قر پرەمەر-مينيسترٸ اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2020 جىلعى 1 قىركٷيەكتەگٸ جولداۋىن ٸسكە اسىرۋ جٶنٸندەگٸ شارالار قارالدى. ەكولوگييا, گەولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترٸ ماعزۇم مىرزاعاليەۆ بايانداما جاسادى, دەپ حابارلايدى primeminister.kz سايتى.
2019 جىلى ەكولوگييالىق مونيتورينگ نەتيجەلەرٸ بويىنشا اقتٶبە, اتىراۋ, نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت, ٶسكەمەن, قاراعاندى, تەمٸرتاۋ, بالقاش, جەزقازعان قالالارىندا اتموسفەرالىق اۋانىڭ جوعارى دەڭگەيدە لاستانۋى تٸركەلدٸ.
مينيستردٸڭ ايتۋىنشا, ەكولوگييالىق پروبلەمالاردى شەشۋ ٷشٸن مينيسترلٸك جۇرتشىلىقپەن ونلاين-كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرۋدا. اتىراۋ, اقتٶبە, پاۆلودار وبلىستارىنىڭ جەنە الماتى, تەمٸرتاۋ قالالارىنىڭ جۇرتشىلىعىمەن 5 كەزدەسۋ ٶتكٸزٸلدٸ. كەزدەسۋلەردٸڭ قورىتىندىسى بويىنشا جول كارتالارى ەزٸرلەندٸ. جۇمىس ودان ەرٸ جالعاسادى. 2 اي ٸشٸندە قالعان ٶڭٸرلەر بويىنشا جول كارتالارى ەزٸرلەنەدٸ.
«بيىل ەكولوگييالىق مەدەنيەتتٸ ارتتىرۋ ماقساتىندا ەكو-بەلسەندٸلەر سلەتٸ سەكٸلدٸ بٸرقاتار ٸس-شارالار ٶتكٸزٸلدٸ. وندا ەكو-امباسسادورلار انىقتالدى. سونداي-اق پرەزيدەنتتٸڭ تاپسىرماسى بويىنشا زاڭسىز قوقىستاردى جويۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلدٸ. سونىڭ نەتيجەسٸندە 7,6 مىڭ زاڭسىز قوقىستىڭ 5 مىڭنان استامى جويىلدى. بۇل جۇمىستار “بٸرگە تازا قازاقستان” اكتسيياسى اياسىندا جالعاسادى. مىسالى, 19 قىركٷيەكتە “World cleanup Day” اكتسيياسىن ۇيىمداستىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ەكٸمدٸكتەردەن بٸزدٸ قولداۋدى سۇرايمىز. بۇدان ٶزگە مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا تابيعاتقا زالال كەلتٸرگەنٸ ٷشٸن زاڭناما كٷشەيتٸلەتٸن بولادى», — دەدٸ مىرزاعاليەۆ.
ەكونوميكانى تەرەڭ دەكاربونيزاتسييالاۋ
پاريج كەلٸسٸمٸنٸڭ كليمات بويىنشا مٸندەتتەمەلەرٸن ورىنداۋ ماقساتىندا قازاقستان 2050 جىلعا دەيٸن تٶمەن كٶمٸرتەكتٸ ەكونوميكاعا كٶشۋ جٶنٸندەگٸ ٶزٸنٸڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ جوسپارىن ەزٸرلەۋٸ قاجەت.
«بٷگٸنگٸ تاڭدا ەلەمدٸك ەكونوميكانى دەكاربونيزاتسييالاۋ جەنە كليماتتىق رەتتەۋدٸ قاتاڭداتۋ ترەندٸ بايقالادى. مەسەلەن, ٶتكەن جىلى ەۋروپالىق وداق 2050 جىلعا قاراي پارنيكتٸك گازداردىڭ نٶلدٸك شىعارىندىلارىنا قول جەتكٸزۋدٸ ٶزٸنٸڭ باستى ماقساتى دەپ جارييالادى. ول ٷشٸن ەۋرووداق شىعارىندىلاردىڭ جوعارى دەڭگەيٸ بار ەلدەردەن يمپورتتالاتىن ٶنٸمدەرگە “شەكارالىق كٶمٸرتەگٸ سالىعىن” ەزٸرلەۋگە كٸرٸستٸ. وسىعان بايلانىستى, ەگەر ەۋروپا نارىعىندا وتاندىق ٶنٸمدەردٸڭ جوعارى بەسەكەلەستٸگٸن ساقتاۋ ٷشٸن بٸزگە شىعارىندىلاردى قىسقارتۋ قاجەت», — دەدٸ مىرزاعاليەۆ.
مينيسترلٸك قازاقستاننىڭ 2050 جىلعا دەيٸنگٸ تٶمەن كٶمٸرتەكتٸ دامۋ تۇجىرىمداماسىن ەزٸرلەۋگە كٸرٸستٸ. وسى تۇجىرىمداما اياسىندا مينيسترلٸكتە ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكاسىن دەكاربونيزاتسييالاۋدىڭ بٸرقاتار ستسەنارييٸ پىسىقتالىپ جاتىر. مودەلدەۋ نەتيجەلەرٸنٸڭ نەگٸزٸندە ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك تۇرعىدان وڭتايلى شارالار ەزٸرلەنەدٸ. تۇجىرىمدامانى بەكٸتۋ بويىنشا جۇمىستى 2021 جىلدىڭ ٸ جارتىجىلدىعىندا اياقتاۋ جوسپارلانۋدا.
مونوقالالار. گەولوگييالىق بارلاۋ
م. مىرزاعاليەۆ اتاپ ٶتكەندەي, قالانىڭ نەگٸزٸ بولىپ تۇرعان كەسٸپورىنداردىڭ قورلارىمەن قامتاماسىز ەتٸلۋ پروبلەمالارى, پايدالى قازبالار قورلارىنىڭ تٶمەن تولىقتىرىلۋى جەنە «جەتٸلگەن» دەپ اتالاتىن كەن ورىندارىندا ٶندٸرۋدٸڭ تٶمەندەۋٸ بٷگٸنگٸ كٷنٸ شەشۋدٸ تالاپ ەتەتٸن نەگٸزگٸ مەسەلەلەر. 2025-2040 جىلدارعا قاراي مونوقالالاردىڭ اينالاسىندا ورنالاسقان بٸرقاتار ٸرٸ كەن ورىندارى (ورلوۆسكوە, مالەەۆسك, تيشينسكوە, ريددەر-سوكولنوە) سارقىلادى دەپ بولجانۋدا.
«گەولوگييالىق زەردەلەۋدٸ ارتتىرۋ مەن پايدالى قازبالاردىڭ باسىم تٷرلەرٸنٸڭ رەسۋرستارىن باعالاۋ ٷشٸن 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان گەولوگييالىق بارلاۋدىڭ مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى ەزٸرلەندٸ. وندا شىعىس (ريدەر, زىريانوۆسك, سەرەبريانسك), ورتالىق (سەتباەۆ, جەزقازعان) جەنە سولتٷستٸك قازاقستانداعى (ارقالىق, رۋدنىي, ليساكوۆسك) مونوقالالاردىڭ اينالاسىندا ٸرٸ اۋقىمدى ٸزدەستٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ كٶزدەلەدٸ. بۇل قالانىڭ نەگٸزٸ بولىپ تۇرعان كەسٸپورىنداردىڭ ٷزدٸكسٸز جۇمىسىن قامتاماسىز ەتەدٸ», — دەدٸ مينيستر.
سۋ سالاسى
مەملەكەت باسشىسى جولداۋىندا اتاپ ٶتكەندەي, بٷگٸنگٸ كٷنٸ سۋارمالى سۋدىڭ شىعىنى 40%-دى قۇرايدى. شىعىنداردى ازايتۋ ٷشٸن مىنا جۇمىستار اتقارىلۋدا:
6 785 كم سۋارۋ جەلٸلەرٸن قايتا قۇرۋ جەنە سالۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزٸلۋدە. بۇل سۋ شىعىنىن 40%-دان 17%-عا دەيٸن نەمەسە جىلىنا 1,5 ملرد. كۋب مەترگە دەيٸن تٶمەندەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ٶندٸرۋشٸلەردٸ سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدٸ جاقسارتۋ ماقساتىندا سۋدى تسيفرلاندىرۋ جەنە ەسەپكە الۋدى جاپپاي ەنگٸزۋ جوسپارلانۋدا.
مەسەلەن, تٷركٸستان وبلىسىنداعى ك-19 كانالىندا تسيفرلاندىرۋ بويىنشا پيلوتتىق جوبا ٸسكە اسىرىلۋدا. تەستٸلٸك رەجيمدە اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرٸنٸڭ بٸرٸنە تٶلەنگەننەن 2 ەسە كٶپ سۋ جٸبەرٸلگەنٸ انىقتالدى. وڭ نەتيجە كٶرسەتكەن وسى پيلوتتىق جوبا اياسىندا بٸرنەشە جىل ٸشٸندە رەسپۋبليكاداعى باسقا كانالدار دا تسيفرلاندىرىلادى.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا مينيسترلٸك ەكٸمدٸكتەرمەن بٸرلەسٸپ ۆەگەتاتسييالىق كەزەڭنٸڭ قورىتىندىلارىنا تالداۋ جٷرگٸزٸلۋدە. ونىڭ نەتيجەلەرٸ بويىنشا ەكٸمدٸكتەرگە سۋدى از تۇتىناتىن داقىلدارعا كٶشۋ جەنە ىلعال ٷنەمدەۋشٸ تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋ بويىنشا تيٸستٸ ۇسىنىمدار جٸبەرٸلەتٸن بولادى. 2030 جىلعا دەيٸن سۋ ٷنەمدەۋ تەحنولوگييالارى قولدانىلاتىن الاڭدى 750 مىڭ گەكتارعا دەيٸن جەتكٸزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ
مەملەكەت باسشىسى بالىق ٶسٸرۋ سالاسىنا ەرەكشە نازار اۋداردى. وسى سالانىڭ ەلەۋەتٸ ايتارلىقتاي زور. 1 قاراشاعا دەيٸن ەكٸمدٸكتەرمەن بٸرلەسٸپ بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ ٶڭٸرلٸك باعدارلامالارى ەزٸرلەنەتٸن بولادى.
ٶڭٸرلٸك ينديكاتورلار انىقتالادى. مينيسترلٸك ٶتكەن اپتادا ەكٸمدٸكتەردٸڭ, عىلىمي ۇيىمداردىڭ جەنە بيزنەستٸڭ قاتىسۋىمەن تيٸستٸ جينالىس ٶتكٸزدٸ.
اعاش وتىرعىزۋ
ورمان شارۋاشىلىعى سالاسىندا 2030 جىلعا قاراي ورمانشىلىق ٷلەسٸن قازٸرگٸ 4,7%-دان 5%-عا دەيٸن ۇلعايتۋ جوسپاردا بار. 5 جىل ٸشٸندە ورمان قورىندا 2 ملرد جەنە ەلدٸ مەكەندەردە 15 ملن اعاش وتىرعىزىلادى. ەلوردانىڭ اينالاسىنداعى جاسىل بەلدەۋ 2023 جىلعا قاراي قازٸرگٸ 87,8 مىڭ گەكتاردان 100 گەكتارعا جەتەدٸ. مەملەكەت باسشىسى اتاپ ٶتكەندەي, بۇل ەلٸمٸزدٸ اۋقىمدى كٶگالداندىرۋعا ەكەلەدٸ.
بيوالۋانتٷرلٸلٸك
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 1 قاراشاعا دەيٸن ٶسٸمدٸكتەر مەن جانۋارلاردىڭ سيرەك كەزدەسەتٸن تٷرلەرٸن ساقتاۋعا, ورمان شارۋاشىلىعىن جەنە ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردى باسقارۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋگە باعىتتالعان بيولوگييالىق ەرتٷرلٸلٸكتٸ ساقتاۋ جەنە ۇتىمدى پايدالانۋ جٶنٸندەگٸ 2030 جىلعا دەيٸنگٸ تۇجىرىمدامانىڭ جوباسى ەزٸرلەنەدٸ.
ەكولوگييالىق تۋريزمدٸ دامىتۋ
قازٸرگٸ ۋاقىتتا قازاقستاندا 13 ۇلتتىق پارك بار. 2019 جىلى كەلۋشٸلەر سانى 1,5 ملن ادام بولدى. بٷگٸنگٸ كٷنٸ ۇلتتىق پاركتەردە كٶلٸك ٷشٸن جابدىقتالعان تۇراقتارعا, كەمپينگتەرگە, جاڭا سانيتارلىق كابينالارعا اسا قاجەتتٸلٸك بايقالادى. مينيسترلٸك حالىقارالىق تەجٸريبە نەگٸزٸندە مارشرۋتتار مەن سوقپاقتاردى جەتٸلدٸرۋدٸ قاراستىرۋدا. وسىنىڭ اياسىندا قازٸرگٸ زامانعى ۆيزيت-ورتالىقتار, مەديتسينالىق پۋنكتەر, كەمپينگتەر, ەتنو-اۋىلدار جەنە ت. ب. قۇرۋ كٶزدەلٸپ وتىر.
وسىعان بايلانىستى, تيٸستٸ شەبەرلٸك جوسپارلارى ەزٸرلەنۋدە. ولار جۇرتشىلىقپەن تالقىلانىپ جاتىر. سونىمەن قاتار جەكە ينۆەستورلاردى تارتۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزٸلۋدە.
بۇعان قوسا, ەكوتۋريزمدٸ دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيٸنگٸ بولجامدى مٷمكٸندٸكتەرٸ ەسەپتەلدٸ. جەكە ينۆەستيتسييالار كٶلەمٸ 70 ملرد تەڭگەگە جەتەدٸ. تۋريستەردٸڭ اعىنى 12,2 ملن ادامعا دەيٸن ۇلعايادى, 12 مىڭعا جۋىق قوسىمشا جۇمىس ورنى قۇرىلادى.
