Prezident Qasym-Jomart Toqaev búgingi Qazaqstan halqyna Joldaýynda ekonomikanyń turaqty damýy, salyq saiasatyn jetildirý jáne kásipkerlikti qoldaý máselelerine erekshe nazar aýdardy. Prezidenttiń salyq saiasaty men kásipkerlikti damytýǵa qatysty tapsyrmalarynyń negizgi maqsaty – biýdjet kirisin qamtamasyz ete otyryp, biznestiń damýyna qolaily jaǵdai qalyptastyrý. Ekonomist Baýyrjan Ysqaqovtyń pikirinshe, salyq júiesindegi ózgerister kásipkerlerge túsetin ákimshilik júktemeni azaityp, óndiristi keńeitýge jáne ekonomikalyq belsendilikti arttyrýǵa baǵyttalýy kerek, dep habarlaidy ult.kz.
Sarapshynyń aitýynsha, salyq júiesi biýdjettiń kirisin tolyqtyrýmen ǵana shektelmei, kásipkerliktiń turaqty damýyna da yqpal etýge tiis. Alaida salyqtyq mindettemelerdiń artýy kásiporyndardyń ainalym qarajatyn azaityp, óndiristi keńeitý múmkindigin shekteýi yqtimal. Ásirese shaǵyn jáne orta bizneske túsetin ákimshilik júktemeni qaita qaraý mańyzdy.
Baýyrjan Ysqaqov qosylǵan qun salyǵyna qatysty talaptar, arnaýly salyq rejimderin qoldaný tártibi men salyqtyq ákimshilendirýdiń kúrdeliligi kásipkerler úshin qosymsha qiyndyq týǵyzýy múmkin ekenin atap ótti. Onyń sózinshe, ainalymy joǵary bolǵanymen, taza paidasy tómen kásiporyndardyń ereksheligin eskerý qajet. Máselen, saýda salasyndaǵy kásiporynnyń ainalymy úlken bolǵanymen, taza tabysy birneshe paiyz ǵana bolýy múmkin. Sondyqtan salyqtyq mindettemelerdi belgileý kezinde ainalymmen qatar biznestiń ereksheligi, shyǵyn qurylymy men naqty ekonomikalyq jaǵdaiy da nazarǵa alynǵany jón.
Ekonomist salyq erejeleriniń túsinikti, turaqty ári boljamdy bolýy kásipkerlik belsendilikti arttyrýǵa kómektesetinin aitady. Kásipker bolashaqta qandai salyq tóleitinin aldyn ala bilse, investitsiia salý, jańa jumys oryndaryn ashý nemese óndiristi keńeitý jóninde senimdi sheshim qabyldai alady.
«Ekinshi mańyzdy másele – salyq mólsherlemesin ǵana ózgertý emes, salyq bazasyn keńeitý. Burynnan jumys istep kele jatqan kásipkerlerge túsetin júktemeni ulǵaitýdan góri, ekonomikalyq belsendilikti arttyrýǵa jáne kóleńkeli ekonomikany qysqartýǵa basymdyq bergen durys», – deidi Baýyrjan Ysqaqov.
Onyń pikirinshe, salyq tóleýshilerge qoiylatyn talaptardy túsinikti etip, ákimshilik shyǵyndardy azaitý qajet. Sonymen qatar tsifrlyq baqylaý men táýekelge negizdelgen tekserý tetikterin tiimdi paidalaný mańyzdy. Salyqtan jaltarý men jalǵan kásipkerlikke qarsy kúres júrgizilgenimen, zańdy jumys isteitin bizneske negizsiz kedergi keltirilmeýge tiis.
Sarapshy salyqtyq jeńildikterdiń tiimdiligin de jan-jaqty baǵalaý qajettigin atap ótti. Onyń aitýynsha, kez kelgen jeńildik biýdjet kirisin avtomatty túrde arttyra bermeidi. Sondyqtan onyń nátijesin kásiporyndardyń investitsiiasy, óndiris kólemi, jumyspen qamtý deńgeii jáne salyq túsimderiniń ózgerýi arqyly baǵalaǵan jón.
Kásiporyn sany emes, sapasy mańyzdy
Baýyrjan Ysqaqov shaǵyn jáne orta biznestiń ekonomikadaǵy rólin tek kásiporyndar sany nemese olardyń jalpy ishki ónimdegi úlesi arqyly baǵalaý jetkiliksiz ekenin aitady. Onyń pikirinshe, eńbek ónimdiligi, qosylǵan qun, óndiristik áleýet jáne eksportqa shyǵý múmkindigi de mańyzdy kórsetkishter sanalady.
«Basty mindet – kásiporyndar sanyn kóbeitý ǵana emes, olardyń sapalyq turǵydan damýyna jaǵdai jasaý. Tek daiyn taýardy qaita satatyn kásiporyn men sol taýardy ózi óndiretin kásiporynnyń ekonomikaǵa qosatyn úlesi birdei emes. Ónim óndirý, ony óńdeý, jańa tehnologiia engizý jáne eksportqa shyǵarý arqyly kásiporynnyń ekonomikalyq qaitarymy artady», – deidi ekonomist.
Sarapshynyń sózinshe, bul úderiste avtomattandyrý, tsifrlandyrý, mamandardyń biliktiligi men basqarý sapasy sheshýshi ról atqarady. Sondyqtan shaǵyn biznestiń orta bizneske, al orta biznestiń iri óndirýshi nemese eksporttaýshy kompaniiaǵa ainalýyna múmkindik beretin qolaily orta qalyptastyrý qajet.
Biznesti qarjylandyrýda uzaq merzimdilik mańyzdy
Ekonomist kásipkerlikti qoldaýda qarjynyń qoljetimdiligimen qatar, onyń merzimi men qunyna da mán berý kerektigin aitady. Qazirgi ýaqytta biznesti qarjylandyrýdyń túrli tetikteri bolǵanymen, óndiristi tehnologiialyq jańǵyrtý úshin qysqa merzimdi nesie árdaiym tiimdi sheshim bola bermeidi.
Máselen, kásiporyn jańa óndiristik jabdyq satyp alǵan jaǵdaida, investitsiianyń ózin aqtaýy úshin birneshe jyl qajet bolýy múmkin. Al qysqa merzimdi ári qymbat nesie kásipkerge qosymsha qarjylyq salmaq túsiredi.
«Sondyqtan eń aldymen uzaq merzimdi qarjylandyrýdy damytý qajet. Óndiristi jańǵyrtýǵa, jańa jabdyq satyp alýǵa jáne óndiristik qýatty arttyrýǵa arnalǵan nesieler kásiporynnyń investitsiialyq tsikline sáikes bolýy kerek», – deidi Baýyrjan Ysqaqov.
Sarapshy qarjylandyrýdyń taǵy eki mańyzdy baǵytyn atap ótti. Birinshisi – kepildik tetikterin jetildirý. Bul múlki jetkiliksiz bolǵanymen, áleýeti joǵary kásipkerlerdiń nesie alý múmkindigin keńeitýge kómektesedi. Ekinshisi – tehnologiialyq jańǵyrtýdy qarjylandyrý. Buǵan jańa jabdyq satyp alý, óndiristi avtomattandyrý, tsifrlandyrý jáne energiia tiimdiligin arttyrý jobalary jatady.
Onyń pikirinshe, shaǵyn jáne orta bizneske berilgen kreditterdiń ósýi qarjylandyrý belsendiligin kórsetkenimen, bul kásipkerler úshin qarjynyń qoljetimdi bolǵanyn tolyq dáleldemeidi. Nesie kólemimen qatar onyń paiyzdyq mólsherlemesin, merzimin jáne kásiporyndardyń ony óteý múmkindigin de baǵalaý qajet.
«Qarjy júiesiniń tiimdiligin tek berilgen nesie kólemimen ólsheý jetkiliksiz. Negizgi ólshem – sol qarajattyń nátijesinde qansha jańa óndiris orny ashyldy, eńbek ónimdiligi qanshalyqty artty, qansha turaqty jumys orny quryldy jáne ekonomikaǵa qansha qosymsha qun qosyldy degen suraqtarǵa jaýap berý», – dep esepteidi ekonomist.
Ekonomikalyq ósim halyqtyń turmysynan kórinýi kerek
Baýyrjan Ysqaqovtyń aitýynsha, kásipkerlikti qoldaý sharalary tiimdi júzege assa, onyń nátijesi azamattardyń kúndelikti ómirinen de kórinýi múmkin. Alaida mundai ózgerister birden baiqalmaidy, oǵan belgili bir ýaqyt qajet.
Birinshiden, kásiporyndardyń shyǵyny azaiyp, eńbek ónimdiligi artsa, óndiristi keńeitýge jáne qyzmetkerlerdiń jalaqysyn kóterýge múmkindik týady. Ekinshiden, básekelestik kúsheiip, tutynýshylar úshin taýarlar men qyzmetterdiń tańdaýy kóbeiedi. Degenmen básekelestiktiń artýy baǵanyń mindetti túrde tómendeýine kepildik bermeidi. Oǵan shikizat quny, logistika shyǵyndary, valiýta baǵamy jáne naryqtaǵy ózge de faktorlar áser etedi.
Úshinshiden, orta biznestiń damýy jańa jumys oryndarynyń ashylýyna, azamattardyń turaqty tabys tabýyna jáne óńirlerdegi ekonomikalyq belsendiliktiń artýyna yqpal etedi. Ásirese óndiristik kásiporyndardyń kóbeiýi eńbek naryǵyna oń áserin tigizýi múmkin.
Sondyqtan ekonomist kásipkerlikti qoldaý saiasatynyń nátijesin halyqtyń naqty tabysynyń ósýi, turaqty jumys oryndarynyń kóbeiýi jáne eńbek ónimdiliginiń artýy siiaqty kórsetkishter arqyly baǵalaýdy usynady. Bul ólshemder ekonomikalyq saiasattyń azamattardyń ómir sapasyna qanshalyqty áser etkenin ańǵartady.
Túptep kelgende, Baýyrjan Ysqaqovtyń pikirinshe, kásipkerlikti qoldaýdyń maqsaty biznestiń sanyn kóbeitýmen shektelmeýi kerek. Negizgi mindet – kásiporyndardyń turaqty damýyna, óndiristiń jańarýyna, sapaly jumys oryndarynyń ashylýyna jáne halyqtyń ál-aýqatynyń artýyna jaǵdai jasaý. Ekonomikalyq saiasattyń shynaiy nátijesi de osy ólshemder arqyly baǵalanýǵa tiis.
