Ekonomikalyq ósim munai baǵasynyń joǵary bolýy, ishki suranystyń serpindi damýy jáne investitsiialar aǵynynyń arqasynda turaqty bolyp otyr. Bul týraly Halyqaralyq valiýta qory habarlaidy, dep jazady ult.kz.
Bankterdiń kapitaly men ótimdiligi jetkilikti deńgeide saqtalǵan. Alaida sońǵy ýaqytta infliatsiianyń tómendegenine qaramastan, onyń deńgeii áli de joǵary bolyp qalýda. Sonymen qatar munai eksportynyń turaqtylyǵyna qatysty táýekelder ekonomikalyq boljamdarǵa keri áser etýi múmkin.
Boljam boiynsha, munai baǵasynyń ósýi biýdjet teńgerimi men syrtqy ekonomikalyq jaǵdaidyń nyǵaiýyna yqpal etedi. Úkimettiń infliatsiiany tómendetýge baǵyttalǵan birlesken is-qimyl baǵdarlamasyn qoldaýdyń negizgi sharty – biýdjettik tártipti saqtaý jáne shyǵyndardyń tiimdiligin arttyrý.
Aqsha-kredit saiasaty infliatsiia boiynsha belgilengen maqsatty kórsetkishke qol jetkizýge baǵyttalýy tiis. Ol úshin qatań aqsha-kredit sharttaryn saqtaý jáne kvazimemlekettik shyǵyndardy baqylaý arqyly ekonomikanyń qyzyp ketýine jol bermeý qajet.
Astana qalasynda 2026 jylǵy 3–12 maýsym aralyǵynda Halyqaralyq valiýta qorynyń (HVQ) sarapshylar toby Qazaqstanda jumys saparymen boldy. Delegatsiiany Amina Laresh basqardy. Sapar barysynda eldiń ekonomikalyq damý úrdisteri, bolashaǵy jáne ekonomikalyq saiasattyń basymdyqtary talqylandy.
Sapar qorytyndysy boiynsha Amina Laresh mynadai málimdeme jasady:
«Kaspii qubyr konsortsiýmyndaǵy tótenshe jaǵdai saldarynan munai óndirý kóleminiń qysqarýyna bailanysty ekonomikalyq ósim baiaýlap, qalypty deńgeige tústi. 2026 jyldyń alǵashqy bes aiynda naqty ishki jalpy ónimniń ósimi 3,7 paiyzdy qurady. Bul kórsetkish 2025 jyldyń sońyndaǵy 6,5 paiyzdan tómen. Degenmen qyzmet kórsetý, kólik, qurylys jáne óńdeý ónerkásibi salalaryndaǵy turaqty kórsetkishter munai óndirisiniń tómendeýin belgili bir deńgeide ótedi.
HVQ missiiasynyń boljamyna sáikes, munai baǵasynyń ósýi, óndiristiń turaqtanýy, halyqty nesieleý qarqynynyń baiaýlaýy jáne biýdjettik konsolidatsiia nátijesinde 2026 jyly Qazaqstan ekonomikasy shamamen 4,6 paiyzǵa ósedi.
Infliatsiia maqsatty deńgeiden aitarlyqtai joǵary bolyp otyrǵandyqtan, infliatsiia 5 paiyzdyq nysanaly kórsetkishke turaqty túrde jaqyndaǵanǵa deiin qatań aqsha-kredit saiasatyn saqtaý qajet. Infliatsiia 2025 jylǵy qyrkúiektegi 12,9 paiyzdan 2026 jylǵy mamyrda 10,4 paiyzǵa deiin tómendedi. Osyǵan bailanysty Qazaqstan Ulttyq Banki 2026 jylǵy maýsymda bazalyq mólsherlemeni 100 bazistik tarmaqqa qysqartty.
Soǵan qaramastan, biyl infliatsiia shamamen 10 paiyz deńgeiinde saqtalady dep kútilýde. Baǵaǵa syrtqy qysymnyń artýy, kvazimemlekettik qyzmettiń keńeiýi, ekinshi jartyjyldyqtaǵy kúrdeli shyǵyndardyń qarjylandyrylýy jáne kommýnaldyq tarifterdiń kezeń-kezeńimen kóterilýi infliatsiianyń qaita jedeldeý qaýpin týyndatady.
Artyq ótimdilikti qysqartýǵa baǵyttalǵan sharalar, onyń ishinde rezervtik talaptardy arttyrý jáne Ulttyq Bank notalarynyń emissiiasyn kóbeitý infliatsiialyq qysymdy tómendetýge kómektesedi. Eger infliatsiianyń tómendeý úrdisi toqtasa, Ulttyq Bank aqsha-kredit saiasatyn qaita qatańdatýǵa daiyn bolýy tiis.
Munai baǵasynyń ósýi men salyq reformalary biýdjet pen tólem balansynyń jaqsarýyna yqpal etedi dep kútilýde. 2026 jyly jańa Salyq kodeksiniń engizilýi jáne shyǵyndardy ustamdy deńgeide saqtaý nátijesinde munaidan tys biýdjet tapshylyǵynyń azaiýy boljanyp otyr.
Salyq bazasyn keńeitý, kiristerdi tsifrlandyrý arqyly ákimshilendirýdi kúsheitý jáne jeńildikterdi qysqartý – durys baǵyttaǵy qadamdar. Olar biýdjettik tártipti nyǵaitýǵa múmkindik beredi.
2025 jyly IJÓ-niń 4,1 paiyzy kóleminde tapshylyq kórsetken aǵymdaǵy operatsiialar shoty 2026 jyly shaǵyn profitsitke shyǵýy múmkin. Buǵan eksport kóleminiń ulǵaiýy áser etedi. Qazaqstannyń halyqaralyq rezervteri jetkilikti deńgeide jáne importty shamamen 10 ai boiy qarjylandyrýǵa múmkindik beredi.
Bank sektorynda turaqtylyq saqtalýda. Kapitaldandyrý, ótimdilik jáne tabystylyq deńgeii jetkilikti. Jeke tulǵalardy nesieleýge qatysty kontrtsikldik kapital býferin engizý jáne basqa da prýdentsiialyq sharalar tutynýshylyq nesieleýdiń ósý qarqynyn báseńdetti.
Problemalyq nesielerdiń úlesi tómen deńgeide qalyp otyr, al olar boiynsha qalyptastyrylǵan rezervter jetkilikti. Memlekettik organdar aktivterdiń sapasyn muqiiat baqylaýda ustap otyr. Jańa «Bankter jáne bank qyzmeti týraly» zańda problemalyq bankterdi retteý tetikterin jetildirý kózdelgen.
Ekonomikaǵa qatysty táýekelder jalpy alǵanda teńgerimdi baǵalanady. Ishki suranystyń shamadan tys ósýi nemese import baǵasynyń qymbattaýy infliatsiianyń qaita jedeldeýine ákelýi múmkin. Álemdik ekonomikalyq belgisizdik pen qarjylyq jaǵdailardyń qataiýy investitsiialar aǵynyn baiaýlatýy yqtimal. Sonymen qatar Kaspii qubyr konsortsiýmyndaǵy yqtimal irkilister ekonomikalyq ósimge qaýip tóndiredi.
Al oń faktorlarǵa kelsek, munai baǵasynyń joǵary deńgeide saqtalýy, Úkimettiń infliatsiiany tómendetý baǵdarlamasyn tiimdi júzege asyrýy jáne kommýnaldyq tarifterdi reformalaýdyń durys júrgizilýi biýdjettik jáne syrtqy rezervterdi nyǵaityp, infliatsiialyq kútýlerdi turaqtandyrýǵa múmkindik beredi.
Qazaqstan infliatsiiamen kúresti kúsheitip, ekonomikalyq ósim áleýetin arttyrý úshin makroekonomikalyq saiasat quraldaryn jetildirýi jáne qurylymdyq reformalardy tereńdetýi qajet. Basym baǵyttar qatarynda memlekettiń ekonomikadaǵy úlesin azaitý, jeke investitsiialardy kóbeitý, kapital naryqtaryn damytý jáne kadrlyq, materialdyq ári tsifrlyq infraqurylymdy jańǵyrtý bar.
Biýdjettik jáne kvazimemlekettik tártipti nyǵaitý, memlekettik shyǵyndardyń tiimdiligin arttyrý, sondai-aq biýdjettik jáne Ulttyq qor qarajatynyń maqsatty jumsalýyn naqty ýaqyt rejiminde baqylaýǵa múmkindik beretin tsifrlyq teńgeni engizý infliatsiiany tejeýge jáne ekonomikanyń uzaq merzimdi ári ártaraptandyrylǵan ósimin qamtamasyz etýge kómektesedi.
HVQ sarapshylar toby Qazaqstan biligi men barlyq áriptesterine yntymaqtastyq pen qonaqjailyq úshin alǵys bildirdi.
