Qazaqstan – júzden astam etnos pen birneshe konfessiia ókilderi bir shańyraq astynda ómir súrip jatqan memleket. Táýelsizdik jyldarynda elimizde qalyptasqan qoǵamdyq kelisim men etnosaralyq tatýlyq modeli áleýmettik turaqtylyqtyń, ekonomikalyq ósýdiń jáne ulttyq birliktiń basty kepiline ainaldy. Búginde ultaralyq kelisim tek saiasi ustanym ǵana emes, árbir azamattyń kúndelikti ómirinen kórinis tabatyn ortaq qundylyq bolyp qalyptasty.
Elimizde ár etnos ókili memleket damýyna ózindik úlesin qosyp keledi. Korei etnosy aýyl sharýashylyǵy, kásipkerlik jáne jańa tehnologiialardy engizý salasynda joǵary nátijelerge qol jetkizip otyr. Nemis qaýymdastyǵy bilim berý, óndiris jáne injenerlik baǵyttarda kásibi tájiribesimen tanylsa, dúngen etnosy eginshilik pen kókónis sharýashylyǵyn damytýǵa aitarlyqtai úles qosýda. Tatar, uiǵyr, orys jáne basqa da etnostar mádeniet, ǵylym, meditsina, bilim berý jáne óner salalarynyń damýyna belsendi atsalysyp keledi. Bul ártúrli etnostardyń ortaq maqsat jolynda birlese eńbek etýiniń naqty kórinisi.
Ultaralyq kelisimdi nyǵaitýdyń mańyzdy faktorlarynyń biri – memlekettik tildiń biriktirýshi róli. Sońǵy jyldary qazaq tilin ózge etnos ókilderiniń meńgerýge degen qyzyǵýshylyǵy aitarlyqtai artty. Bul úrdis memlekettik baǵdarlamalarmen qatar, Qazaqstan halqy Assambleiasynyń bastamalary, til baiqaýlary, mádeni jobalar men qoǵamdyq is-sharalar arqyly qoldaý taýyp keledi.
Sonyń bir mysaly – korei etnosynyń ókili Aleksandr Son. Ol qazaq aýylynda ósip, memlekettik tildi erkin meńgergen. Búginde áskeri salada memlekettik til mamany retinde eńbek etip, qazaq tiliniń qoldanylý aiasyn keńeitýge úles qosyp keledi. Onyń aitýynsha, qazaq tilin meńgerýge atasynyń qazaq halqyna degen alǵysyn til men dástúrdi qurmetteý arqyly bildirý jónindegi ósieti sebep bolǵan. Mundai ómirlik tájiribe Qazaqstandaǵy azamattyq biregeiliktiń etnostyq erekshelikten joǵary turatynyn kórsetedi.
«Qazir bir nárseni ashyq aitýǵa bolady: qazaq tilin meńgergen ózge etnos ókilderine qoǵamda qurmet erekshe. Muny kópshilik jaqsy biledi. Qazaq tilin biletin azamattarǵa jergilikti halyqtyń da yqylasy joǵary. Sondyqtan elimizdegi etnos ókilderiniń shamamen 75–80 paiyzy memlekettik tildi úirenýge qyzyǵýshylyq tanytady dep senimmen aita alamyn. Sonymen birge, Qazaqstan halqy Assambleiasynyń jumysy joǵary deńgeide uiymdastyrylǵan. Buǵan ózge etnos ókilderiniń memlekettik tilge degen qurmeti men qyzyǵýshylyǵy dálel», – deidi Aleksandr Son.
Bilim berý salasynda da etnosaralyq yntymaqtastyqtyń oń nátijeleri baiqalady. Nemis etnosynyń ókili Anjelika Fleishaver birneshe tildi erkin meńgerip, jastarǵa bilim berýmen qatar, qoǵamdyq jumystarǵa belsendi qatysyp keledi. Onyń pikirinshe, memlekettik tildi bilý kásibi damýǵa múmkindik berip qana qoimai, túrli etnos ókilderin jaqyndastyratyn mańyzdy quralǵa ainalǵan.
«Men shetel tili pániniń oqytýshysymyn. Meniń qazaq tilin bilgenim jumysta jaqsy kómektesedi jáne de jumys úderisi qazaq tilinde ótedi. Jumystaǵy ujymmen de, oqýshylarmen de jyly qarym-qatynastamyn», – deidi Anjelika Fleishaver.
Qazaqstan halqy Assambleiasynyń qyzmeti qoǵamdyq kelisimniń institýtsionaldyq negizin qalyptastyrdy. Assambleia etnomádeni birlestikterdiń jumysyn úilestirip, memlekettik tildiń mártebesin arttyrýǵa, jastar tárbiesine, qaiyrymdylyq pen qoǵamdyq kelisimdi nyǵaitýǵa baǵyttalǵan júzdegen jobalardy júzege asyryp keledi. Bul jumystar etnostar arasyndaǵy ózara senim men qurmettiń saqtalýyna yqpal etýde.
Búginde Qazaqstan tájiribesi kórsetkendei, qoǵamdyq turaqtylyqtyń negizi – ortaq azamattyq jaýapkershilik, zańǵa qurmet, memlekettik tilge degen yqylas jáne ortaq qundylyqtardy bólisý. Etnostyq alýandylyq qoǵamdy bóletin faktor emes, kerisinshe mádeni bailyq pen áleýmettik damýdyń mańyzdy resýrsyna ainalyp otyr.
Qazaqstandaǵy ultaralyq kelisim modeli – elimizdiń eń mańyzdy jetistikteriniń biri. Ártúrli etnos ókilderiniń bilimde, ǵylymda, kásipkerlikte, aýyl sharýashylyǵynda jáne memlekettik qyzmette birge eńbek etýi qoǵamdaǵy senim men turaqtylyqty nyǵaityp keledi. Al memlekettik tildiń biriktirýshi kúshke ainalýy men Qazaqstan halqy Assambleiasynyń júieli qyzmeti bul úrdistiń turaqty jalǵasýyna berik negiz qalyptastyryp otyr. Sondyqtan ultaralyq kelisimdi saqtaý – memlekettiń ǵana emes, Qazaqstannyń árbir azamatynyń ortaq jaýapkershiligi.
