Психиатриялық ауруханалар – психикалық дертке шалдыққан адамдарға көмек көрсету үшін құрылған медициналық мекемелер. Алайда тарихта емдеу орны болудың орнына азап пен қорқыныштың символына айналған ауруханалар аз емес. Онда адамдар еркінен тыс қамалып, қатыгез тәжірибелерге ұшырап, кейде өмір бойына сыртқы әлемнен оқшауланған. Кейбір ауруханалар бүгінде жабылғанымен, олардың қабырғасында болған оқиғалар туралы куәліктер, мұрағат құжаттары мен фотосуреттер әлі күнге дейін жұрттың үрейін ұшырады. Тіпті олардың біразы елес мекен ретінде танылып, туристер баратын орынға айналған, деп хабарлайды ult.kz.
Лоботомия жасалған аурухана – Trans-Allegheny Lunatic Asylum (АҚШ)
1864 жылы АҚШ-тың Батыс Вирджиния штатында ашылған бұл аурухана бастапқыда небәрі 250 адамға арналған еді. Бірақ уақыт өте келе мұнда екі мыңнан астам науқас орналастырылды.
Науқастардың көптігі сонша, адамдар еденде ұйықтауға мәжбүр болды. Гигиена сақталмады, жұқпалы аурулар тез тарады.
Ең қорқыныштысы – мұнда лоботомия операциялары жиі жасалған. Бұл операция кезінде адамның миының маңдай бөлігіне хирургиялық араласу жүргізіліп, науқастың мінез-құлқын өзгертуге тырысқан. Көп жағдайда мұндай емнен кейін адамдар мүгедек болып қалған немесе өмір бойына өздігінен өмір сүре алмайтын халге түскен.
Қазір бұл аурухана жабылған. Ғимаратта елестер жүретіні туралы аңыздар тарағандықтан, мұнда арнайы экскурсиялар ұйымдастырылады.
«Жындыхана аралы» – Poveglia (Италия)
Венеция маңындағы Повелья аралы ғасырлар бойы оба індетінен көз жұмған адамдар жерленген орын болған.
1922 жылы аралда психиатриялық аурухана ашылды. Аңыз бойынша, аурухананың бас дәрігері науқастарға түрлі заңсыз тәжірибелер жүргізген. Бас сүйекті бұрғылау, ауыр хирургиялық сынақтар және қатыгез емдеу әдістері қолданылғаны айтылады.
Кейін дәрігердің өзі аурухана мұнарасынан секіріп қаза тапқан деген аңыз тарады. Бұл оқиғаның нақты дәлелі жоқ, бірақ арал туралы қорқынышты әңгімелердің кең тарауына себеп болды. Қазір Италия билігі аралға еркін кіруге рұқсат бермейді.
Willowbrook мемлекеттік мектебі (АҚШ)
Нью-Йорктегі бұл мекеме ақыл-ой дамуында ерекшелігі бар балаларға арналған болатын.
1960-жылдары мұнда жүргізілген зерттеулер әлемді шошытты. Кейбір балаларға ғылыми тәжірибе ретінде әдейі гепатит вирусы жұқтырылған.
1972 жылы журналист Джеральдо Ривера жасырын түсірілген бейнематериал жариялағаннан кейін қоғам ауруханадағы ауыр жағдайды көрді. Кадрларда қараусыз қалған, лас жерде жатқан балалар бейнеленген.
Үлкен жанжалдан кейін мекеме біртіндеп жабылды.
Danvers State Hospital (АҚШ)
1878 жылы салынған бұл аурухана готикалық сәулетімен танымал. Уақыт өте келе онда да адам саны шамадан тыс көбейіп, науқастарға жасалған жағдай нашарлады. Электрошок терапиясы, күштеп оқшаулау және лоботомия сияқты әдістер кеңінен қолданылды.
Ғимараттың ерекше келбеті кейін көптеген қорқынышты фильмдер мен ойындардың прототипіне айналды.
Beelitz-Heilstätten (Германия)
Берлин маңындағы бұл кешен алғашында туберкулезбен ауыратын адамдарды емдеуге арналған.
Кейін оның кейбір бөлімдері психикалық дертке шалдыққан науқастарға пайдаланылды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жараланған сарбаздар осында емделген.
Бүгінде қаңырап бос қалған ғимараттар көптеген деректі фильмдер мен фототүсірілімдердің нысанына айналған.
Неге бұл ауруханалар қорқынышты саналады?
Бұл мекемелердің аты аңызға айналуына бірнеше себеп бар:
науқастардың шамадан тыс көп болуы;
адамның құқықтарының өрескел бұзылуы;
лоботомия мен ауыр электрошок сияқты сол кезеңде кең тараған, бірақ кейін тиімсіз әрі зиянды деп танылған емдеу тәсілдерінің қолданылуы;
құпия медициналық тәжірибелер;
өлім-жітімнің жоғары болуы;
ондаған жыл бойы жарияланбаған құжаттар мен куәгерлердің естеліктері.
Бүгінгі психиатрия мүлде басқа
Қазіргі психиатрия өткен ғасырдағы әдістерден түбегейлі өзгеше. Пациенттердің құқықтары халықаралық заңдармен қорғалады. Емдеу дәлелді медицинаға негізделеді, психотерапия, заманауи дәрі-дәрмек және оңалту бағдарламалары қолданылады. Көптеген елдерде мәжбүрлі емдеу тек заңмен белгіленген ерекше жағдайларда ғана жүргізіледі.
Тарихтағы осы қараңғы беттер медицинадағы адам құқықтарының маңызын еске салады. Бір кездері емдеу орны болған бұл ауруханалар бүгінде қатыгез тәжірибелердің қайталанбауы үшін сақталуы тиіс тарихи сабаққа айналған.
