.jpg)
12 aqpanda Astana qalasynyń Jastar teatry jazýshy, dramatýrg Ákim Tarazidyń «Joly bolǵysh jigit» qoiylymyn usyndy. Qoiylym «Jumysshy mamandyqtary jylyna» orai ótip otyr. Spektaklge «Astana sý arnasy», «Astana tazalyq» siiaqty birqatar mekemelerdiń jáne kolledj stýdentteri keldi. Ult.kz tilshisi de qoiylymdy tamashalap qaitty.
Sonaý 1973 jyly jazylǵan Ákim Tarazidyń «Joly bolǵysh jigit» pesasynyń negizinde qoiylǵan spektakl búgingi kúnge ikemdelgen. Astarly ázil, qaǵytpa qaljyń, atmosferany sezindiretin ánder, barlyǵy qazirgi zamandy kórsetedi. Alaida Tarazi shyǵarmasynyń ómirsheńdigi sol, keiipkerlerdiń ishki shielenisi, ózara qarym qatynasy, kóteriletin máseleler men suraqtar báz baiaǵy jarty ǵasyr burynǵy deýge bolady. Qoǵamnyń tynys-tirshiligine qarap, zamannyń betalysy áli sol bir úirenshikti baǵytpen syldyrap aǵyp kele jatqan syńaily. «Ózenniń arnasyn bursa ǵana taqyr jerge egin shyqpai ma, kóktep kógermei me? Nege bári burynǵydai? Bul «Asaý Bókenderdiń» áli de jeńilis taýyp kele jatqanyn kórsetpei me?» degen suraqtar oiǵa eriksiz orala beredi.
Biz kórgen qoiylymda ár keiipker, ár aitylǵan sóz, is-áreket, qimyl qozǵalys tanys. Ortamyzda júrgen adamdardy eske túsirip, birese ezý tarttyryp jymitady, birese yzańdy keltirip, kúiindiredi. Kei adamdardyń memge ainalǵan áreketterin spektakldiń avtorlary eski shyǵarmaǵa sátti qoldanǵan deýge bolady. Alpysynshy jyldary Ákim Tarazi dramatýrgiiaǵa óz shyǵarmalaryndaǵy jańa keiipkerlerdiń ishki qaqtyǵysy men menmundalaǵan obrazdary arqyly jańa lep ákelse, qazirgi qoiylymda ol keiipkerler búgingi kúnniń beinesine jai ǵana beiimdelgen siiaqty.
Fotoda: rejisser Nurfat Vahitov
«Sol kezde de aýylsharýashylyǵyna jańashyldyq kerek boldy. Qazir de bizdiń aýylsharýashylyǵynyń kópshiligi quldyrap, qańsyrap, úiler azaiyp barady. Burynǵydai 300 úi, 1000 úi degen joq, qazir el úlken-úlken kentterge jinala bastady. Bul qoiylymda Asaý Bóken eksperiment jasaý arqyly úkimetten sýbsidiia alady da, bir aýyldy kóteredi, jolyn asfalttaidy, sý kirgizedi, sharýashylyq ashady. Jańa tehnologiialar satyp ala otyryp, 200 jumysshyny 23-ke qysqartady. Buryn kóp adam jasaityn jumysty endi tehnika jasaidy. Qalǵan jumysshylardy jańa óndirister ashyp, olardy basqasha qamtidy. Bul jerde jumysshylardyń jumysyn baǵalaý, olardyń qadir qasietin túsiný dep bilemiz», –deidi rejisser Nurfat Vahitov.
Basty keiipker jańashyl, innovator Asaý Bóken men ony qoldaityn jastar, qasań túsiniktegi, bireýdiń artyn qazyp, aiaǵyn shalyp júrgen qatyp qalǵan shal – Altyntis, oilary kúmán men kúdikke toly, jaiǵasyp alǵan jaily oryndaryna qaýip tóngennen typyrshityn Kirpishbai men Asan búgingi talai jannyń kelbetin músindeitindei. Al arnaýly tilshi Kókshinanyń obrazyna qarap jymimasqa amal joq, ol da bir adamdardy eske túsiredi.
Joǵaryǵa jaqpaǵan qoiylym
Synshy Áliia Bópejanova Tarazi pesalaryn kiltin taýyp sahnalaý ońai emes dep esepteidi. Ol muny «Ana tili» gazetine shyqqan óziniń maqalasynda jazady.
Fotoda: Synshy Áliia Bópejanova @madeniportal.kz
Buǵan deiin «Joly bolǵysh jigit» dramasy M.Áýezov atyndaǵy teatrda qoiylypty. Spektakldiń rejisseri R.Seitmetov bolǵan, Asaý Bóken – Tanash – joly bolǵysh jigit rólinde Ánýar Moldabekov oinaǵan. Muny Bópejanova teatr synshylarynyń (Á.Syǵaev, Q.Ýáliev) kitaptarynan oqyp, bildik deidi. «Spektakl birer premeradan soń joǵarydan nusqaýmen «jabylyp» qalypty» deidi synshy.
«Dramada tartys Asaý Bóken men Asan, ǵalym Kirpishbai, Altyntisterdiń, iaǵni jańa jáne eski kózqarastardyń arasynda ótedi. Munyń ózi de, túptep kelgende, kózqaras, kontseptsiialar qaqtyǵysyna saiady. Pesa týraly ǵalym-synshy Rymǵali Nurǵalievtiń pikirlerine negizinen qosyla otyryp («Telaǵys», «Jazýshy» baspasy, 1987) Asaý Bóken beinesiniń ereksheligi nede degen saýal tóńireginde oilanyp qarasaq, ǵalym-synshy aitqandai, «noqta, júgen timegen shý asaý, qaltqy, tireýish degendi bilmegen, basy bos, keýdesi tolyq, arshyndy jas aila-sharǵyny oilamaidy,.. qýlyq jasamaidy, nysanaǵa týra tartady». Asaý Bóken eki jerdegi eki tórt ekenin dáleldei almai pátkerde. Kirpishbai, Asandar jazýshy-dramatýrgtyń dástúrli keiipkerleri, al – «halyqtyń ókilimin» dep baibalam salatyn aryzqoi Altyntis bishara, kirpishtei qatqan sananyń kórinisi», –dep jazady Áliia Bópejanova.
Fotoda: Teatr synshysy Áshirbek Syǵai @el.kz
Teatr synshysy, marqum Áshirbek Syǵai Ákim Tarazi pesalarynyń ishinde erekshe baǵalaityn úshi shyǵarmanyń biri retinde «Asaý Bókendi» ataǵan. Sosyn «Jaqsy kisi» jáne «Kúlmeitin komediia».
«3 pesasy – qazaq ádebietine, qazaq dramatýrgiia salasyna qosylǵan klassikalyq úlgi. Bular – ýaqyt ótse de óziniń ózekti mazmunyn joǵaltpaityn shyǵarmalar», – degen.
«Ómirde kóbinese Asaý Bókenderdiń joly bolmaidy»
Jastar teatrynda ótken spektaklde Asaý Bókenniń obrazyna kirip, rólin somdaǵan Erbol Tileýkenov óz keiipkerin tabandy, minezdi, armanshyl, senimdi dep sipattady.
Fotoda: Asaý Bóken rólindegi Erbol Tileýkenov
«Akter úshin kez kelgen ról qiyn. Anda-sanda ǵana oń jambasyńnan keletin ról kezdesýi múmkin. Biraq izdenesiń, basqa qyrlanyńdy ashasyń, ózińniń tabiǵatyńa qarama qaishy minez-qulyq izdeisiń. Asaý Bóken ózi tik minezdi, aitqanynan qaitpaityn qaisar jigit, biraq ańǵal. Ómirde túsingenim osyndai ańǵal, armanshyl adamdardyń joly bolatyn kezderi bar, biraq kóbinese joly bolmai jatady. O basta osy materialdy alǵan kezde elimizdiń problemasyn talqyladyq. Qazir aýyldarda qandai problema bar? Sý, jol máselesi, turǵyndardyń aýyldan qalaǵa kóship jatqany, kei aýyldar joq bolyp ketip jatyr. Sol problemalardy qozǵadyq», –deidi akter.
Qoiylymnyń basty keiipkeri Tanash, laqap aty Asaý Bóken jas maman bolady. Ol jalyndap turǵan ideiasy kóp, yntaly jigit. Armany – óziniń týǵan aýylyn kórkeitý. Aýylda eńbek ónimdiligin kóterý júiesinde jańa tájiribe jasap, nátijege jetedi. Áli de aýyldy kórkeitý jospary bar. Alaida qarsylastary onyń aiaǵynan shalyp, artyna túsip, jobasyn iske asyrýǵa múmkindik bermeidi. Sóitip aqyry Asaý Bókenniń aýyldy kórkeitý ideiasy ózgeristi qalamaityn turǵyndardyń qarsylasýynan jeńilis tabady. Biraq oǵan senetin jastar bar jáne onyń óz senimi bar...
