Қазақстан Тәуелсіздігіне 25 жыл

"Қыз Жібек" түсіріліміндегі жұмбақ жағдай: Нұрғиса Тілендиевтің таңғажайып оқиғасы

"Қыз Жібек" түсіріліміндегі жұмбақ жағдай: Нұрғиса Тілендиевтің таңғажайып оқиғасы
Фото-коллаж: ult.kz

Қазақтың әйгілі композиторы Нұрғиса Тілендиевтің "Аққу" күйіне қатысты көпшілік біле бермейтін ерекше оқиға бар. "Қыз Жібек" фильмін түсіру кезінде көлдегі аққулар камераға жақындамай, түсірілім тобы бірнеше күн әуреге түскен. Ақыры бұл қиындықты шешуге композитордың күйі көмектескен, деп хабарлайды ult.kz.

Аққулар неге камераға жақындамаған?

Қазақ киносының алтын қорына енген "Қыз Жібек" фильміндегі көл бетінде қатар жүзген аққулар көрінісі көпшіліктің есінде. Алайда осы бір әдемі кадрды түсіру оңайға соқпаған.

Фильмде Төлегеннің рөлін сомдаған актер Құман Тастанбековтің Әдебиет порталында жарияланған сұхбатында айтқан естелігіне сүйенсек, түсірілім Алматы облысындағы Ақши ауылының маңындағы көлде өткен. Аққулар арнайы Қырғызстандағы хайуанаттар бағынан жеткізілген.

Режиссер Сұлтан Қожықовқа құстардың көл бетінде әдемі жүзіп, камераға жақындаған сәті қажет болған. Бірақ аққулар жағаға жоламай қойған. Тіпті оларды қайықпен үркітіп, қажетті бағытқа бұру әрекеті де нәтиже бермеген. Осылайша бірнеше күн өткен. Түсірілім тобы басқа көріністерге көшуді ұсынғанымен, режиссер аққулар бейнеленетін кадрдан бас тартпаған. Өйткені бұл көрініс Төлеген мен Жібектің махаббатын бейнелеуге тиіс еді.

Нұрғиса Тілендиевтің күйі түсірілімді қалай құтқарды?

Бір күні түсірілім алаңына композитор Нұрғиса Тілендиев келеді. Ол режиссерге өзі шығарған "Аққу" күйін тыңдатуды ұсынады. Құман Тастанбековтің естелігінше, арнайы дыбыс күшейткіш құрылғылар қосылып, Нұрғиса домбырамен күй тарта бастағанда аққулар жағаға қарай жақындаған. Осы сәтті күтіп тұрған операторлар құстарды камераға түсіріп үлгерген.

Бұл оқиғаны фильмде Бекежанның рөлін сомдаған Асанәлі Әшімов те еске алған. Актердің Turkystan.kz басылымында жарияланған естелігінде аққулардың күйді естіген соң бір бағытқа жиналып, камераға жақындай түскені айтылады.

Дегенмен оқиғаның тағы бір нұсқасы бар. Кинорежиссер Сламбек Тәуекелдің Kazinform-ға берген мәліметіне қарағанда, фильмнің дыбыс операторы Қадыр Құсаев магнитофонды адамсыз қайыққа орналастырып, одан "Аққу" күйін ойнатқан. Құстар дыбыс шыққан жаққа қарай жүзген. Демек, естеліктерде күйдің аққуларды жақындатқаны айтылғанымен, оның қалай орындалғанына қатысты деректер әртүрлі.

Бір күйдің бірнеше нұсқасын жазған

"Аққу" күйінің жазылу тарихы да қызық. "Qazaqstan" телеарнасына сұхбат берген фильмнің дыбыс режиссері Қадыр Қосай композитордың күйді әр орындаған сайын өзгертіп тартқанын еске алған. Оның айтуынша, бірнеше дубль жазылғанымен, бірде-бірі екіншісіне дәл ұқсамаған. Нұрғиса Тілендиев күйді бар ынтасымен орындап, түсірілім барысында әбден терлеген.

Композитор фильмге жай ғана музыка жазып қоймаған. Асанәлі Әшімовтің естелігіне қарағанда, ол түсірілім алаңына келіп, актерлердің қимылын бақылап отырып та әуен шығарған. Мәселен, Жібектің үзілген моншағы жерге шашылатын көріністегі дыбыстар да композиторға шабыт берген.

Нұрғиса Тілендиев 1925 жылы 1 сәуірде дүниеге келген. Ол "Менің атым Қожа", "Қыз Жібек" секілді әйгілі фильмдерге музыка жазып, қазақ кино өнерінің дамуына зор үлес қосты.

Сондай-ақ "Отырар сазы" оркестрінің негізін қалап, ұлттық аспаптардың үнін жаңа деңгейге көтерді.

Бүгінде "Аққу" күйі қазақ музыкасының ең танымал туындыларының бірі саналады. Ал "Қыз Жібек" түсіріліміндегі оқиға бір әуеннің кино тарихындағы ерекше сәтке қалай айналғанын көрсететін естелік болып қалды.