فوتو: اقوردا
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «ورتالىق ازييا – قىتاي» فورماتىنداعى سالالىق ۆەدومستۆولاردىڭ ەكٸنشٸ كەزدەسۋٸنە قاتىسۋ ٷشٸن استاناعا كەلگەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قوعامدىق قاۋٸپسٸزدٸك مينيسترٸ ۆان سياوحۋندى, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ٸشكٸ ٸستەر مينيسترٸ ۇلان نييازبەكوۆتٸ, تەجٸكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٸشكٸ ٸستەر مينيسترٸ رامازون راحيمزودانى, تٷرٸكمەنستاننىڭ ٸشكٸ ٸستەر مينيسترٸ مۇحاممەت حىدىروۆتى جەنە ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٸشكٸ ٸستەر مينيسترٸ ازيز تاشپۋلاتوۆتى قابىلدادى, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
كەزدەسۋ بارىسىندا ٶڭٸرلٸك قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ, ترانسۇلتتىق قىلمىس پەن ەسٸرتكٸنٸڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى ٸس-قيمىل, كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك, ەكسترەميزممەن جەنە باسقا دا قازٸرگٸ سىن-قاتەرلەرمەن كٷرەس مەسەلەلەرٸ تالقىلاندى.
مەملەكەت باسشىسى ورتالىق ازييا ەلدەرٸ مەن قىتايدىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اراسىنداعى ىقپالداستىقتى ارتتىرۋ ٶڭٸردە تۇراقتىلىقتى جەنە قاۋٸپسٸزدٸكتٸ ساقتاۋدا ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– ۇيىمداسقان ترانسۇلتتىق قىلمىس تامىر جايىپ, اياسىن كەڭەيتە تٷستٸ. كيبەرقىلمىس تابىسى جوعارى جاھاندىق يندۋستريياعا اينالدى. بۇل ادامداردى ميللياردتاعان دوللار شىعىنعا ۇشىراتادى. تسيفرلىق جٷيەنٸ قىلمىستىق توپتار ٶز قىزمەتتەرٸن ٷيلەستٸرۋگە, تابىستارىن جىلىستاتۋعا, ەشبٸر مەملەكەتتٸڭ شەكاراسىنا قارامايتىن شابۋىل جاساۋعا جيٸ قولدانادى. ماڭىزدى كٶلٸك جەنە ساۋدا باعىتتارى تٷيٸسەتٸن ورتالىق ازييا ايماعىنا ترانسۇلتتىق قىلمىستىق جەلٸنٸڭ قىزىعۋشىلىعى جوعارى. وسى ورايدا, ۇيىمداسقان ترانسۇلتتىق قىلمىسقا, ەسٸرتكٸنٸڭ زاڭسىز اينالىمىنا جەنە ادام ساۋداسىنا قارسى تۇرۋ مەسەلەسٸ ٶزەكتٸ بولىپ وتىر. كٷش-جٸگەر بٸرٸكتٸرۋ, اقپارات الماسۋ, ينستيتۋتسيونالدىق ىقپالداستىقتى نىعايتۋ جەنە زاماناۋي تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋ ارقىلى عانا بۇل سىن-قاتەرلەرگە قارسى تۇرا الاتىنىمىزعا سەنٸمدٸمٸن. قازاقستان قاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنداعى ٶڭٸرلٸك جەنە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋدٸ دەيەكتٸ تٷردە قولدايدى. بٸز ازاماتتارىمىزدى قورعاۋ مەن ەلدەرٸمٸزدٸ ورنىقتى دامىتۋ باعىتىنداعى اشىق ديالوگقا, ٷزدٸك تەجٸريبەلەردٸ الماسۋعا جەنە بٸرلەسٸپ شەشٸم قابىلداۋعا دايىنبىز, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتٸڭ پٸكٸرٸنشە, قىلمىستىق ەلەمەنتتەردٸڭ ٶڭٸردەگٸ ٸشكٸ تۇراقتىلىقتى بۇزۋىنا جول بەرۋگە بولمايدى. بۇل ورايدا جٷيەلٸ ەرٸ باتىل ەرەكەتتەر قاجەت.
– قازاقستان زاڭ ٷستەمدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋدٸ قۇقىق قورعاۋ قىزمەتٸ عانا ەمەس, مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ ستراتەگييالىق باسىم باعىتى رەتٸندە قاراستىرادى. بٸز «زاڭ مەن تەرتٸپ» تۇجىرىمداماسىن دەيەكتٸ تٷردە نىعايتىپ كەلەمٸز. اتالعان قاعيدات جاڭا كونستيتۋتسييامىزدا ەلٸمٸزدٸ ودان ەرٸ جاڭعىرتۋدىڭ باستى العىشارتتارىنىڭ بٸرٸ رەتٸندە كٶرٸنٸس تاپتى. ماڭىزدى مٸندەتتەردٸڭ بٸرٸ – ۇيىمداسقان ترانسۇلتتىق قىلمىستىق توپتاردىڭ قارجى اعىنىنا توسقاۋىل قويۋ. ەكسترەميزم يدەيالارىنىڭ تارالۋىن, لاڭكەستٸك توپتاردىڭ ادامداردى ينتەرنەت ارقىلى ارباۋىن بەلسەندٸ تٷردە ەشكەرەلەپ, تەررورلىق اكتٸلەرگە استىرتىن ەزٸرلٸك ەرەكەتتەرٸن الدىن الا انىقتاعان جٶن. ايتىلعان قاتەرلەردٸڭ بەرٸ بٸر-بٸرٸمەن تىعىز بايلانىستى. وعان تەك جان-جاقتى, كەشەندٸ تٷردە كٷش-جٸگەر بٸرٸكتٸرە وتىرىپ تٶتەپ بەرە الامىز. «ورتالىق ازييا – قىتاي» فورماتى ەلدەرٸمٸزدٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٸسٸندە ٶزارا ٷيلەسٸمدٸ, ناقتى شەشٸمدەردٸڭ ٷلگٸسٸ بولاتىنىنا سەنٸمدٸمٸن, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قوعامدىق جەنە ەكونوميكالىق تىنىس-تٸرشٸلٸكتٸڭ ونلاين كەڭٸستٸككە ويىسۋى كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸن مٷلدەم جاڭا دەڭگەيگە كٶتەردٸ دەپ سانايدى.
– اقپاراتتىق تەحنولوگييالار سالاسىنداعى قىلمىس ەشقانداي شەكاراعا باعىنبايدى. ازاماتتارىمىزعا, بيزنەسكە جەنە مەملەكەتتٸك ورگاندارعا زاردابىن تيگٸزٸپ وتىر. گيبريدتٸ جەنە اقپاراتتىق تەحنولوگييالار جالعان مەلٸمەت, ياعني, «فەيك» تاراتۋ قۇرالى رەتٸندە قولدانىلادى. ٶشپەندٸلٸك ٶرتٸن ٷرلەپ, الاۋىزدىق تۋعىزادى. دەسترۋكتيۆتٸ ەلەمەنتتەردٸڭ قولىنداعى جاساندى ينتەللەكت اۋىر سالدارعا ەكەلٸپ سوعاتىن ٶتە جويقىن اقپاراتتىق قارۋعا اينالدى. زاڭ تالاپتارىنا قايشى كونتەنت تولاسسىز كٶبەيٸپ جاتىر. وسىعان بايلانىستى قازٸرگٸ ىقپالداستىق تەتٸكتەرٸن جٷيەلٸ تٷردە جەتٸلدٸرٸپ, كيبەرقاۋٸپسٸزدٸككە قارسى پرواكتيۆتٸ ٸس-قيمىلعا كٶشۋ كەرەك, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ٶڭٸر ەلدەرٸنٸڭ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋ مەن دامىتۋ, بٸرلەسكەن ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنٸن ايتتى.
– ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعىتى ەۋرازييالىق لوگيستيكانىڭ ستراتەگييالىق ەلەمەنتٸنە اينالىپ كەلەدٸ. جاھاندىق ساۋدا تٸزبەگٸنٸڭ ترانسفورماتسيياسىنا جەنە گەوساياسي قىسىمنىڭ كٷشەيۋٸنە سەيكەس ونىڭ ماڭىزى ەسەلەپ ارتتى. سونىمەن قاتار جٷك تاسىمالىن ۇلعايتۋدىڭ بەلگٸلٸ بٸر قاۋٸپ-قاتەرلەرٸ بار. ەڭگٸمە ترانسۇلتتىق قىلمىس, سونىڭ ٸشٸندە كونتراباندا, ەسٸرتكٸ, قارۋ-جاراق تاسىمالى تۋرالى بولىپ وتىر, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت ٶڭٸرلٸك قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ تيٸمدٸ جٷيەسٸن قۇرۋ ٷشٸن «ورتالىق ازييا – قىتاي» فورماتىنىڭ ەلەۋەتٸن پايدالانۋ قاجەتتٸگٸن جەتكٸزدٸ.
– مەنٸڭ ويىمشا, ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸكتەرٸ بٸر-بٸرٸمەن ىنتىماقتاستىقتى كٷشەيتٸپ, قاۋٸپسٸزدٸك جەنە قوعامدىق تەرتٸپ مەسەلەلەرٸنە قاتىستى اقپاراتتارمەن بٶلٸسۋگە تيٸس. بۇل حالىقتارىمىزدىڭ ارمان-تٸلەگٸنە تولىعىمەن ساي كەلەدٸ. جۇرتشىلىق مەملەكەتتەر باسشىلارىنان ٶز ەلدەرٸن تەرتٸپكە كەلتٸرٸپ, قالىپتى ەرٸ قاۋٸپسٸز ٶمٸرگە قولايلى جاعداي جاساۋ ٷشٸن اسا شۇعىل, تيٸمدٸ شەشٸمدەر قابىلداۋدى تالاپ ەتٸپ وتىر. بالالارىمىز, جالپى حالىق ەل باسشىلارىنىڭ, ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلەرٸ مەن باسقا دا ۆەدومستۆو جەتەكشٸلەرٸنٸڭ زاڭعا سەيكەس قوعامدىق تەرتٸپتٸ ساقتاۋ شارالارىن قابىلداپ جاتقاندارىنا كٶزدەرٸ جەتٸپ, ٶزدەرٸن قاۋٸپسٸز سەزٸنۋٸ قاجەت, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاننىڭ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن جەنە ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸمەن ٶزارا سەنٸم, تاتۋ كٶرشٸلٸك, ورتاق جاۋاپكەرشٸلٸك نەگٸزٸندەگٸ ىنتىماقتاستىقتى ٸلگەرٸلەتۋگە ەرەكشە مەن بەرەتٸنٸن جەتكٸزدٸ.
كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار ٶزارا بايلانىستاردى جولعا قويۋعا, جەدەل اقپارات الماسۋعا, كەسٸبي قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋعا جەنە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتٸنە زاماناۋي تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋگە نيەتتٸ ەكەندەرٸن راستادى.
پرەزيدەنت اتالعان جيىننىڭ ورتالىق ازييا مەن قىتاي اۋماعىنداعى قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا سەرٸكتەستٸك پەن ىقپالداستىققا تىڭ سەرپٸن بەرەتٸنٸنە سەنٸم بٸلدٸردٸ.
