ەكونوميكالىق ٶسٸم مۇناي باعاسىنىڭ جوعارى بولۋى, ٸشكٸ سۇرانىستىڭ سەرپٸندٸ دامۋى جەنە ينۆەستيتسييالار اعىنىنىڭ ارقاسىندا تۇراقتى بولىپ وتىر. بۇل تۋرالى حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى حابارلايدى, دەپ جازادى ult.kz.
بانكتەردٸڭ كاپيتالى مەن ٶتٸمدٸلٸگٸ جەتكٸلٸكتٸ دەڭگەيدە ساقتالعان. الايدا سوڭعى ۋاقىتتا ينفلياتسييانىڭ تٶمەندەگەنٸنە قاراماستان, ونىڭ دەڭگەيٸ ەلٸ دە جوعارى بولىپ قالۋدا. سونىمەن قاتار مۇناي ەكسپورتىنىڭ تۇراقتىلىعىنا قاتىستى تەۋەكەلدەر ەكونوميكالىق بولجامدارعا كەرٸ ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن.
بولجام بويىنشا, مۇناي باعاسىنىڭ ٶسۋٸ بيۋدجەت تەڭگەرٸمٸ مەن سىرتقى ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ نىعايۋىنا ىقپال ەتەدٸ. ٷكٸمەتتٸڭ ينفلياتسييانى تٶمەندەتۋگە باعىتتالعان بٸرلەسكەن ٸس-قيمىل باعدارلاماسىن قولداۋدىڭ نەگٸزگٸ شارتى – بيۋدجەتتٸك تەرتٸپتٸ ساقتاۋ جەنە شىعىنداردىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ.
اقشا-كرەديت ساياساتى ينفلياتسييا بويىنشا بەلگٸلەنگەن ماقساتتى كٶرسەتكٸشكە قول جەتكٸزۋگە باعىتتالۋى تيٸس. ول ٷشٸن قاتاڭ اقشا-كرەديت شارتتارىن ساقتاۋ جەنە كۆازيمەملەكەتتٸك شىعىنداردى باقىلاۋ ارقىلى ەكونوميكانىڭ قىزىپ كەتۋٸنە جول بەرمەۋ قاجەت.
استانا قالاسىندا 2026 جىلعى 3–12 ماۋسىم ارالىعىندا حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ (حۆق) ساراپشىلار توبى قازاقستاندا جۇمىس ساپارىمەن بولدى. دەلەگاتسييانى امينا لارەش باسقاردى. ساپار بارىسىندا ەلدٸڭ ەكونوميكالىق دامۋ ٷردٸستەرٸ, بولاشاعى جەنە ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ باسىمدىقتارى تالقىلاندى.
ساپار قورىتىندىسى بويىنشا امينا لارەش مىناداي مەلٸمدەمە جاسادى:
«كاسپيي قۇبىر كونسورتسيۋمىنداعى تٶتەنشە جاعداي سالدارىنان مۇناي ٶندٸرۋ كٶلەمٸنٸڭ قىسقارۋىنا بايلانىستى ەكونوميكالىق ٶسٸم باياۋلاپ, قالىپتى دەڭگەيگە تٷستٸ. 2026 جىلدىڭ العاشقى بەس ايىندا ناقتى ٸشكٸ جالپى ٶنٸمنٸڭ ٶسٸمٸ 3,7 پايىزدى قۇرادى. بۇل كٶرسەتكٸش 2025 جىلدىڭ سوڭىنداعى 6,5 پايىزدان تٶمەن. دەگەنمەن قىزمەت كٶرسەتۋ, كٶلٸك, قۇرىلىس جەنە ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ سالالارىنداعى تۇراقتى كٶرسەتكٸشتەر مۇناي ٶندٸرٸسٸنٸڭ تٶمەندەۋٸن بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە ٶتەدٸ.
حۆق ميسسيياسىنىڭ بولجامىنا سەيكەس, مۇناي باعاسىنىڭ ٶسۋٸ, ٶندٸرٸستٸڭ تۇراقتانۋى, حالىقتى نەسيەلەۋ قارقىنىنىڭ باياۋلاۋى جەنە بيۋدجەتتٸك كونسوليداتسييا نەتيجەسٸندە 2026 جىلى قازاقستان ەكونوميكاسى شامامەن 4,6 پايىزعا ٶسەدٸ.
ينفلياتسييا ماقساتتى دەڭگەيدەن ايتارلىقتاي جوعارى بولىپ وتىرعاندىقتان, ينفلياتسييا 5 پايىزدىق نىسانالى كٶرسەتكٸشكە تۇراقتى تٷردە جاقىنداعانعا دەيٸن قاتاڭ اقشا-كرەديت ساياساتىن ساقتاۋ قاجەت. ينفلياتسييا 2025 جىلعى قىركٷيەكتەگٸ 12,9 پايىزدان 2026 جىلعى مامىردا 10,4 پايىزعا دەيٸن تٶمەندەدٸ. وسىعان بايلانىستى قازاقستان ۇلتتىق بانكٸ 2026 جىلعى ماۋسىمدا بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ 100 بازيستٸك تارماققا قىسقارتتى.
سوعان قاراماستان, بيىل ينفلياتسييا شامامەن 10 پايىز دەڭگەيٸندە ساقتالادى دەپ كٷتٸلۋدە. باعاعا سىرتقى قىسىمنىڭ ارتۋى, كۆازيمەملەكەتتٸك قىزمەتتٸڭ كەڭەيۋٸ, ەكٸنشٸ جارتىجىلدىقتاعى كٷردەلٸ شىعىنداردىڭ قارجىلاندىرىلۋى جەنە كوممۋنالدىق تاريفتەردٸڭ كەزەڭ-كەزەڭٸمەن كٶتەرٸلۋٸ ينفلياتسييانىڭ قايتا جەدەلدەۋ قاۋپٸن تۋىنداتادى.
ارتىق ٶتٸمدٸلٸكتٸ قىسقارتۋعا باعىتتالعان شارالار, ونىڭ ٸشٸندە رەزەرۆتٸك تالاپتاردى ارتتىرۋ جەنە ۇلتتىق بانك نوتالارىنىڭ ەميسسيياسىن كٶبەيتۋ ينفلياتسييالىق قىسىمدى تٶمەندەتۋگە كٶمەكتەسەدٸ. ەگەر ينفلياتسييانىڭ تٶمەندەۋ ٷردٸسٸ توقتاسا, ۇلتتىق بانك اقشا-كرەديت ساياساتىن قايتا قاتاڭداتۋعا دايىن بولۋى تيٸس.
مۇناي باعاسىنىڭ ٶسۋٸ مەن سالىق رەفورمالارى بيۋدجەت پەن تٶلەم بالانسىنىڭ جاقسارۋىنا ىقپال ەتەدٸ دەپ كٷتٸلۋدە. 2026 جىلى جاڭا سالىق كودەكسٸنٸڭ ەنگٸزٸلۋٸ جەنە شىعىنداردى ۇستامدى دەڭگەيدە ساقتاۋ نەتيجەسٸندە مۇنايدان تىس بيۋدجەت تاپشىلىعىنىڭ ازايۋى بولجانىپ وتىر.
سالىق بازاسىن كەڭەيتۋ, كٸرٸستەردٸ تسيفرلاندىرۋ ارقىلى ەكٸمشٸلەندٸرۋدٸ كٷشەيتۋ جەنە جەڭٸلدٸكتەردٸ قىسقارتۋ – دۇرىس باعىتتاعى قادامدار. ولار بيۋدجەتتٸك تەرتٸپتٸ نىعايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
2025 جىلى ٸجٶ-نٸڭ 4,1 پايىزى كٶلەمٸندە تاپشىلىق كٶرسەتكەن اعىمداعى وپەراتسييالار شوتى 2026 جىلى شاعىن پروفيتسيتكە شىعۋى مٷمكٸن. بۇعان ەكسپورت كٶلەمٸنٸڭ ۇلعايۋى ەسەر ەتەدٸ. قازاقستاننىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرٸ جەتكٸلٸكتٸ دەڭگەيدە جەنە يمپورتتى شامامەن 10 اي بويى قارجىلاندىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
بانك سەكتورىندا تۇراقتىلىق ساقتالۋدا. كاپيتالداندىرۋ, ٶتٸمدٸلٸك جەنە تابىستىلىق دەڭگەيٸ جەتكٸلٸكتٸ. جەكە تۇلعالاردى نەسيەلەۋگە قاتىستى كونترتسيكلدٸك كاپيتال بۋفەرٸن ەنگٸزۋ جەنە باسقا دا پرۋدەنتسييالىق شارالار تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەۋدٸڭ ٶسۋ قارقىنىن بەسەڭدەتتٸ.
پروبلەمالىق نەسيەلەردٸڭ ٷلەسٸ تٶمەن دەڭگەيدە قالىپ وتىر, ال ولار بويىنشا قالىپتاستىرىلعان رەزەرۆتەر جەتكٸلٸكتٸ. مەملەكەتتٸك ورگاندار اكتيۆتەردٸڭ ساپاسىن مۇقييات باقىلاۋدا ۇستاپ وتىر. جاڭا «بانكتەر جەنە بانك قىزمەتٸ تۋرالى» زاڭدا پروبلەمالىق بانكتەردٸ رەتتەۋ تەتٸكتەرٸن جەتٸلدٸرۋ كٶزدەلگەن.
ەكونوميكاعا قاتىستى تەۋەكەلدەر جالپى العاندا تەڭگەرٸمدٸ باعالانادى. ٸشكٸ سۇرانىستىڭ شامادان تىس ٶسۋٸ نەمەسە يمپورت باعاسىنىڭ قىمباتتاۋى ينفلياتسييانىڭ قايتا جەدەلدەۋٸنە ەكەلۋٸ مٷمكٸن. ەلەمدٸك ەكونوميكالىق بەلگٸسٸزدٸك پەن قارجىلىق جاعدايلاردىڭ قاتايۋى ينۆەستيتسييالار اعىنىن باياۋلاتۋى ىقتيمال. سونىمەن قاتار كاسپيي قۇبىر كونسورتسيۋمىنداعى ىقتيمال ٸركٸلٸستەر ەكونوميكالىق ٶسٸمگە قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ.
ال وڭ فاكتورلارعا كەلسەك, مۇناي باعاسىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە ساقتالۋى, ٷكٸمەتتٸڭ ينفلياتسييانى تٶمەندەتۋ باعدارلاماسىن تيٸمدٸ جٷزەگە اسىرۋى جەنە كوممۋنالدىق تاريفتەردٸ رەفورمالاۋدىڭ دۇرىس جٷرگٸزٸلۋٸ بيۋدجەتتٸك جەنە سىرتقى رەزەرۆتەردٸ نىعايتىپ, ينفلياتسييالىق كٷتۋلەردٸ تۇراقتاندىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
قازاقستان ينفلياتسييامەن كٷرەستٸ كٷشەيتٸپ, ەكونوميكالىق ٶسٸم ەلەۋەتٸن ارتتىرۋ ٷشٸن ماكروەكونوميكالىق ساياسات قۇرالدارىن جەتٸلدٸرۋٸ جەنە قۇرىلىمدىق رەفورمالاردى تەرەڭدەتۋٸ قاجەت. باسىم باعىتتار قاتارىندا مەملەكەتتٸڭ ەكونوميكاداعى ٷلەسٸن ازايتۋ, جەكە ينۆەستيتسييالاردى كٶبەيتۋ, كاپيتال نارىقتارىن دامىتۋ جەنە كادرلىق, ماتەريالدىق ەرٸ تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ بار.
بيۋدجەتتٸك جەنە كۆازيمەملەكەتتٸك تەرتٸپتٸ نىعايتۋ, مەملەكەتتٸك شىعىنداردىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ, سونداي-اق بيۋدجەتتٸك جەنە ۇلتتىق قور قاراجاتىنىڭ ماقساتتى جۇمسالۋىن ناقتى ۋاقىت رەجيمٸندە باقىلاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن تسيفرلىق تەڭگەنٸ ەنگٸزۋ ينفلياتسييانى تەجەۋگە جەنە ەكونوميكانىڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ ەرٸ ەرتاراپتاندىرىلعان ٶسٸمٸن قامتاماسىز ەتۋگە كٶمەكتەسەدٸ.
حۆق ساراپشىلار توبى قازاقستان بيلٸگٸ مەن بارلىق ەرٸپتەستەرٸنە ىنتىماقتاستىق پەن قوناقجايلىق ٷشٸن العىس بٸلدٸردٸ.
