مۇناي: 35 جىلدا ايماق ٷش ەسە ٶستٸ, ال سول ٶسٸمنٸڭ بارلىعىن دەرلٸك قازاقستان بەردٸ
Energy Institute ۇيىمىنىڭ جىل سايىنعى Statistical Review of World Energy 2026 شولۋىنىڭ دەرەكتەرٸ بويىنشا, 1990 جىلدان 2025 جىلعا دەيٸن قازاقستان, ەزەربايجان, تٷرٸكمەنستان جەنە ٶزبەكستانداعى جيىنتىق مۇناي ٶندٸرٸسٸ جىلىنا 47 ميلليون توننادان 138 ميلليون تونناعا دەيٸن, ياعني ٷش ەسەگە جۋىق ٶستٸ. بٸراق ورتاق سان ورتاق جەتٸستٸكتٸ بٸلدٸرمەيدٸ.
وسى ۋاقىت ٸشٸندە قازاقستان ٶندٸرٸسٸن 26 ميلليون توننادان 99 ميلليون تونناعا دەيٸن, تٶرت ەسەگە جۋىق ۇلعايتتى. تٶرت ەلدٸڭ جيىنتىق ٶندٸرٸسٸندەگٸ ٷلەسٸ شامامەن 55 پايىزدان 72 پايىزعا دەيٸن كٶتەرٸلدٸ. نەگٸزگٸ سەرپٸلٸس تەڭٸز, قاراشىعاناق جەنە قاشاعان ٸسكە قوسىلعان 2000-جىلدارعا تيەسٸلٸ.
كٶرشٸلەردە جاعداي باسقاشا. ەزەربايجان 2010 جىلى شىڭعا شىقتى (51 ميلليون توننا), سودان كەيٸن ٶندٸرٸس 28 ميلليون تونناعا دەيٸن قۇلدىرادى, بۇل شىڭنان شامامەن 45 پايىز تٶمەن. تٷرٸكمەنستان 2015 جىلعى 13 ميلليون توننادان كەيٸن 9 ميلليون تونناعا تٷستٸ. ٶزبەكستان 1990-جىلدارى شامامەن 8 ميلليون توننا بەرسە, بٷگٸندە شامامەن 2 ميلليون توننا, ياعني ايماقتىڭ مۇنايلى ەلدەرٸنٸڭ قاتارىنان ٸس جٷزٸندە شىعىپ قالدى.
تٶرتتٸكتٸڭ جيىنتىق ٶندٸرٸسٸ 2010 جىلى ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتتٸ (146 ميلليون توننا), سودان سوڭ 2020 جىلى 133 ميلليونعا دەيٸن تٶمەندەپ, 2025 جىلى 138 ميلليونعا دەيٸن قالپىنا كەلدٸ. ايماق تاريحي شىڭىنا ەلٸ ورالعان جوق. ەرٸ قازٸر ول بٸر عانا يىققا سٷيەنٸپ تۇر: قازاقستاندىق ٶندٸرٸستٸڭ ٶسۋٸ ەزەربايجان مەن ٶزبەكستانداعى قۇلدىراۋدى جاپتى.
مىس: قازاقستان ەلەمنٸڭ العاشقى وندىعىندا
دەل سول دەرەككٶز 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلەمدٸك مىس ٶندٸرٸسٸن 23 ميلليون توننا دەپ باعالايدى, ونىڭ 18,39 ميلليون تونناسى ەڭ ٸرٸ ون ەلدٸڭ ٷلەسٸنە تيدٸ. قازاقستان وسى وندىقتا بار: 710 مىڭ توننا جەنە توعىزىنشى ورىن, يندونەزييامەن قاتار.
الدا چيلي (5,3 ميلليون توننا), كونگو دەموكراتييالىق رەسپۋبليكاسى (3,2 ميلليون), پەرۋ (2,7 ميلليون), قىتاي (1,8 ميلليون), رەسەي (1,3 ميلليون), سونداي-اق اقش, زامبييا جەنە اۆسترالييا تۇر. سالىستىرۋ ٷشٸن: 2021 جىلى قازاقستان 510 مىڭ توننا ٶندٸرگەن ەدٸ. تٶرت جىلدا ٶسٸم 40 پايىزعا جۋىق.
بۇل تٸزٸمدە ورتالىق ازييانىڭ باسقا بٸردە-بٸر ەلٸ جوق.
قازاقستان ايماقتا ەكٸ باعىت بويىنشا بٸردەن ٶسٸپ كەلە جاتقان جالعىز ەل بولدى. مۇناي بويىنشا ول ورتالىق ازييادا جاي عانا بٸرٸنشٸ ەمەس, ول ايماقتىڭ تٶرتتەن ٷش بٶلٸگٸ دەرلٸك. مىس بويىنشا ول ەندٸ ايماقتىق ەمەس, ەلەمدٸك ليگادا وينايدى, قاتارىندا رەسەي, اقش جەنە اۆسترالييا تۇر.
ەرٸ بۇل ەلەم مىس تاپشىلىعىنا كٸرٸپ بارا جاتقان سەتتە بولىپ وتىر: سۇرانىستى ەلەكتر جەلٸلەرٸ, ەلەكتروموبيلدەر جەنە جاساندى ينتەللەكتكە ارنالعان داتا-ورتالىقتار تارتىپ تۇر. ەلەمدٸك سۇرانىستىڭ 2040 جىلعا قاراي 28 ميلليون توننادان 42 ميلليون تونناعا دەيٸن ٶسۋ بولجامى قازاقستاندىق مىستىڭ كەلٸسسٶز باعاسى تەك قىمباتتاي بەرەتٸنٸن بٸلدٸرەدٸ.
