Foto: Alamy
Tom Krýz kógildir ekran aldyndaǵy kórermenderdiń «záresin ushyryp», triýkterimen tańqaldyra bastaǵanǵa deiin ondaǵan jyl buryn frantsýzdyń jankeshti akteri Jan-Pol Belmondo odan ótken qorqynyshty triýkterdi shimirikpei jasady.
Aita keteiik, biyl mamyr aiynda Britaniia kinoóner institýty Gollivýd juldyzy Tom Krýzdy «batyl ekshn juldyzy» jáne «kinematografiiadan alatyn áser týraly qaita oilanýǵa berilgen» dep sipattap, arnaiy stipendiiamen marapattamaq. Onyń bul ereksheligi «Missiia nevypolnima» filmindegi, sońǵy shyqqan Kristofer Makkýorridiń «Missiia nevypolnima: Finalnaia rasplata» rólinen aiqyn kórindi.
Kino salasynda Tom Krýzben deńgeiles akter nekensaiaq ekeni ras, dese de ony Jan-Pol Belmondonyń izbasary deýge bolady.
Belmondo nemese Bebel atymen tanymal akter 1960-shy jyldardaǵy jańa tolqyn frantsýz kinosynyń beldi múshesi retinde kópshilikke tanys. Ol óziniń mansabyn 1950 jyldardyń basynda Parijde Théâtre de l ' Atelier jumys istei bastaǵanymen, kóp uzamai filmderde oinai bastady. Jan-Liýk Godardyń «Bezýmnyi Pero» (1966), «Jenshina — eto jenshina» (1961) jáne «Na poslednem dyhanii» (1960) siiaqty Nouvelle Vague klassikasy Belmondonyń arthaýs kinolarda ońai jumys istei alatynyn kórsetti, bul onyń tegi intellektýal ekenine dálel: ákesi ‒ músinshi, al anasy ‒ sýretshi bolǵan.
«Taýdaǵy kúresker» filminde Belmondo shatyrymen júgirip, tómen qarai syrǵanaityn bas ainaldyratyn kórinister (Foto: Alamy)
Godardyń avangardtyq filmderinde oinaǵan sol kezeńde Belmondo Frantsýz nýarlarynan bastap kóptegen túrli filmderde jumys istedi. Jyldar óte kele Peur sur la ville (1975) baǵalanbaǵan trilleriniń arqasynda kesh te bolsa Vernei onyń mansabyn qalyptastyrdy. Film akterdi proto-krýizge ainaldyrdy, onyń fizikalyq kúshi men batyl kaskaderlik jumysy Jan-Pol Belmondonyń ornyn frantsýz aýditoriiasy úshin aiqyndap berdi.
Urys filmderindegi Belmondonyń orny
Peur sur la ville-ni synshylar jaqsy qabyldai qoimady. Sebebi Vernei amerikalyq aǵymǵa erip, qalany tazartý úshin politsiia atqysh kovboilar siiaqty ereje buzady. The New York Times gazetine jazǵan Richard Eder: «Belmondonyń triýkteri kóńildi boldy; tutastai alǵanda, bul oń baǵalanǵan jalǵyz aspekt boldy» dep jazdy. Positif kinojýrnaly: «amerikandyq politsiia filmderiniń eń soraqysy», «áleýmettik fon tolyq bolmady» dep baǵa berip, «tek filmde eń kóp bolǵan kórinis ‒ Belmondonyń áreketi dál qazir ólgisi kelip turatyn adam siiaqty jáne ol elge unady» dep jazdy.
« Jan-Pol Belmondony urys filmderine aýysyp ketkeni úshin synady. Ol bireýlerge múmkin emes bolyp kóringen siiaqty. Biraq ótkenge kóz júgirtsek, onyń máni bar» – deidi synshy Miýriel Zaga.
Onyń arthaýs janry súiiktisinen ekshn juldyzyna aýysýy sol kezde keibireýlerge oǵash kórindi, biraq ol birden aýysqan joq edi.
Filmniń kýlminatsiiasynda Belmondo biik ǵimarattyń terezesin syndyrý úshin tikushaqtan túsiriledi (sýret: Alamy)
«Men jas kezimde ózimniń rahatym úshin triýkter jasadym», – dep moiyndady birde Belmondo. «Men konservatoriiada oqyp júrgenimde balkonnan salbyrap turatyn ádetim boldy. Árqashan triýkterge beiim boldym», – degen eken.
Al Londondaǵy Koroleva Meri ýniversitetiniń kinotaný kafedrasynyń aǵa oqytýshysy, professor Liýsi Bolton Belmondonyń ótkenin eskere otyryp, fizikalyq rólderge degen umtylysy oryndy bolǵanyn aitady.
«Ol fizikalyq turǵyda óte jetilgen, sportqa beiim jáne áýesqoi boksshy retinde qysqa mansaby bolǵan adam. Shamasy oǵan bet-álpetiniń qatty ózgere bastaǵany unamaǵandyqtan triýk jasaýdy toqtatty», – deidi BBC-ge bergen suhbatynda.
Miýriel Zaganyń aitýynsha Belmondo triýk jasar aldyndaǵy qorqynyshtyń sahnaǵa shyǵar aldyndaǵy qorqynyshtan esh aiyrmashylyǵy joq ekenin aitqan. Jáne bul eki sezimdi de ol jaqsy kóredi. Belmondo 42 jasta bolǵanda somdaǵan Vernei filmi synnyń astynda qalǵanyna qaramastan kórermenderdiń súiispenshiligine bólenip, sol kezdegi eń tanymal filmderdiń birine ainaldy.
Qaýip-qaterdi aiqyn kórsetý úshin Jan-Pol Belmondo ǵimarattardyń shatyrlarynanǵ poiyz vagondarynyń ústinen 1970 jyldarǵa sáikes kelmeitin kiimmen júgirip, sekiredi. Ol qaýipti triýkter jasaǵanda keýde tusy keń kúrteshe men balaǵy keń shalbar, laktalǵan toplai kigen jáne qolynda Rolex Daytona 6263 saǵaty bar. Ol saǵattyń qymbat bolǵany sonsha, 2013 jyly ony balasy Formýly-1 qatysýshysy shabandoz Pol Belmondo aýktsionda €165 000 (£140 000) satty.
Belmondo, aǵasy Alenmen birge ekshn-filminiń túsirilim alańyndaǵy tepe-teńdikti tekserip jatyr, "Marginal" (1983) (Foto: Getty Images)
Belmondo triýkteriniń artynda kim tur?
Belmondonyń triýkteri Remi Jiýlen esimdi kaskaderdiń kómegimen júzege asyp otyrǵan. Ol kásibi motokross shabandozy bola otyryp, kólik quraldarynyń triýkteri boiynsha maman boldy. 1971 jyly Jiýlen Belmondomen birge Vernei filminde alǵash jumys istep, keiin ekeýi 14 kinoǵa birge túsip, kóptegen qaýipti triýkter jasady.
Kino akademiianyń jaqynda kaskaderlik jumysty kinonyń shyǵarmashylyq bóligi retinde moiyndaǵap, kelesi jyldan bastap «Oskardyń» jańa sanatyna kirgizýin eskere otyryp, Jýlen men Belmondo óz zamanynda osyndai marapatqa ábden laiyq bolǵanyn aita ketken jón.
Jan-Pol Belmondo sózsiz boiynda talantty da, aqyl-parasat pen qaitpas qaisarlyqty da jinaǵan tulǵa boldy. Sondyqtan onyń esimi kino súier qaýymnyń júreginde qalýy zańdy.
Aýdarǵan Baljan Jeńisqyzy
