QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda Memleket basshysynyń 2020 jylǵy 1 qyrkúiektegi Joldaýyn iske asyrý jónindegi sharalar qaraldy. Ekologiia, geologiia jáne tabiǵi resýrstar ministri Maǵzum Myrzaǵaliev baiandama jasady, dep habarlaidy primeminister.kz saity.
2019 jyly ekologiialyq monitoring nátijeleri boiynsha Aqtóbe, Atyraý, Nur-Sultan, Almaty, Shymkent, Óskemen, Qaraǵandy, Temirtaý, Balqash, Jezqazǵan qalalarynda atmosferalyq aýanyń joǵary deńgeide lastanýy tirkeldi.
Ministrdiń aitýynsha, ekologiialyq problemalardy sheshý úshin Ministrlik jurtshylyqpen onlain-kezdesýler uiymdastyrýda. Atyraý, Aqtóbe, Pavlodar oblystarynyń jáne Almaty, Temirtaý qalalarynyń jurtshylyǵymen 5 kezdesý ótkizildi. Kezdesýlerdiń qorytyndysy boiynsha Jol kartalary ázirlendi. Jumys odan ári jalǵasady. 2 ai ishinde qalǵan óńirler boiynsha Jol kartalary ázirlenedi.
«Biyl ekologiialyq mádenietti arttyrý maqsatynda eko-belsendiler sleti sekildi birqatar is-sharalar ótkizildi. Onda eko-ambassadorlar anyqtaldy. Sondai-aq Prezidenttiń tapsyrmasy boiynsha zańsyz qoqystardy joiý jumystary júrgizildi. Sonyń nátijesinde 7,6 myń zańsyz qoqystyń 5 myńnan astamy joiyldy. Bul jumystar “Birge Taza Qazaqstan” aktsiiasy aiasynda jalǵasady. Mysaly, 19 qyrkúiekte “World cleanup Day” aktsiiasyn uiymdastyrýdy josparlap otyrmyz. Ákimdikterden bizdi qoldaýdy suraimyz. Budan ózge Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha tabiǵatqa zalal keltirgeni úshin zańnama kúsheitiletin bolady», — dedi Myrzaǵaliev.
Ekonomikany tereń dekarbonizatsiialaý
Parij kelisiminiń klimat boiynsha mindettemelerin oryndaý maqsatynda Qazaqstan 2050 jylǵa deiin tómen kómirtekti ekonomikaǵa kóshý jónindegi óziniń uzaq merzimdi josparyn ázirleýi qajet.
«Búgingi tańda álemdik ekonomikany dekarbonizatsiialaý jáne klimattyq retteýdi qatańdatý trendi baiqalady. Máselen, ótken jyly Eýropalyq Odaq 2050 jylǵa qarai parniktik gazdardyń nóldik shyǵaryndylaryna qol jetkizýdi óziniń basty maqsaty dep jariialady. Ol úshin Eýroodaq shyǵaryndylardyń joǵary deńgeii bar elderden importtalatyn ónimderge “shekaralyq kómirtegi salyǵyn” ázirleýge kiristi. Osyǵan bailanysty, eger Eýropa naryǵynda otandyq ónimderdiń joǵary básekelestigin saqtaý úshin bizge shyǵaryndylardy qysqartý qajet», — dedi Myrzaǵaliev.
Ministrlik Qazaqstannyń 2050 jylǵa deiingi tómen kómirtekti damý tujyrymdamasyn ázirleýge kiristi. Osy Tujyrymdama aiasynda ministrlikte elimizdiń ekonomikasyn dekarbonizatsiialaýdyń birqatar stsenariii pysyqtalyp jatyr. Modeldeý nátijeleriniń negizinde ekonomikalyq jáne áleýmettik turǵydan ońtaily sharalar ázirlenedi. Tujyrymdamany bekitý boiynsha jumysty 2021 jyldyń I jartyjyldyǵynda aiaqtaý josparlanýda.
Monoqalalar. Geologiialyq barlaý
M. Myrzaǵaliev atap ótkendei, qalanyń negizi bolyp turǵan kásiporyndardyń qorlarymen qamtamasyz etilý problemalary, paidaly qazbalar qorlarynyń tómen tolyqtyrylýy jáne «jetilgen» dep atalatyn ken oryndarynda óndirýdiń tómendeýi búgingi kúni sheshýdi talap etetin negizgi máseleler. 2025-2040 jyldarǵa qarai monoqalalardyń ainalasynda ornalasqan birqatar iri ken oryndary (Orlovskoe, Maleevsk, Tishinskoe, Ridder-Sokolnoe) sarqylady dep boljanýda.
«Geologiialyq zerdeleýdi arttyrý men paidaly qazbalardyń basym túrleriniń resýrstaryn baǵalaý úshin 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan geologiialyq barlaýdyń memlekettik baǵdarlamasy ázirlendi. Onda Shyǵys (Rider, Zyrianovsk, Serebriansk), Ortalyq (Sátbaev, Jezqazǵan) jáne Soltústik Qazaqstandaǵy (Arqalyq, Rýdnyi, Lisakovsk) monoqalalardyń ainalasynda iri aýqymdy izdestirý jumystaryn júrgizý kózdeledi. Bul qalanyń negizi bolyp turǵan kásiporyndardyń úzdiksiz jumysyn qamtamasyz etedi», — dedi ministr.
Sý salasy
Memleket basshysy Joldaýynda atap ótkendei, búgingi kúni sýarmaly sýdyń shyǵyny 40%-dy quraidy. Shyǵyndardy azaitý úshin myna jumystar atqarylýda:
6 785 km sýarý jelilerin qaita qurý jáne salý boiynsha jumys júrgizilýde. Bul sý shyǵynyn 40%-dan 17%-ǵa deiin nemese jylyna 1,5 mlrd. kýb metrge deiin tómendetýge múmkindik beredi.
Aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi sýmen qamtamasyz etýdi jaqsartý maqsatynda sýdy tsifrlandyrý jáne esepke alýdy jappai engizý josparlanýda.
Máselen, Túrkistan oblysyndaǵy K-19 kanalynda tsifrlandyrý boiynsha pilottyq joba iske asyrylýda. Testilik rejimde aýyl sharýashylyǵy kooperativteriniń birine tólengennen 2 ese kóp sý jiberilgeni anyqtaldy. Oń nátije kórsetken osy pilottyq joba aiasynda birneshe jyl ishinde respýblikadaǵy basqa kanaldar da tsifrlandyrylady.
Qazirgi ýaqytta Ministrlik ákimdiktermen birlesip vegetatsiialyq kezeńniń qorytyndylaryna taldaý júrgizilýde. Onyń nátijeleri boiynsha ákimdikterge sýdy az tutynatyn daqyldarǵa kóshý jáne ylǵal únemdeýshi tehnologiialardy engizý boiynsha tiisti usynymdar jiberiletin bolady. 2030 jylǵa deiin sý únemdeý tehnologiialary qoldanylatyn alańdy 750 myń gektarǵa deiin jetkizý josparlanyp otyr.
Balyq sharýashylyǵyn damytý
Memleket basshysy balyq ósirý salasyna erekshe nazar aýdardy. Osy salanyń áleýeti aitarlyqtai zor. 1 qarashaǵa deiin ákimdiktermen birlesip balyq sharýashylyǵyn damytýdyń óńirlik baǵdarlamalary ázirlenetin bolady.
Óńirlik indikatorlar anyqtalady. Ministrlik ótken aptada ákimdikterdiń, ǵylymi uiymdardyń jáne biznestiń qatysýymen tiisti jinalys ótkizdi.
Aǵash otyrǵyzý
Orman sharýashylyǵy salasynda 2030 jylǵa qarai ormanshylyq úlesin qazirgi 4,7%-dan 5%-ǵa deiin ulǵaitý josparda bar. 5 jyl ishinde orman qorynda 2 mlrd jáne eldi mekenderde 15 mln aǵash otyrǵyzylady. Elordanyń ainalasyndaǵy jasyl beldeý 2023 jylǵa qarai qazirgi 87,8 myń gektardan 100 gektarǵa jetedi. Memleket basshysy atap ótkendei, bul elimizdi aýqymdy kógaldandyrýǵa ákeledi.
Bioalýantúrlilik
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha 1 qarashaǵa deiin ósimdikter men janýarlardyń sirek kezdesetin túrlerin saqtaýǵa, orman sharýashylyǵyn jáne erekshe qorǵalatyn tabiǵi aýmaqtardy basqarý júiesin jetildirýge baǵyttalǵan Biologiialyq ártúrlilikti saqtaý jáne utymdy paidalaný jónindegi 2030 jylǵa deiingi Tujyrymdamanyń jobasy ázirlenedi.
Ekologiialyq týrizmdi damytý
Qazirgi ýaqytta Qazaqstanda 13 ulttyq park bar. 2019 jyly kelýshiler sany 1,5 mln adam boldy. Búgingi kúni ulttyq parkterde kólik úshin jabdyqtalǵan turaqtarǵa, kempingterge, jańa sanitarlyq kabinalarǵa asa qajettilik baiqalady. Ministrlik halyqaralyq tájiribe negizinde marshrýttar men soqpaqtardy jetildirýdi qarastyrýda. Osynyń aiasynda qazirgi zamanǵy vizit-ortalyqtar, meditsinalyq pýnkter, kempingter, etno-aýyldar jáne t. b. qurý kózdelip otyr.
Osyǵan bailanysty, tiisti sheberlik josparlary ázirlenýde. Olar jurtshylyqpen talqylanyp jatyr. Sonymen qatar jeke investorlardy tartý boiynsha jumys júrgizilýde.
Buǵan qosa, ekotýrizmdi damytýdyń 2030 jylǵa deiingi boljamdy múmkindikteri esepteldi. Jeke investitsiialar kólemi 70 mlrd teńgege jetedi. Týristerdiń aǵyny 12,2 mln adamǵa deiin ulǵaiady, 12 myńǵa jýyq qosymsha jumys orny qurylady.
