Foto: Pinterest.com
Ult.kz-te jihankez jýrnalist Dinara Bolattyń ózge paiymy.
Sońǵy on jyldyqta elde áiel taǵdyry taqyryby ózekti. Áiel quqyǵy, áiel baqyty máselelerinde belsendilik tanytqan feministerge "Batystyń keri áseri" dep kóp halyq shúilikse de, dál osy baǵyttyń beleń alýymen elde birtalai oń ózgerister baiqalady.
Bilikte
Is júzinde tolyq iske aspasa da genderlik teńdikti qamtamasyz etý baǵytynda áielderdiń bilikke, eńbekke, bilimge teń qoljetimdiligin damytý, áielder kásipkerligin qoldaý, partiialyq tizimderde áielder men jastarǵa 30% kvota engizý zańǵa engizilgen edi.
Feminist qoǵamdyq pikir kóshbasshylary men áiel quqyǵyn qorǵaýshy uiymdar talaptarynyń arqasynda 2024 jyly qoǵamda "Saltanat zańy" dep atalyp ketken áielder men balalardyń quqyqtaryn qorǵaityn zań óz kúshine endi. Bul zań aiasynda buǵan deiin ákimshilik quqyq buzýshylyq dep sanalǵan turmystyq zorlyq-zombylyq kezinde densaýlyqqa ziian keltirý qylmystyq bapqa aýysty. Balalarǵa jasalǵan zorlyq-zombylyq sonyń ishinde jynystyq sipattaǵy qylmys, urlaý, óltirýge eń aýyr jazalar taǵaiyndalyp, ómir boiǵy bas bostandyǵynan aiyrý jazasy engizildi.
Qoǵamda
Áleýmettik jelide áiel baqytyn nasihattaýshylardyń arqasynda sońǵy on jylda qoǵamdyq pikir aitarlyqtai ózgerdi. Buryn jabyq taqyryp sanalǵan áielge qol kóterý, eneden qysym kórý, kóp mindetti alyp júrip sharshaý, áieldiń óz tabysy bolmai qinalý, ajyrasýdan keiingi máseleler, jumysqa qabyldanýda jynysyna orai shekteýler, qyzmet kezindegi áielge jasalǵan harassment sekildi máseleler jan-jaqty talqylanyp, ásirese jastarda quqyqtyq saýattylyq, ózin qorǵaýda batyldyq qalyptasyp keledi. Sonymen birge áielge qatysty bolyp jatqan túrli máselelerde qoǵamnyń basym bóligi eski stereotipterge qarsy pikir bildirip, jappai áieldi, anany qoldai bastady.
Áieldiń ózi
Elimizdegi áiel qaýymy túgel oiandy deýge kelmeidi. Jurttyń sózinen qorqatyndar, materialdyq jaǵdaiǵa, eski túsinikterge áli táýeldi jandar jeterlik. Degenmen áiel tek otbasynyń adamy, ári ol bárine shydaý kerek degen túsinik azaiyp keledi.
Áielder sóilei bastady. Buryn "bireý bilse uiat bolady", "bári úi ishinde qalý kerek" degen túsiniktegi qyz-kelinshekter basyndaǵy qiyndyqtardy, sezimderin ashyq jaza bastady. Qazir qazaq qyz-kelinsheginiń basym bóliginde bilim alýǵa, shetelde joǵarǵy bilim alýǵa, tulǵa retinde ósýge, jeke tabys tabýǵa, jeke baspanaly bolýǵa umtylys kóbeidi. Munyń barlyǵy derlik qýanarlyq jaǵdai. Ári munyń barlyǵy feministerdiń áiel taǵdyryn jan-jaqty jyrlaýynyń arqasy.
Paiym
Áiel barda ‒ áiel taqyryby máńgi ózekti. Talai ǵasyr batpan taptaýrynmen ómir súrgen dástúrli, patriarhaldy qoǵam úshin birden ózgerý, birden áielge tolyq quqyǵyn bere salý óte qiyn. Qazaq qoǵamynda oianǵan, óz ómirin óz tizginine alǵan áiel balasy qanshalyq bolsa, ezgide ómir súretin qyz-kelinshek olardan birneshe ese kóp. Sol sebepti feministerdiń bolsyn, saýatty jastardyń bolsyn úgit-nasihaty áleýmettik jelide, óz ainalasynda, otbasy, qyzmette áli kóp qajet-aq. Kósh ‒ júre bara túzeledi. Seń qozǵala bastaǵanyn kóz kórdi. Bilik bop, qoǵam bop, eń bastysy áieldiń ózi túgel oiansa eken.
Dinara Bolat
.jpg)
