді орындауға авторының рұқсаты қажет екенін кейін білгендер де бар. Ult.kz тілшісі әндерінің тағдырына қатысты қиындыққа тап болған бес өнер иесінің сұхбаттарын жинақтады.

1. Ерке Есмахан "Алло" әнінен қалай айырылды?

Танымал әнші Ерке Есмаханның шығармашылық жолында "Алло" әні ерекше орын алғанымен, кейін ол туындыны орындау мүмкіндігінен айырылған.

Бұл туралы өнер иесі 2017 жылы берген сұхбатында ашық айтқан. Әнші "Алло" шығармасының өз репертуарынан алынғанын мәлімдеген. Оның айтуынша, әннің авторы туындыны басқа орындаушыларға сатып жіберген. Соның салдарынан Ерке бұрын өзі орындап жүрген әнді енді айта алмайтынын жеткізген. Бұл жағдай оған оңай тимегені сұхбатынан байқалады.

Өнер иесі әнді өзге орындаушылардың шырқап жүргеніне де тоқталған. Әсіресе Төреғали Төреәлінің шығарманы басқа әнші қыздармен орындап жүргенін айтқан. Осылайша кезінде тыңдарманға өз дауысымен жеткізген туынды оның репертуарынан шығып қалған.

2. Санда бұрынғы әндерін орындаса, заң алдында жауап беруі мүмкін екенін айтты

Кезінде ерекше стилімен танылған әнші Санда продюсер Эрик Тастембековпен жұмысын тоқтатқан соң шығармашылық өмірінде үлкен өзгерістер болғанын мәлімдеді.

Өнер иесі Stan.kz тілшісіне берген сұхбатында бұрынғы продюсерімен жеті жылға келісімшарт жасағанын, бірақ үш жылдан кейін екі жаққа кеткендерін айтқан. Оның сөзінше, бұған мінездері мен шығармашылық көзқарастарының сәйкес келмеуі себеп болған. Алайда келісімшартты тоқтату әншіге оңайға соқпаған. Санда бұрынғы продюсерімен бірге жазған әндерін енді орындай алмайтынын жеткізді. Себебі шығармалардың авторлық құқықтары Эрик Тастембековтің қолында болған. Әнші ол туындыларды рұқсатсыз орындаса, заң алдында жауапқа тартылуы мүмкін екенін айтқан. Ал Эрик Тастембеков өз кезегінде келісімшарт мерзімінен бұрын бұзылған жағдайда жазылған әндер мен бейнебаяндар продюсердің иелігінде қалатынын мәлімдеген.

Санда бұл жағдайдан кейін бұрынғы репертуарына сүйенбей, жаңа әндер жазуға кіріскен. Ол ендігі шығармашылығында өзінің талғамына сай әндерді орындап, вокалдық мүмкіндігін толық көрсеткісі келетінін жеткізді.

3. Тұрар Ыдырысов бұрынғы продюсерімен жұмысын тоқтатқан соң әндерін пайдалана алмаған

2RAR есімімен танылған Тұрар Ыдырысов та продюсерімен екі жаққа кеткеннен кейін бұрынғы әндерін пайдалана алмай қалғанын айтқан.

Өнер иесі 2023 жылы Ernur.kz басылымына берген сұхбатында бұл жағдайдың мән-жайын түсіндірді. Оның айтуынша, продюсер Назирамен араларында келіспеушілік туындаған. Соның салдарынан екеуі шығармашылық байланысын тоқтатуға шешім қабылдаған. Бұған дейін тараптар арасында арнайы келісімшарт болғанымен, жұмыс белгіленген мерзімге дейін жалғаспаған.

Кейін әншінің бұрынғы шығармалары интернеттегі парақшалардан жоғала бастаған. Тұрар сол кезде бұл жағдайға қатысты барлық мәселе әлі шешілмегенін жеткізген. Әнші бұрынғы продюсерімен жұмыс істеген уақытта шыққан туындыларды пайдалана алмайтынын да жасырмады. Сондықтан ол жеке шығармашылығын қайта бастап, қысқа мерзімде жаңа әндер шығаруға кіріскен. Тұрар Ыдырысов осы өзгерістерден кейін жеке альбом дайындап, концерт өткізуді жоспарлағанын айтқан.

4. Нұрлан Өнербаев 37 жыл айтқан "Анашым" әнімен қоштасты

Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Нұрлан Өнербаев көпшілікке кеңінен танылған "Анашым" әнін енді орындамайтынын мәлімдеген.

Әнші бұл шешімінің себебін Ontustik TV арнасындағы "Таң нұры" бағдарламасында түсіндірді. Оның айтуынша, шығарманың авторы Марат Омаров әнді өзі орындағысы келетінін білдірген. Тіпті 2018 жылы Астанада өтетін концертінің алдында композитор әнді айтпауын сұраған. Нұрлан Өнербаев сол кезде автордың өтінішіне келісім бергенін жеткізді. Алайда концерттерде тыңдармандар сүйікті әнін қайта-қайта сұрай берген. Әнші кейде көрерменмен бірге шығарманың қайырмасын шырқайтынын айтқан.

Ақыры 2023 жылы Алматыдағы концертінде 37 жыл бойы орындаған туындысымен ресми түрде қоштасқан. Ал Марат Омаров кейін берген сұхбатында әншіге заң жүзінде тыйым салмағанын, негізгі реніш авторлардың есімдері аталмайтынына байланысты екенін түсіндірді. Осылайша бір әнмен ұзақ жыл бойы танылған өнер иелері шығарманың орындалуына қатысты әртүрлі ұстаным білдірген.

5. BAYANSULU бес әнінің тағдырына байланысты дауға тап болды

"Ауа райы" әнімен танылған BAYANSULU да шығармаларының авторлық құқығына қатысты келіспеушілікке тап болған.

2026 жылы әнші мен композитор Қуат Әбілов арасындағы дау әлеуметтік желіде жария болды. Композитор орындаушыға бес ән жазып бергенін айтып, олардың қатарында "Ауа райы", "Ұмытсам да", "Күтемін", "Сондайым бар енді" және "La La" шығармаларын атады. Оның мәлімдеуінше, бұл туындылар үшін келісілген қаламақы толық төленбеген. Сондықтан ол әндерді музыкалық платформалардан алып тастап, орындауға рұқсат бермейтінін жеткізді.

Алайда BAYANSULU композитордың бұл мәлімдемесімен келіспейтінін ашық айтты. Әншінің сөзінше, "Ұмытсам да" шығармасын 2024 жылы ақысын төлеп сатып алған, бірақ сол кезде жазбаша келісімшарт жасалмаған. Ол кейін қаламақы мөлшері бастапқы келісілген сомадан үш есе өсіп кеткенін мәлімдеді. Сондай-ақ композитормен белгілі бір сомаға келіскендерін, алайда келісімшартқа қол қою кезінде жағдай қайта өзгергенін жеткізді. Екі тарап бір-бірінің уәжін жоққа шығарғандықтан, бес әннің орындалуына қатысты мәселе ашық дауға айналды.

Әнді танымал еткен адам оның иесі бола ма?

Қазақ эстрадасындағы бұл оқиғалар әнші мен автордың арасындағы келісімнің қаншалықты маңызды екенін көрсетеді. Көп жағдайда тыңдарман туындыны алғаш орындаған немесе елге танытқан адамның әні деп қабылдайды. Алайда шығарманың музыкасы мен сөзін жазған авторлардың құқықтары бөлек қорғалады. Сондықтан әншінің ұзақ жыл бойы орындаған туындысын кейін де еркін пайдалана алуы жасалған келісімнің мазмұнына байланысты.

Бірі сүйікті әнімен қоштасып, енді бірі жаңа репертуар жасақтауға мәжбүр болған. Ал кейбір өнер иелерінің әнге қатысты келіспеушілігі әлі де талқыланып келеді.