Munai: 35 jylda aimaq úsh ese ósti, al sol ósimniń barlyǵyn derlik Qazaqstan berdi
Energy Institute uiymynyń jyl saiynǵy Statistical Review of World Energy 2026 sholýynyń derekteri boiynsha, 1990 jyldan 2025 jylǵa deiin Qazaqstan, Ázerbaijan, Túrikmenstan jáne Ózbekstandaǵy jiyntyq munai óndirisi jylyna 47 million tonnadan 138 million tonnaǵa deiin, iaǵni úsh esege jýyq ósti. Biraq ortaq san ortaq jetistikti bildirmeidi.
Osy ýaqyt ishinde Qazaqstan óndirisin 26 million tonnadan 99 million tonnaǵa deiin, tórt esege jýyq ulǵaitty. Tórt eldiń jiyntyq óndirisindegi úlesi shamamen 55 paiyzdan 72 paiyzǵa deiin kóterildi. Negizgi serpilis Teńiz, Qarashyǵanaq jáne Qashaǵan iske qosylǵan 2000-jyldarǵa tiesili.
Kórshilerde jaǵdai basqasha. Ázerbaijan 2010 jyly shyńǵa shyqty (51 million tonna), sodan keiin óndiris 28 million tonnaǵa deiin quldyrady, bul shyńnan shamamen 45 paiyz tómen. Túrikmenstan 2015 jylǵy 13 million tonnadan keiin 9 million tonnaǵa tústi. Ózbekstan 1990-jyldary shamamen 8 million tonna berse, búginde shamamen 2 million tonna, iaǵni aimaqtyń munaily elderiniń qatarynan is júzinde shyǵyp qaldy.
Tórttiktiń jiyntyq óndirisi 2010 jyly eń joǵary deńgeige jetti (146 million tonna), sodan soń 2020 jyly 133 millionǵa deiin tómendep, 2025 jyly 138 millionǵa deiin qalpyna keldi. Aimaq tarihi shyńyna áli oralǵan joq. Ári qazir ol bir ǵana iyqqa súienip tur: qazaqstandyq óndiristiń ósýi Ázerbaijan men Ózbekstandaǵy quldyraýdy japty.
Mys: Qazaqstan álemniń alǵashqy ondyǵynda
Dál sol derekkóz 2025 jyldyń qorytyndysy boiynsha álemdik mys óndirisin 23 million tonna dep baǵalaidy, onyń 18,39 million tonnasy eń iri on eldiń úlesine tidi. Qazaqstan osy ondyqta bar: 710 myń tonna jáne toǵyzynshy oryn, Indoneziiamen qatar.
Alda Chili (5,3 million tonna), Kongo Demokratiialyq Respýblikasy (3,2 million), Perý (2,7 million), Qytai (1,8 million), Resei (1,3 million), sondai-aq AQSh, Zambiia jáne Avstraliia tur. Salystyrý úshin: 2021 jyly Qazaqstan 510 myń tonna óndirgen edi. Tórt jylda ósim 40 paiyzǵa jýyq.
Bul tizimde Ortalyq Aziianyń basqa birde-bir eli joq.
Qazaqstan aimaqta eki baǵyt boiynsha birden ósip kele jatqan jalǵyz el boldy. Munai boiynsha ol Ortalyq Aziiada jai ǵana birinshi emes, ol aimaqtyń tórtten úsh bóligi derlik. Mys boiynsha ol endi aimaqtyq emes, álemdik ligada oinaidy, qatarynda Resei, AQSh jáne Avstraliia tur.
Ári bul álem mys tapshylyǵyna kirip bara jatqan sátte bolyp otyr: suranysty elektr jelileri, elektromobilder jáne jasandy intellektke arnalǵan data-ortalyqtar tartyp tur. Álemdik suranystyń 2040 jylǵa qarai 28 million tonnadan 42 million tonnaǵa deiin ósý boljamy qazaqstandyq mystyń kelissóz baǵasy tek qymbattai beretinin bildiredi.
