قازاقستان ورتالىق ازييانىڭ كٶلٸك-لوگيستيكا جٷيەسٸندە جەتەكشٸ ورىنعا يە. ەل اۋماعى ارقىلى 13 حالىقارالىق كٶلٸك دەلٸزٸ ٶتەدٸ. گەوساياسي ٶزگەرٸستەر اياسىندا جاھاندىق لوگيستيكالىق تٸزبەكتەردٸڭ قايتا قۇرىلۋى رەسپۋبليكانىڭ حالىقارالىق باعىتتار جٷيەسٸندەگٸ رٶلٸن ەدەۋٸر كٷشەيتتٸ.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاننىڭ ستراتەگييالىق ماقساتى – قىتايدى ورتالىق ازييامەن, كاۆكازبەن, تاياۋ شىعىسپەن جەنە ەۋروپامەن بايلانىستىراتىن نەگٸزگٸ كٶلٸك-لوگيستيكالىق حابقا اينالۋ ەكەنٸن بٸرنەشە رەت مەلٸمدەگەن بولاتىن. بٷگٸندە بۇل سالا ٶزٸنٸڭ ەڭ قارقىندى دامۋ كەزەڭدەرٸنٸڭ بٸرٸن باستان ٶتكەرٸپ جاتىر.
سوڭعى بەس جىلدا سالانىڭ جالپى ٶنٸم كٶلەمٸ ٷش ەسەگە ٶسٸپ, 2021 جىلعى شامامەن 4,7 ترلن تەڭگەدەن بيىل جوسپارلانعان 14,3 ترلن تەڭگەگە دەيٸن ۇلعايدى. رەسپۋبليكا پورتتارى ارقىلى ٶتەتٸن كونتەينەرلٸك ترانزيت كٶلەمٸ تٶرت ەسەگە جۋىق ارتتى. تەك سوڭعى ٷش جىلدىڭ ٶزٸندە پورتتاردىڭ ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸ جىلىنا شامامەن 200 مىڭ دفە-گە دەيٸن جەتكٸزٸلدٸ.
ەلدٸڭ ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعىتىنىڭ (تحكب) نەگٸزگٸ بۋىنى رەتٸندەگٸ پوزيتسيياسىن كٷشەيتەتٸن جاڭا جوبالاردىڭ جٷزەگە اسىرىلۋ بارىسىن پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ ماڭعىستاۋ وبلىسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا تەكسەردٸ.
كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ جاعالاۋىندا جىلىنا 8 جاڭا كەمە قۇراستىرىپ, 24 كەمەگە جٶندەۋ جٷرگٸزەتٸن زاماناۋي كەمە جاساۋ زاۋىتىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. تولىق ٶندٸرٸستٸك تسيكلمەن جۇمىس ٸستەيتٸن كەسٸپورىندا ەكيپاجسىز سۋٷستٸ اپپاراتتارى دا شىعارىلاتىن بولادى. جوباعا كەمٸندە 125 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسييا سالىنادى.
اقتاۋ ەۋەجايىنىڭ بازاسىندا مۋلتيمودالدى لوگيستيكالىق جەنە اۆياتسييالىق حاب سالىنادى. مۇندا ەۋە كەمەلەرٸنە تەحنيكالىق قىزمەت كٶرسەتۋ, ولاردى جٶندەۋ جەنە جٷك اۆياتسيياسىنا قىزمەت كٶرسەتۋ قاتار جٷرگٸزٸلەدٸ. جوبانىڭ مٷمكٸندٸگٸ جىلىنا 200-دەن استام ەۋە كەمەسٸنە تەحنيكالىق قىزمەت كٶرسەتٸپ, 60 ۇشاقتى بوياۋعا جەتەدٸ.
قۇرىق پورتىندا كٶپفۋنكتسيونالدى تەرمينالدىڭ بٸرٸنشٸ كەزەڭٸن سالۋعا دايىندىق جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە. بۇل جوبا پرەزيدەنتتٸڭ قىتايعا جۇمىس ساپارى بارىسىندا قول جەتكٸزٸلگەن كەلٸسٸمدەر اياسىندا جٷزەگە اسىرىلادى. وعان Guoyou Materials Group كومپانيياسى 470 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسييا قۇيادى. قۇرىلىستىڭ العاشقى كەزەڭٸ 2026–2028 جىلدارعا, ەكٸنشٸ كەزەڭٸ 2029–2031 جىلدارعا جوسپارلانعان. نىساندى پايدالانۋعا بەرۋ 2032 جىلعا بەلگٸلەنگەن.
پرەمەر-مينيستر اتالعان جوبالاردى ساپالى ەرٸ ۋاقىتىلى ٸسكە اسىرۋدى تاپسىردى. ەسٸرەسە قۇرىلىس مەرزٸمدەرٸنٸڭ ساقتالۋىنا, ينۆەستيتسييا تارتۋعا, تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن اشۋعا, ٶندٸرٸستٸ جەرگٸلٸكتەندٸرۋگە جەنە ٶڭٸر تۇرعىندارى مەن ەكونوميكاسىنا ناقتى پايدا ەكەلۋگە باسا نازار اۋدارۋ قاجەت ەكەنٸن ايتتى.
«مەملەكەت باسشىسى قازاقستاندى ەۋرازييانىڭ نەگٸزگٸ كٶلٸك تورابىنا اينالدىرۋ مٸندەتٸن قويدى. ماڭعىستاۋ وبلىسى قازاقستان دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭٸندەگٸ تٸرەك ٶڭٸرلەردٸڭ بٸرٸنە اينالۋى تيٸس.
زاماناۋي كەمە جاساۋ بازاسىنىڭ, مۋلتيمودالدى اۆياتسييالىق-لوگيستيكالىق حابتىڭ جەنە قۇرىق پورتىنداعى كٶپفۋنكتسيونالدى تەرمينالدىڭ قۇرىلۋى ورتا دەلٸزدٸڭ كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن كەڭەيتٸپ, تاسىمالداردىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋعا, سونداي-اق ماڭعىستاۋ وبلىسى مەن اقتاۋ قالاسىنىڭ ەلٸمٸزدٸڭ ماڭىزدى كٶلٸك-لوگيستيكالىق ورتالىعى رەتٸندەگٸ رٶلٸن نىعايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ٷكٸمەت قاجەتتٸ قولداۋدى قامتاماسىز ەتەدٸ. ەربٸر جوبا بەلگٸلەنگەن مەرزٸمدە, ساپالى ەرٸ حالىق ٷشٸن ناقتى نەتيجەمەن جٷزەگە اسىرىلۋى تيٸس», – دەدٸ ولجاس بەكتەنوۆ.
قازاقستان ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعىتىنىڭ نەگٸزگٸ بۋىنى بولعاندىقتان, ەلدٸڭ لوگيستيكالىق ەلەۋەتٸن كەڭەيتۋ حالىقارالىق دەلٸزدٸڭ بارلىق قاتىسۋشىلارىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ.
«گەوساياسي تۇراقسىزدىق جاعدايىندا سولتٷستٸك باعىتتىڭ ماڭىزى بٸرتٸندەپ تٶمەندەپ كەلەدٸ, ال ورتا دەلٸزدٸڭ رٶلٸ كەرٸسٸنشە ايتارلىقتاي ارتىپ وتىر. قازٸر بۇل باعىت ارقىلى جىلىنا 4,5 ملن توننادان استام جٷك تاسىمالدانادى, ال بولاشاقتا بۇل كٶرسەتكٸش 10 ملن تونناعا دەيٸن ٶسۋٸ مٷمكٸن.
قازاقستاننىڭ ەۋروپا مەن ازييانىڭ, شىعىس پەن باتىستىڭ اراسىنداعى ستراتەگييالىق ورنالاسۋىن ەسكەرسەك, ەلدٸڭ كٶلٸك-لوگيستيكا سالاسىنداعى ەلەۋەتٸ ٶتە جوعارى ەكەنٸن ايتۋعا بولادى. ينفراقۇرىلىمدىق قۋاتتاردى دامىتۋ قىتاي مەن ەۋروپالىق وداق ەلدەرٸ اراسىنداعى ورتالىق ازييا جەنە وڭتٷستٸك كاۆكاز ارقىلى ٶتەتٸن ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ كەڭەيۋٸنە ىقپال ەتەدٸ», – دەيدٸ گرۋزيياداعى حالىقارالىق قارا تەڭٸز ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسورى, ساياساتتانۋشى نيكا چيتادزە.
ەۋروپالىق وداقتىڭ Global Gateway جوباسى اياسىنداعى ترانسكاسپيي كٶلٸك دەلٸزٸنٸڭ ٷيلەستٸرۋ پلاتفورماسىنىڭ اعا ساراپشىسى عايدار ەبدٸكەرٸموۆ كٶلٸك-لوگيستيكا سالاسىنداعى بارلىق جوبالاردىڭ باستى مەنٸ قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق دەربەستٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«قازاقستان شەتەلدە سالىپ جاتقان تەرمينالدار سالىنعان ينۆەستيتسييانى اقتاپ قانا قويماي, ستراتەگييالىق مٸندەتتەردٸ دە ورىنداپ وتىر. سونىڭ جارقىن مىسالى – كونتەينەر ٶڭدەۋ كٶلەمٸ بويىنشا ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ ون بەس پورتتىڭ بٸرٸ سانالاتىن ليانيۋنگان پورتى. سونداي-اق سيان قالاسىندا قۇرىلعان قۇرعاق پورتىمىز نەگٸزگٸ جٷك اعىندارىن شوعىرلاندىرىپ, ٶتە تيٸمدٸ جۇمىس ٸستەۋدە. ماڭعىستاۋداعى پورت ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ – بۇل تەك كٶلٸك سالاسىنا ەمەس, ەلدٸڭ ەكونوميكالىق تۇراقتىلىعىنا سالىنعان ينۆەستيتسييا», – دەدٸ عايدار ەبدٸكەرٸموۆ.
سوڭعى 15 جىلدا قازاقستان كٶلٸك جەنە لوگيستيكا ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا 35 ملرد اقش دوللارىنان استام ينۆەستيتسييا سالدى. ەلدە 754 شاقىرىم جاڭا تەمٸرجول جەلٸسٸ سالىنىپ جاتىر. بۇل سالاداعى جالپى ٶنٸم كٶلەمٸن شامامەن ٷش جارىم ەسەگە ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بيىل جىل سوڭىنا دەيٸن مويىنتى – قىزىلجار جەنە داربازا – ماقتاارال تەمٸرجول ۋچاسكەلەرٸنٸڭ قۇرىلىسى اياقتالادى دەپ جوسپارلانعان. بۇل جوبالاردىڭ دا كٶلٸك جٷيەسٸن دامىتۋداعى ستراتەگييالىق ماڭىزى زور.
سونىمەن قاتار ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ٶڭٸرٸندە تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىنداعى ەڭ اۋقىمدى ەلەۋمەتتٸك باعدارلاما اياسىندا 124 تەمٸرجول ۆوكزالى جاڭعىرتىلىپ جاتىر.
پرەزيدەنتتٸڭ تاپسىرماسى بويىنشا اۆياتسييالىق ينفراقۇرىلىم دا بەلسەندٸ تٷردە دامۋدا. ەسٸرەسە تۋريستٸك ٶڭٸرلەردە ەۋەجايلار جاڭعىرتىلىپ, جاڭادان سالىنۋدا.
«قازاقستاننىڭ نەگٸزگٸ ترانزيتتٸك مەملەكەت رەتٸندەگٸ ۇستانىمى ودان ەرٸ نىعايا تٷسەدٸ. ٷكٸمەت پەن ورتالىق جەنە ٶڭٸرلٸك بيلٸك ەلدٸڭ ەلەمدٸك ارەناداعى ەكونوميكالىق ەرٸ ساياسي رٶلٸن كٷشەيتۋ ٷشٸن اۋقىمدى جۇمىستار اتقارۋدا. بۇل مەملەكەتتٸڭ ٶنەركەسٸپتٸك ەلەۋەتٸن بارىنشا تيٸمدٸ پايدالانۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», – دەيدٸ گرۋزين ساياساتتانۋشىسى نيكا چيتادزە.
ەلٸمٸزدٸڭ سالاداعى كٶشباسشىلىق ۇستانىمىن تسيفرلىق تەحنولوگييالار مەن جاساندى ينتەللەكت نەگٸزٸندەگٸ شەشٸمدەردٸ ەنگٸزۋ دە كٷشەيتٸپ وتىر. Smart Cargo پلاتفورماسى ٸسكە قوسىلدى. بٸرىڭعاي تسيفرلىق تەرەزە كەدەندٸك, لوگيستيكالىق جەنە كوممەرتسييالىق قىزمەتتەردٸڭ بارلىعىن ورتاق تسيفرلىق ورتاعا بٸرٸكتٸرەدٸ. كەلەسٸ كەزەڭ – ەۋرازييانىڭ بٸرىڭعاي تسيفرلىق كٶلٸك كەڭٸستٸگٸن قۇرۋ. بۇل تاۋار اينالىمىن ەدەۋٸر جەدەلدەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
قازٸرگٸ جاعدايدا لوگيستيكا ۇلتتىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸك پەن تۇراقتى ەكونوميكالىق ٶسۋدٸڭ نەگٸزگٸ قۇرالدارىنىڭ بٸرٸنە اينالىپ وتىر. ەگەر قازٸرگٸ دامۋ قارقىنى ساقتالسا, قازاقستان ترانزيتتەن تٷسەتٸن تابىسىن ەدەۋٸر ارتتىرىپ, جاڭا ينۆەستيتسييالار تارتىپ, شىعىس پەن باتىستى بايلانىستىراتىن ستراتەگييالىق كٶپٸر رەتٸندەگٸ مەرتەبەسٸن ودان ەرٸ نىعايتا تٷسەدٸ.
