Qazaqstan Ortalyq Aziianyń kólik-logistika júiesinde jetekshi orynǵa ie. El aýmaǵy arqyly 13 halyqaralyq kólik dálizi ótedi. Geosaiasi ózgerister aiasynda jahandyq logistikalyq tizbekterdiń qaita qurylýy respýblikanyń halyqaralyq baǵyttar júiesindegi rólin edáýir kúsheitti.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń strategiialyq maqsaty – Qytaidy Ortalyq Aziiamen, Kavkazben, Taiaý Shyǵyspen jáne Eýropamen bailanystyratyn negizgi kólik-logistikalyq habqa ainalý ekenin birneshe ret málimdegen bolatyn. Búginde bul sala óziniń eń qarqyndy damý kezeńderiniń birin bastan ótkerip jatyr.
Sońǵy bes jylda salanyń jalpy ónim kólemi úsh esege ósip, 2021 jylǵy shamamen 4,7 trln teńgeden biyl josparlanǵan 14,3 trln teńgege deiin ulǵaidy. Respýblika porttary arqyly ótetin konteinerlik tranzit kólemi tórt esege jýyq artty. Tek sońǵy úsh jyldyń ózinde porttardyń ótkizý qabileti jylyna shamamen 200 myń DFE-ge deiin jetkizildi.
Eldiń Transkaspii halyqaralyq kólik baǵytynyń (THKB) negizgi býyny retindegi pozitsiiasyn kúsheitetin jańa jobalardyń júzege asyrylý barysyn Premer-ministr Oljas Bektenov Mańǵystaý oblysyna jumys sapary barysynda tekserdi.
Kaspii teńiziniń jaǵalaýynda jylyna 8 jańa keme qurastyryp, 24 kemege jóndeý júrgizetin zamanaýi keme jasaý zaýytyn salý josparlanyp otyr. Tolyq óndiristik tsiklmen jumys isteitin kásiporynda ekipajsyz sýústi apparattary da shyǵarylatyn bolady. Jobaǵa keminde 125 mlrd teńge investitsiia salynady.
Aqtaý áýejaiynyń bazasynda mýltimodaldy logistikalyq jáne aviatsiialyq hab salynady. Munda áýe kemelerine tehnikalyq qyzmet kórsetý, olardy jóndeý jáne júk aviatsiiasyna qyzmet kórsetý qatar júrgiziledi. Jobanyń múmkindigi jylyna 200-den astam áýe kemesine tehnikalyq qyzmet kórsetip, 60 ushaqty boiaýǵa jetedi.
Quryq portynda kópfýnktsionaldy terminaldyń birinshi kezeńin salýǵa daiyndyq jumystary júrgizilýde. Bul joba Prezidenttiń Qytaiǵa jumys sapary barysynda qol jetkizilgen kelisimder aiasynda júzege asyrylady. Oǵan Guoyou Materials Group kompaniiasy 470 mlrd teńge investitsiia quiady. Qurylystyń alǵashqy kezeńi 2026–2028 jyldarǵa, ekinshi kezeńi 2029–2031 jyldarǵa josparlanǵan. Nysandy paidalanýǵa berý 2032 jylǵa belgilengen.
Premer-ministr atalǵan jobalardy sapaly ári ýaqytyly iske asyrýdy tapsyrdy. Ásirese qurylys merzimderiniń saqtalýyna, investitsiia tartýǵa, turaqty jumys oryndaryn ashýǵa, óndiristi jergiliktendirýge jáne óńir turǵyndary men ekonomikasyna naqty paida ákelýge basa nazar aýdarý qajet ekenin aitty.
«Memleket basshysy Qazaqstandy Eýraziianyń negizgi kólik torabyna ainaldyrý mindetin qoidy. Mańǵystaý oblysy Qazaqstan damýynyń jańa kezeńindegi tirek óńirlerdiń birine ainalýy tiis.
Zamanaýi keme jasaý bazasynyń, mýltimodaldy aviatsiialyq-logistikalyq habtyń jáne Quryq portyndaǵy kópfýnktsionaldy terminaldyń qurylýy Orta dálizdiń kólik infraqurylymyn keńeitip, tasymaldardyń turaqtylyǵyn arttyrýǵa, sondai-aq Mańǵystaý oblysy men Aqtaý qalasynyń elimizdiń mańyzdy kólik-logistikalyq ortalyǵy retindegi rólin nyǵaitýǵa múmkindik beredi. Úkimet qajetti qoldaýdy qamtamasyz etedi. Árbir joba belgilengen merzimde, sapaly ári halyq úshin naqty nátijemen júzege asyrylýy tiis», – dedi Oljas Bektenov.
Qazaqstan Transkaspii halyqaralyq kólik baǵytynyń negizgi býyny bolǵandyqtan, eldiń logistikalyq áleýetin keńeitý halyqaralyq dálizdiń barlyq qatysýshylaryna tikelei áser etedi.
«Geosaiasi turaqsyzdyq jaǵdaiynda Soltústik baǵyttyń mańyzy birtindep tómendep keledi, al Orta dálizdiń róli kerisinshe aitarlyqtai artyp otyr. Qazir bul baǵyt arqyly jylyna 4,5 mln tonnadan astam júk tasymaldanady, al bolashaqta bul kórsetkish 10 mln tonnaǵa deiin ósýi múmkin.
Qazaqstannyń Eýropa men Aziianyń, Shyǵys pen Batystyń arasyndaǵy strategiialyq ornalasýyn eskersek, eldiń kólik-logistika salasyndaǵy áleýeti óte joǵary ekenin aitýǵa bolady. Infraqurylymdyq qýattardy damytý Qytai men Eýropalyq odaq elderi arasyndaǵy Ortalyq Aziia jáne Ońtústik Kavkaz arqyly ótetin saýda-ekonomikalyq bailanystardyń keńeiýine yqpal etedi», – deidi Grýziiadaǵy Halyqaralyq Qara teńiz ýniversitetiniń professory, saiasattanýshy Nika Chitadze.
Eýropalyq odaqtyń Global Gateway jobasy aiasyndaǵy Transkaspii kólik dáliziniń úilestirý platformasynyń aǵa sarapshysy Ǵaidar Ábdikerimov kólik-logistika salasyndaǵy barlyq jobalardyń basty máni Qazaqstannyń ekonomikalyq derbestigin qamtamasyz etý ekenin atap ótti.
«Qazaqstan shetelde salyp jatqan terminaldar salynǵan investitsiiany aqtap qana qoimai, strategiialyq mindetterdi de oryndap otyr. Sonyń jarqyn mysaly – konteiner óńdeý kólemi boiynsha álemdegi eń iri on bes porttyń biri sanalatyn Lianiýngan porty. Sondai-aq Sian qalasynda qurylǵan qurǵaq portymyz negizgi júk aǵyndaryn shoǵyrlandyryp, óte tiimdi jumys isteýde. Mańǵystaýdaǵy port infraqurylymyn damytý – bul tek kólik salasyna emes, eldiń ekonomikalyq turaqtylyǵyna salynǵan investitsiia», – dedi Ǵaidar Ábdikerimov.
Sońǵy 15 jylda Qazaqstan kólik jáne logistika infraqurylymyn damytýǵa 35 mlrd AQSh dollarynan astam investitsiia saldy. Elde 754 shaqyrym jańa temirjol jelisi salynyp jatyr. Bul saladaǵy jalpy ónim kólemin shamamen úsh jarym esege arttyrýǵa múmkindik beredi. Biyl jyl sońyna deiin Moiynty – Qyzyljar jáne Darbaza – Maqtaaral temirjol ýchaskeleriniń qurylysy aiaqtalady dep josparlanǵan. Bul jobalardyń da kólik júiesin damytýdaǵy strategiialyq mańyzy zor.
Sonymen qatar elimizdiń barlyq óńirinde táýelsizdik jyldaryndaǵy eń aýqymdy áleýmettik baǵdarlama aiasynda 124 temirjol vokzaly jańǵyrtylyp jatyr.
Prezidenttiń tapsyrmasy boiynsha aviatsiialyq infraqurylym da belsendi túrde damýda. Ásirese týristik óńirlerde áýejailar jańǵyrtylyp, jańadan salynýda.
«Qazaqstannyń negizgi tranzittik memleket retindegi ustanymy odan ári nyǵaia túsedi. Úkimet pen ortalyq jáne óńirlik bilik eldiń álemdik arenadaǵy ekonomikalyq ári saiasi rólin kúsheitý úshin aýqymdy jumystar atqarýda. Bul memlekettiń ónerkásiptik áleýetin barynsha tiimdi paidalanýǵa múmkindik beredi», – deidi grýzin saiasattanýshysy Nika Chitadze.
Elimizdiń saladaǵy kóshbasshylyq ustanymyn tsifrlyq tehnologiialar men jasandy intellekt negizindegi sheshimderdi engizý de kúsheitip otyr. Smart Cargo platformasy iske qosyldy. Biryńǵai tsifrlyq tereze kedendik, logistikalyq jáne kommertsiialyq qyzmetterdiń barlyǵyn ortaq tsifrlyq ortaǵa biriktiredi. Kelesi kezeń – Eýraziianyń biryńǵai tsifrlyq kólik keńistigin qurý. Bul taýar ainalymyn edáýir jedeldetýge múmkindik beredi.
Qazirgi jaǵdaida logistika ulttyq básekege qabilettilik pen turaqty ekonomikalyq ósýdiń negizgi quraldarynyń birine ainalyp otyr. Eger qazirgi damý qarqyny saqtalsa, Qazaqstan tranzitten túsetin tabysyn edáýir arttyryp, jańa investitsiialar tartyp, Shyǵys pen Batysty bailanystyratyn strategiialyq kópir retindegi mártebesin odan ári nyǵaita túsedi.
