Sońǵy jyldary ǵylymdy qarjylandyrý aitarlyqtai ósti. Qarajattyń negizgi kólemi granttar men ǵylymi baǵdarlamalardy qarjylandyrýǵa baǵyttalýda. Sonymen qatar, 2025 jyly ǵylymdy biýdjettik qarjylandyrýdyń 281 milliard tengesiniń ishinen ǵylymi uiymdardy bazalyq qarjylandyrýǵa bary-joǵy 3,6 milliard teńge, iaǵni 1,3% ǵana tiesili boldy. Nátijesinde ǵylymi institýttar granttan grantqa deiin kún kórýge májbúr. Olar ǵimarattardy, zerthanalar men qural-jabdyqtardy ustap turýy, kommýnaldyq qyzmetterdi tóleýi qajet. Bul mýqtajdyqtarǵa qarajatty kóbine ǵylymi jobalardyń biýdjetinen izdeýge týra keledi. Osyndai másele kótergen Quryltai depýtaty Vladimira Kiian Quryltai otyrysynda Ǵylym jáne joǵary bilim ministri Saiasat Nurbekke suraq qoidy. Ol ministrlik bul máseleni qalai sheshýdi josparlap otyrǵanyn surady.
Suraqqa jaýap bergen Saiasat Nurbek máseleni moiyndap, jaǵdaidy bylai túsindirdi:
«Bazalyq qarjylandyrý boiynsha 3,6 mlrd — bul bizdiń biýdjettegi bazalyq qarjylandyrýǵa arnalǵan bólek bap. Biraq ol jerde ǵylymi-zertteý institýttaryn ustap turýǵa baǵyttalǵan taǵy birneshe qosymsha bap bar. Jóndeýge, kúrdeli jóndeýge, qosymsha jabdyqtaýǵa biz jyl saiyn 3 milliardqa jýyq qarjy salamyz. Ǵylymi qural-jabdyqtardy qarjylandyrý, jańa zerthanalardy ashý bólek júredi, sondyqtan ǴZI (ǵylymi-zertteý institýttarynyń) bazalyq qajettilikterine shamamen 10 milliardqa jýyq qarjy ketedi. Men qazir joǵary oqý oryndaryn aityp otyrǵan joqpyn», — dedi ministr.
S. Nurbektiń aitýynsha 2023 jyldan bastap irgeli ǵylymi zertteýlerge (IǴZ) arnalǵan qarjyǵa bailanysty bólek bap engizilgen. Ministr bul biýdjette birden kórinbeýi múmkin bólek bap ekenin aitady. Depýtat Ashat Aimaǵambetovpen birge ol zań jobasyn pysyqtaǵanyn eske salǵan Ǵylym jáne joǵary bilim ministri qazir buǵan 13 milliard teńge qarastyrylǵanyn aityp otyr.
«Sondyqtan bul — irgeli uzaq merzimdi zertteýlermen ainalysatyn institýttar. Bul — arheologiia, bul — tarih, bul — seismologiia. Sondyqtan ol jerdegi 3,6 mlrd-tyń ústine taǵy da 7 + 13, iaǵni 20 milliardtan astam teńge qosylady», — dedi Saiasat Nurbek.
Degenmen, ministrdiń pikirinshe bul da institýttardy damytý, ǵylymi mektepti qalyptastyrý jáne qoldaý úshin óte kóp emes, qosymsha qarajat áli de qajet.
«Biraq biz bul baǵytta jumys istep jatyrmyz. Mine, osy eki shara — IǴZ jáne zerthanalardy qosymsha jabdyqtaý. Tipti kezinde bizdiń granttyq baǵdarlamalar aiasynda jabdyqtarǵa bólek grant qarastyrý ideiasy bolǵan, biraq ol áli Qarjy ministrliginde qoldaý tappady. Jalpy alǵanda, institýttardy, ásirese osal, irgeli zertteýlermen ainalysatyn institýttardy bazalyq súiemeldeý jáne qoldaý boiynsha búgingi tańda jaqsy qarjylyq negiz quryldy», — dedi ol.
Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ-da ǵylymi qoǵamdastyqpen kezdesý barysynda «biz jańa Konstitýtsiiada adam kapitalyn, bilimdi, ǵylymdy, innovatsiiany damytýdy memleket qyzmetiniń strategiialyq baǵyty retinde bekittik» degendi aitqan bolatyn.
«Endi bárimiz bul maqsatty mindetti túrde iske asyrýymyz kerek. Basqa jol joq. Bul – óte kúrdeli mindet, ony túsinýimiz kerek. Osy maqsatqa qol jetkizý úshin ǵylym qaýymdastyǵy kásibi biliktilik, adaldyq jáne otanshyldyq qasietterin tanytýy qajet. Men sizderge úmit artamyn, – degen edi Prezident óz sózinde.
