Foto: Aqorda
Prezident Qasym-Jomart Toqaev «Ortalyq Aziia – Qytai» formatyndaǵy salalyq vedomstvolardyń ekinshi kezdesýine qatysý úshin Astanaǵa kelgen Qytai Halyq Respýblikasynyń Qoǵamdyq qaýipsizdik ministri Van Siaohýndy, Qyrǵyz Respýblikasynyń Ishki ister ministri Ulan Niiazbekovti, Tájikstan Respýblikasynyń Ishki ister ministri Ramazon Rahimzodany, Túrikmenstannyń Ishki ister ministri Muhammet Hydyrovty jáne Ózbekstan Respýblikasynyń Ishki ister ministri Aziz Tashpýlatovty qabyldady, dep habarlaidy Ult.kz.
Kezdesý barysynda óńirlik qaýipsizdikti qamtamasyz etý, transulttyq qylmys pen esirtkiniń zańsyz ainalymyna qarsy is-qimyl, kiberqaýipsizdik, ekstremizmmen jáne basqa da qazirgi syn-qaterlermen kúres máseleleri talqylandy.
Memleket basshysy Ortalyq Aziia elderi men Qytaidyń quqyq qorǵaý organdary arasyndaǵy yqpaldastyqty arttyrý óńirde turaqtylyqty jáne qaýipsizdikti saqtaýda mańyzdy ekenin atap ótti.
– Uiymdasqan transulttyq qylmys tamyr jaiyp, aiasyn keńeite tústi. Kiberqylmys tabysy joǵary jahandyq indýstriiaǵa ainaldy. Bul adamdardy milliardtaǵan dollar shyǵynǵa ushyratady. Tsifrlyq júieni qylmystyq toptar óz qyzmetterin úilestirýge, tabystaryn jylystatýǵa, eshbir memlekettiń shekarasyna qaramaityn shabýyl jasaýǵa jii qoldanady. Mańyzdy kólik jáne saýda baǵyttary túiisetin Ortalyq Aziia aimaǵyna transulttyq qylmystyq jeliniń qyzyǵýshylyǵy joǵary. Osy oraida, uiymdasqan transulttyq qylmysqa, esirtkiniń zańsyz ainalymyna jáne adam saýdasyna qarsy turý máselesi ózekti bolyp otyr. Kúsh-jiger biriktirý, aqparat almasý, institýtsionaldyq yqpaldastyqty nyǵaitý jáne zamanaýi tehnologiialardy engizý arqyly ǵana bul syn-qaterlerge qarsy tura alatynymyzǵa senimdimin. Qazaqstan qaýipsizdik salasyndaǵy óńirlik jáne halyqaralyq yntymaqtastyqty tereńdetýdi dáiekti túrde qoldaidy. Biz azamattarymyzdy qorǵaý men elderimizdi ornyqty damytý baǵytyndaǵy ashyq dialogqa, úzdik tájiribelerdi almasýǵa jáne birlesip sheshim qabyldaýǵa daiynbyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezidenttiń pikirinshe, qylmystyq elementterdiń óńirdegi ishki turaqtylyqty buzýyna jol berýge bolmaidy. Bul oraida júieli ári batyl áreketter qajet.
– Qazaqstan zań ústemdigin qamtamasyz etýdi quqyq qorǵaý qyzmeti ǵana emes, memlekettik saiasattyń strategiialyq basym baǵyty retinde qarastyrady. Biz «Zań men tártip» tujyrymdamasyn dáiekti túrde nyǵaityp kelemiz. Atalǵan qaǵidat jańa Konstitýtsiiamyzda elimizdi odan ári jańǵyrtýdyń basty alǵysharttarynyń biri retinde kórinis tapty. Mańyzdy mindetterdiń biri – uiymdasqan transulttyq qylmystyq toptardyń qarjy aǵynyna tosqaýyl qoiý. Ekstremizm ideialarynyń taralýyn, lańkestik toptardyń adamdardy internet arqyly arbaýyn belsendi túrde áshkerelep, terrorlyq aktilerge astyrtyn ázirlik áreketterin aldyn ala anyqtaǵan jón. Aitylǵan qaterlerdiń bári bir-birimen tyǵyz bailanysty. Oǵan tek jan-jaqty, keshendi túrde kúsh-jiger biriktire otyryp tótep bere alamyz. «Ortalyq Aziia – Qytai» formaty elderimizdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etý isinde ózara úilesimdi, naqty sheshimderdiń úlgisi bolatynyna senimdimin, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev qoǵamdyq jáne ekonomikalyq tynys-tirshiliktiń onlain keńistikke oiysýy kiberqaýipsizdik máselesin múldem jańa deńgeige kóterdi dep sanaidy.
– Aqparattyq tehnologiialar salasyndaǵy qylmys eshqandai shekaraǵa baǵynbaidy. Azamattarymyzǵa, bizneske jáne memlekettik organdarǵa zardabyn tigizip otyr. Gibridti jáne aqparattyq tehnologiialar jalǵan málimet, iaǵni, «feik» taratý quraly retinde qoldanylady. Óshpendilik órtin úrlep, alaýyzdyq týǵyzady. Destrýktivti elementterdiń qolyndaǵy jasandy intellekt aýyr saldarǵa ákelip soǵatyn óte joiqyn aqparattyq qarýǵa ainaldy. Zań talaptaryna qaishy kontent tolassyz kóbeiip jatyr. Osyǵan bailanysty qazirgi yqpaldastyq tetikterin júieli túrde jetildirip, kiberqaýipsizdikke qarsy proaktivti is-qimylǵa kóshý kerek, – dedi Prezident.
Memleket basshysy óńir elderiniń ekonomikalyq yntymaqtastyǵyn nyǵaitý men damytý, birlesken infraqurylymdyq jobalardy júzege asyrý qaýipsizdik máselesimen tyǵyz bailanysty ekenin aitty.
– Transkaspii halyqaralyq kólik baǵyty eýraziialyq logistikanyń strategiialyq elementine ainalyp keledi. Jahandyq saýda tizbeginiń transformatsiiasyna jáne geosaiasi qysymnyń kúsheiýine sáikes onyń mańyzy eselep artty. Sonymen qatar júk tasymalyn ulǵaitýdyń belgili bir qaýip-qaterleri bar. Áńgime transulttyq qylmys, sonyń ishinde kontrabanda, esirtki, qarý-jaraq tasymaly týraly bolyp otyr, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident óńirlik qaýipsizdiktiń tiimdi júiesin qurý úshin «Ortalyq Aziia – Qytai» formatynyń áleýetin paidalaný qajettigin jetkizdi.
– Meniń oiymsha, ishki ister ministrlikteri bir-birimen yntymaqtastyqty kúsheitip, qaýipsizdik jáne qoǵamdyq tártip máselelerine qatysty aqparattarmen bólisýge tiis. Bul halyqtarymyzdyń arman-tilegine tolyǵymen sai keledi. Jurtshylyq memleketter basshylarynan óz elderin tártipke keltirip, qalypty ári qaýipsiz ómirge qolaily jaǵdai jasaý úshin asa shuǵyl, tiimdi sheshimder qabyldaýdy talap etip otyr. Balalarymyz, jalpy halyq el basshylarynyń, ishki ister ministrleri men basqa da vedomstvo jetekshileriniń zańǵa sáikes qoǵamdyq tártipti saqtaý sharalaryn qabyldap jatqandaryna kózderi jetip, ózderin qaýipsiz sezinýi qajet, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń Qytai Halyq Respýblikasymen jáne Ortalyq Aziia memleketterimen ózara senim, tatý kórshilik, ortaq jaýapkershilik negizindegi yntymaqtastyqty ilgeriletýge erekshe mán beretinin jetkizdi.
Kezdesýge qatysýshylar ózara bailanystardy jolǵa qoiýǵa, jedel aqparat almasýǵa, kásibi qarym-qatynastardy damytýǵa jáne quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetine zamanaýi tehnologiialardy engizýge nietti ekenderin rastady.
Prezident atalǵan jiynnyń Ortalyq Aziia men Qytai aýmaǵyndaǵy qaýipsizdikti qamtamasyz etý boiynsha seriktestik pen yqpaldastyqqa tyń serpin beretinine senim bildirdi.
