Eýraziialyq damý banki (EADB) Qazaqstan ekonomikasyn ártaraptandyrýdyń nátijelerine baǵa berdi. Sarapshylardyń aitýynsha, óńdeýshi ónerkásiptiń damýy el ekonomikasyn shyn máninde turaqty etip, syrtqy shikizat naryǵyndaǵy qubylmalylyqqa táýeldilikti azaitady.
Sarapshylardyń pikirinshe, óńdeýshi ónerkásip búginde Qazaqstannyń ekonomikalyq saiasatynyń negizgi basymdyqtarynyń birine ainaldy. Úkimet eldiń zamanaýi ónerkásiptik negizin qalyptastyrýdy júieli túrde jalǵastyryp keledi.
«Qýatty ónerkásip – "ortasha tabys tuzaǵynan" shyǵýdyń basty kilti. Qazaqstan tabysy joǵary elder sanatyna ótý mejesine barynsha jaqyndady. 2025 jyldyń qorytyndysy boiynsha jan basyna shaqqandaǵy jalpy ulttyq tabys 13 740 AQSh dollaryna jetti. Al joǵary tabysty elder qataryna ótý shegi – 14 375 dollar. EADB boljamynsha, bul mejeden Qazaqstan 2028–2029 jyldary ótedi. Endigi basty mindet – ekonomikanyń joǵary ári turaqty ósimin qamtamasyz etý», – dedi Eýraziialyq damý bankiniń Salalyq taldaý ortalyǵynyń basshysy Arman Ahýnbaev.
Álemdegi innovatsiialardyń jartysy óńdeýshi ónerkásipte shoǵyrlanǵan. Sonymen qatar bul saladaǵy bir jumys orny sabaqtas salalarda taǵy 2,2 jańa jumys ornyn qurady. Qazaqstannyń artyqshylyǵy – ónerkásipti nólden bastap qalyptastyrýdyń qajeti joq. Ol úshin munaidy, metaldy jáne astyqty tek shikizat retinde satýdan polimerler, jabdyqtar men tereń óńdelgen ónimder shyǵarýǵa kóshý jetkilikti. EADB baǵalaýynsha, tabiǵi resýrstardy tehnologiialyq kapitalǵa ainaldyrý jyl saiyn el ekonomikasyna qosymsha 38,4 mlrd AQSh dollaryna deiin ónim óndirýge múmkindik beredi.
Qazaqstan dál osy baǵytta damyp keledi. Biylǵy birinshi jartyjyldyqta óńdeýshi ónerkásip óndirisiniń kólemi 9,8 paiyzǵa ósti. Ósimge eń úlken úlesti mashina jasaý salasy qosty – óndiris kólemi 23,2 paiyzǵa artty. Himiia ónerkásibi 19 paiyzǵa, azyq-túlik óndirisi 14,7 paiyzǵa ósti. Al jeńil ónerkásipte ósim birden 89,2 paiyzdy qurady.
Qazaqstannyń ónerkásiptik áleýetiniń negizin arnaiy ekonomikalyq jáne indýstriialyq aimaqtar quraidy. Eýraziialyq damý bankiniń sarapshylarynyń aitýynsha, naryqtaǵy básekeni burmalaityn tarifterden, tyiymdardan nemese aýqymdy memlekettik sýbsidiialardan aiyrmashylyǵy, mundai alańdar investorlardyń negizgi máselelerin naqty ári tiimdi sheshýge múmkindik beredi.
Arnaiy ekonomikalyq aimaqtardyń basty ereksheligi – memleket naryqqa jasandy túrde aralaspaidy. Onyń ornyna daiyn infraqurylym men ashyq retteý tetikterin usynyp, biznestiń bastapqy kezeńdegi qomaqty shyǵyndaryn azaitady ári jańa zaýyttardy iske qosý merzimin birneshe jyldan birneshe aiǵa deiin qysqartady. Nátijesinde óndiristik klasterler qalyptasady.
«Buǵan Saran qalasyndaǵy óndiristik alań jarqyn mysal bola alady. Munda shina men avtobýs shyǵaratyn iri óndiristiń ainalasynda avtokomponentter óndiretin shaǵyn jáne orta biznes kásiporyndarynyń tutas beldeýi qalyptasyp keledi. Osyndai úderis Atyraýda munai-himiia salasynyń tóńireginde de júrip jatyr. Iri kásiporynnyń ornalasýy ózimen birge basqa óndiristerdi de tartady. Búginde bul tetiktiń tiimdiligi "aqyldy" preferentsiialar júiesine negizdelgen. Iaǵni jeńildikterdiń merzimi ónimdi óńdeý tereńdigine jáne engizilgen tehnologiialardyń kúrdeliligine bailanysty belgilenedi. Bul tek qarapaiym qurastyrýmen ainalysatyn jobalardy iriktep shyǵarýǵa múmkindik beredi», – dedi Arman Ahýnbaev.
Sonyń nátijesinde daiyn ónerkásiptik alańdar óńirlik ekonomikanyń qýatty mýltiplikatoryna ainalyp otyr. Biýdjetten salynǵan árbir 1 teńge jeke sektordan 4–5 teńge investitsiia tartýǵa múmkindik beredi. Bul qarjy ortalyqtarynan tys jerlerde jańa ekonomikalyq ósim núktelerin qalyptastyryp, Qazaqstannyń jahandyq óndiristik investitsiialar úshin básekege qabilettiligin arttyrady.
Degenmen infraqurylym men jeńildikter qolaily investitsiialyq ahýal jáne memlekettiń boljamdy ekonomikalyq saiasaty bolǵan jaǵdaida ǵana barynsha tiimdi nátije beredi. Reseilik ekonomikalyq sarapshy Denis Miroliýbovtyń pikirinshe, Qazaqstan bul baǵytta durys jolmen kele jatyr.
«Bul – ónerkásiptik saiasattyń negizgi quraldarynyń biri. Investorlar daiyn infraqurylymǵa, salyqtyq jáne ákimshilik jeńildikterge ie bolady. Sonyń arqasynda jańa óndiristi iske qosý shyǵyndary azaiady. Investorlar munda turaqty jumys istep, paida tabýǵa bolatynyn túsinedi. Alaida jeńildikterdiń ózi kapitaldyń kelýine kepil bola almaidy. Investorlar sonymen birge zańnamanyń turaqtylyǵyna, bilikti kadrlardyń qoljetimdiligine, naryq kólemine jáne ekonomikalyq saiasattyń boljamdylyǵyna da nazar aýdarady. Sondyqtan arnaiy ekonomikalyq aimaqtardyń tiimdiligi tek usynylatyn jeńildikterge ǵana emes, eldegi jalpy investitsiialyq ahýalǵa da bailanysty. Al Qazaqstannyń investitsiialyq klimaty búginde óte tartymdy», – dedi Denis Miroliýbov.
Túptep kelgende, ónerkásiptik saiasattyń negizgi maqsaty – óndiris kólemin ulǵaitý ǵana emes, álemdik shikizat baǵasyna táýelsiz, turaqty damýǵa qabiletti ekonomikany qalyptastyrý. Sondyqtan memleket búginde óńdeý ónerkásibin damytýǵa, otandyq óndirýshilerdi qoldaýǵa jáne biznestiń el ishinde jańa óndiristerge investitsiia salýyna qolaily jaǵdai jasaýǵa basymdyq berip otyr.
