Қазақстан Орталық Азияның көлік-логистика жүйесінде жетекші орынға ие. Ел аумағы арқылы 13 халықаралық көлік дәлізі өтеді. Геосаяси өзгерістер аясында жаһандық логистикалық тізбектердің қайта құрылуы республиканың халықаралық бағыттар жүйесіндегі рөлін едәуір күшейтті.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанның стратегиялық мақсаты – Қытайды Орталық Азиямен, Кавказбен, Таяу Шығыспен және Еуропамен байланыстыратын негізгі көлік-логистикалық хабқа айналу екенін бірнеше рет мәлімдеген болатын. Бүгінде бұл сала өзінің ең қарқынды даму кезеңдерінің бірін бастан өткеріп жатыр.
Соңғы бес жылда саланың жалпы өнім көлемі үш есеге өсіп, 2021 жылғы шамамен 4,7 трлн теңгеден биыл жоспарланған 14,3 трлн теңгеге дейін ұлғайды. Республика порттары арқылы өтетін контейнерлік транзит көлемі төрт есеге жуық артты. Тек соңғы үш жылдың өзінде порттардың өткізу қабілеті жылына шамамен 200 мың ДФЭ-ге дейін жеткізілді.
Елдің Транскаспий халықаралық көлік бағытының (ТХКБ) негізгі буыны ретіндегі позициясын күшейтетін жаңа жобалардың жүзеге асырылу барысын Премьер-министр Олжас Бектенов Маңғыстау облысына жұмыс сапары барысында тексерді.
Каспий теңізінің жағалауында жылына 8 жаңа кеме құрастырып, 24 кемеге жөндеу жүргізетін заманауи кеме жасау зауытын салу жоспарланып отыр. Толық өндірістік циклмен жұмыс істейтін кәсіпорында экипажсыз суүсті аппараттары да шығарылатын болады. Жобаға кемінде 125 млрд теңге инвестиция салынады.
Ақтау әуежайының базасында мультимодальды логистикалық және авиациялық хаб салынады. Мұнда әуе кемелеріне техникалық қызмет көрсету, оларды жөндеу және жүк авиациясына қызмет көрсету қатар жүргізіледі. Жобаның мүмкіндігі жылына 200-ден астам әуе кемесіне техникалық қызмет көрсетіп, 60 ұшақты бояуға жетеді.
Құрық портында көпфункционалды терминалдың бірінші кезеңін салуға дайындық жұмыстары жүргізілуде. Бұл жоба Президенттің Қытайға жұмыс сапары барысында қол жеткізілген келісімдер аясында жүзеге асырылады. Оған Guoyou Materials Group компаниясы 470 млрд теңге инвестиция құяды. Құрылыстың алғашқы кезеңі 2026–2028 жылдарға, екінші кезеңі 2029–2031 жылдарға жоспарланған. Нысанды пайдалануға беру 2032 жылға белгіленген.
Премьер-министр аталған жобаларды сапалы әрі уақытылы іске асыруды тапсырды. Әсіресе құрылыс мерзімдерінің сақталуына, инвестиция тартуға, тұрақты жұмыс орындарын ашуға, өндірісті жергіліктендіруге және өңір тұрғындары мен экономикасына нақты пайда әкелуге баса назар аудару қажет екенін айтты.
«Мемлекет басшысы Қазақстанды Еуразияның негізгі көлік торабына айналдыру міндетін қойды. Маңғыстау облысы Қазақстан дамуының жаңа кезеңіндегі тірек өңірлердің біріне айналуы тиіс.
Заманауи кеме жасау базасының, мультимодальды авиациялық-логистикалық хабтың және Құрық портындағы көпфункционалды терминалдың құрылуы Орта дәліздің көлік инфрақұрылымын кеңейтіп, тасымалдардың тұрақтылығын арттыруға, сондай-ақ Маңғыстау облысы мен Ақтау қаласының еліміздің маңызды көлік-логистикалық орталығы ретіндегі рөлін нығайтуға мүмкіндік береді. Үкімет қажетті қолдауды қамтамасыз етеді. Әрбір жоба белгіленген мерзімде, сапалы әрі халық үшін нақты нәтижемен жүзеге асырылуы тиіс», – деді Олжас Бектенов.
Қазақстан Транскаспий халықаралық көлік бағытының негізгі буыны болғандықтан, елдің логистикалық әлеуетін кеңейту халықаралық дәліздің барлық қатысушыларына тікелей әсер етеді.
«Геосаяси тұрақсыздық жағдайында Солтүстік бағыттың маңызы біртіндеп төмендеп келеді, ал Орта дәліздің рөлі керісінше айтарлықтай артып отыр. Қазір бұл бағыт арқылы жылына 4,5 млн тоннадан астам жүк тасымалданады, ал болашақта бұл көрсеткіш 10 млн тоннаға дейін өсуі мүмкін.
Қазақстанның Еуропа мен Азияның, Шығыс пен Батыстың арасындағы стратегиялық орналасуын ескерсек, елдің көлік-логистика саласындағы әлеуеті өте жоғары екенін айтуға болады. Инфрақұрылымдық қуаттарды дамыту Қытай мен Еуропалық одақ елдері арасындағы Орталық Азия және Оңтүстік Кавказ арқылы өтетін сауда-экономикалық байланыстардың кеңеюіне ықпал етеді», – дейді Грузиядағы Халықаралық Қара теңіз университетінің профессоры, саясаттанушы Ника Читадзе.
Еуропалық одақтың Global Gateway жобасы аясындағы Транскаспий көлік дәлізінің үйлестіру платформасының аға сарапшысы Ғайдар Әбдікерімов көлік-логистика саласындағы барлық жобалардың басты мәні Қазақстанның экономикалық дербестігін қамтамасыз ету екенін атап өтті.
«Қазақстан шетелде салып жатқан терминалдар салынған инвестицияны ақтап қана қоймай, стратегиялық міндеттерді де орындап отыр. Соның жарқын мысалы – контейнер өңдеу көлемі бойынша әлемдегі ең ірі он бес порттың бірі саналатын Ляньюньган порты. Сондай-ақ Сиань қаласында құрылған құрғақ портымыз негізгі жүк ағындарын шоғырландырып, өте тиімді жұмыс істеуде. Маңғыстаудағы порт инфрақұрылымын дамыту – бұл тек көлік саласына емес, елдің экономикалық тұрақтылығына салынған инвестиция», – деді Ғайдар Әбдікерімов.
Соңғы 15 жылда Қазақстан көлік және логистика инфрақұрылымын дамытуға 35 млрд АҚШ долларынан астам инвестиция салды. Елде 754 шақырым жаңа теміржол желісі салынып жатыр. Бұл саладағы жалпы өнім көлемін шамамен үш жарым есеге арттыруға мүмкіндік береді. Биыл жыл соңына дейін Мойынты – Қызылжар және Дарбаза – Мақтаарал теміржол учаскелерінің құрылысы аяқталады деп жоспарланған. Бұл жобалардың да көлік жүйесін дамытудағы стратегиялық маңызы зор.
Сонымен қатар еліміздің барлық өңірінде тәуелсіздік жылдарындағы ең ауқымды әлеуметтік бағдарлама аясында 124 теміржол вокзалы жаңғыртылып жатыр.
Президенттің тапсырмасы бойынша авиациялық инфрақұрылым да белсенді түрде дамуда. Әсіресе туристік өңірлерде әуежайлар жаңғыртылып, жаңадан салынуда.
«Қазақстанның негізгі транзиттік мемлекет ретіндегі ұстанымы одан әрі нығая түседі. Үкімет пен орталық және өңірлік билік елдің әлемдік аренадағы экономикалық әрі саяси рөлін күшейту үшін ауқымды жұмыстар атқаруда. Бұл мемлекеттің өнеркәсіптік әлеуетін барынша тиімді пайдалануға мүмкіндік береді», – дейді грузин саясаттанушысы Ника Читадзе.
Еліміздің саладағы көшбасшылық ұстанымын цифрлық технологиялар мен жасанды интеллект негізіндегі шешімдерді енгізу де күшейтіп отыр. Smart Cargo платформасы іске қосылды. Бірыңғай цифрлық терезе кедендік, логистикалық және коммерциялық қызметтердің барлығын ортақ цифрлық ортаға біріктіреді. Келесі кезең – Еуразияның бірыңғай цифрлық көлік кеңістігін құру. Бұл тауар айналымын едәуір жеделдетуге мүмкіндік береді.
Қазіргі жағдайда логистика ұлттық бәсекеге қабілеттілік пен тұрақты экономикалық өсудің негізгі құралдарының біріне айналып отыр. Егер қазіргі даму қарқыны сақталса, Қазақстан транзиттен түсетін табысын едәуір арттырып, жаңа инвестициялар тартып, Шығыс пен Батысты байланыстыратын стратегиялық көпір ретіндегі мәртебесін одан әрі нығайта түседі.
