سوڭعى جىلدارى عىلىمدى قارجىلاندىرۋ ايتارلىقتاي ٶستٸ. قاراجاتتىڭ نەگٸزگٸ كٶلەمٸ گرانتتار مەن عىلىمي باعدارلامالاردى قارجىلاندىرۋعا باعىتتالۋدا. سونىمەن قاتار, 2025 جىلى عىلىمدى بيۋدجەتتٸك قارجىلاندىرۋدىڭ 281 ميلليارد تەنگەسٸنٸڭ ٸشٸنەن عىلىمي ۇيىمداردى بازالىق قارجىلاندىرۋعا بارى-جوعى 3,6 ميلليارد تەڭگە, ياعني 1,3% عانا تيەسٸلٸ بولدى. نەتيجەسٸندە عىلىمي ينستيتۋتتار گرانتتان گرانتقا دەيٸن كٷن كٶرۋگە مەجبٷر. ولار عيماراتتاردى, زەرتحانالار مەن قۇرال-جابدىقتاردى ۇستاپ تۇرۋى, كوممۋنالدىق قىزمەتتەردٸ تٶلەۋٸ قاجەت. بۇل مۋقتاجدىقتارعا قاراجاتتى كٶبٸنە عىلىمي جوبالاردىڭ بيۋدجەتٸنەن ٸزدەۋگە تۋرا كەلەدٸ. وسىنداي مەسەلە كٶتەرگەن قۇرىلتاي دەپۋتاتى ۆلاديميرا كييان قۇرىلتاي وتىرىسىندا عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترٸ ساياسات نۇربەككە سۇراق قويدى. ول مينيسترلٸك بۇل مەسەلەنٸ قالاي شەشۋدٸ جوسپارلاپ وتىرعانىن سۇرادى.
سۇراققا جاۋاپ بەرگەن ساياسات نۇربەك مەسەلەنٸ مويىنداپ, جاعدايدى بىلاي تٷسٸندٸردٸ:
«بازالىق قارجىلاندىرۋ بويىنشا 3,6 ملرد — بۇل بٸزدٸڭ بيۋدجەتتەگٸ بازالىق قارجىلاندىرۋعا ارنالعان بٶلەك باپ. بٸراق ول جەردە عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىن ۇستاپ تۇرۋعا باعىتتالعان تاعى بٸرنەشە قوسىمشا باپ بار. جٶندەۋگە, كٷردەلٸ جٶندەۋگە, قوسىمشا جابدىقتاۋعا بٸز جىل سايىن 3 ميللياردقا جۋىق قارجى سالامىز. عىلىمي قۇرال-جابدىقتاردى قارجىلاندىرۋ, جاڭا زەرتحانالاردى اشۋ بٶلەك جٷرەدٸ, سوندىقتان عزي (عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ) بازالىق قاجەتتٸلٸكتەرٸنە شامامەن 10 ميللياردقا جۋىق قارجى كەتەدٸ. مەن قازٸر جوعارى وقۋ ورىندارىن ايتىپ وتىرعان جوقپىن», — دەدٸ مينيستر.
س. نۇربەكتٸڭ ايتۋىنشا 2023 جىلدان باستاپ ٸرگەلٸ عىلىمي زەرتتەۋلەرگە (ٸعز) ارنالعان قارجىعا بايلانىستى بٶلەك باپ ەنگٸزٸلگەن. مينيستر بۇل بيۋدجەتتە بٸردەن كٶرٸنبەۋٸ مٷمكٸن بٶلەك باپ ەكەنٸن ايتادى. دەپۋتات اسحات ايماعامبەتوۆپەن بٸرگە ول زاڭ جوباسىن پىسىقتاعانىن ەسكە سالعان عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترٸ قازٸر بۇعان 13 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلعانىن ايتىپ وتىر.
«سوندىقتان بۇل — ٸرگەلٸ ۇزاق مەرزٸمدٸ زەرتتەۋلەرمەن اينالىساتىن ينستيتۋتتار. بۇل — ارحەولوگييا, بۇل — تاريح, بۇل — سەيسمولوگييا. سوندىقتان ول جەردەگٸ 3,6 ملرد-تىڭ ٷستٸنە تاعى دا 7 + 13, ياعني 20 ميللياردتان استام تەڭگە قوسىلادى», — دەدٸ ساياسات نۇربەك.
دەگەنمەن, مينيستردٸڭ پٸكٸرٸنشە بۇل دا ينستيتۋتتاردى دامىتۋ, عىلىمي مەكتەپتٸ قالىپتاستىرۋ جەنە قولداۋ ٷشٸن ٶتە كٶپ ەمەس, قوسىمشا قاراجات ەلٸ دە قاجەت.
«بٸراق بٸز بۇل باعىتتا جۇمىس ٸستەپ جاتىرمىز. مٸنە, وسى ەكٸ شارا — ٸعز جەنە زەرتحانالاردى قوسىمشا جابدىقتاۋ. تٸپتٸ كەزٸندە بٸزدٸڭ گرانتتىق باعدارلامالار اياسىندا جابدىقتارعا بٶلەك گرانت قاراستىرۋ يدەياسى بولعان, بٸراق ول ەلٸ قارجى مينيسترلٸگٸندە قولداۋ تاپپادى. جالپى العاندا, ينستيتۋتتاردى, ەسٸرەسە وسال, ٸرگەلٸ زەرتتەۋلەرمەن اينالىساتىن ينستيتۋتتاردى بازالىق سٷيەمەلدەۋ جەنە قولداۋ بويىنشا بٷگٸنگٸ تاڭدا جاقسى قارجىلىق نەگٸز قۇرىلدى», — دەدٸ ول.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دا عىلىمي قوعامداستىقپەن كەزدەسۋ بارىسىندا «بٸز جاڭا كونستيتۋتسييادا ادام كاپيتالىن, بٸلٸمدٸ, عىلىمدى, يننوۆاتسييانى دامىتۋدى مەملەكەت قىزمەتٸنٸڭ ستراتەگييالىق باعىتى رەتٸندە بەكٸتتٸك» دەگەندٸ ايتقان بولاتىن.
«ەندٸ بەرٸمٸز بۇل ماقساتتى مٸندەتتٸ تٷردە ٸسكە اسىرۋىمىز كەرەك. باسقا جول جوق. بۇل – ٶتە كٷردەلٸ مٸندەت, ونى تٷسٸنۋٸمٸز كەرەك. وسى ماقساتقا قول جەتكٸزۋ ٷشٸن عىلىم قاۋىمداستىعى كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸك, ادالدىق جەنە وتانشىلدىق قاسيەتتەرٸن تانىتۋى قاجەت. مەن سٸزدەرگە ٷمٸت ارتامىن, – دەگەن ەدٸ پرەزيدەنت ٶز سٶزٸندە.
