Qytai tekstil óndirisiniń aýqymdylyǵy sondai, álemniń qai túkpirine baryp kiim-keshek satyp alsań da «Made in China» degen jazýdy kóresiń. Alaida daiyn ónimniń ar jaǵynda ony qamtamasyz etetin alyp óndiristik tizbek bar. Al sol tizbektiń mańyzdy býyndarynyń biri – maqta sharýashylyǵy.
Qytaidyń maqta óndirisiniń negizgi bóligi shoǵyrlanǵan Shyńjańda búginde dástúrli eginshilik tásilderimen qatar, tsifrlyq tehnologiialar men jasandy intellektke negizdelgen jańa ádister de qarqyndy engizilip jatyr. Sonyń bir mysaly – Chantszi agrotehnoparkiniń «Júz myń — on myń — myń» baǵdarlamasy aiasyndaǵy «Aqyldy maqta alqaby» jobasy.
Ult.kz tilshisi qazaqstandyq jýrnalistermen birge osy demonstratsiialyq bazaǵa baryp, maqta ósirýde aqyldy tehnologiialardyń qalai qoldanylatynyn kórip qaitty.
Shyńjań — Qytaidaǵy joǵary sapaly maqta óndiretin eń iri óńir. Munda maqta egisiniń kólemi men jalpy ónimi el boiynsha jalpy kórsetkishtiń 90 paiyzdan astamyn quraidy. Chantszi-Hýei avtonomiialyq oblysy Shyńjańdaǵy joǵary sapaly maqta óndirisiniń mańyzdy aimaqtarynyń biri retinde eldiń maqta salasynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýde jáne maqta ósirýshilerdiń tabysyn arttyrýda mańyzdy ról atqarady.
Foto: ult.kz
Qytai Aýyl sharýashylyǵy ǵylymdary akademiiasynyń Professory Sým hanymnyń sózinshe, Chantszi agrotehnoparkindegi Laolýnhe tájiribelik bazasy Qytai Aýyl sharýashylyǵy ǵylymdary akademiiasy Batys ortalyǵynyń aqyldy aýyl sharýashylyǵy men joǵary ónimdi maqta ósirý tehnologiialaryn yqpaldastyrý jónindegi negizgi demonstratsiialyq alańy.
«Bazanyń jalpy aýmaǵy 1100 mý (shamamen 73,3 gektar) jerdi quraidy. Onyń ishinde 100 mý (6,67 gektar) bolatyn 1-1 ýchaskesi negizgi tehnologiialyq serpilis aimaǵy retinde belgilenip, onda úsh jyl boiy aqyldy aýyl sharýashylyǵy men maqta óndirisiniń tiimdi tehnologiialaryn yqpaldastyrý boiynsha zertteýler júrgizildi. Al jalpy aýmaǵy 1000 mý (66,7 gektar) bolatyn 2-3 jáne 2-4 ýchaskeleri aqyldy aýyl sharýashylyǵy tehnologiialaryn synaqtan ótkizý jáne engizý, sondai-aq olardy iri kólemde qoldaný modelderin zertteý maqsatyndaǵy aýqymdy demonstratsiialyq aimaq retinde paidalanylady», — deidi Sým hanym óz sózinde.
Maqta sharýashylyǵyndaǵy dástúrli tásilderdi zamanaýi aqparattyq tehnologiialar, jasandy intellekt jáne zattar internetimen ushtastyrý arqyly ónimdilikti arttyryp, resýrstardy tiimdi paidalanýǵa baǵyttalǵan «aqyldy maqta alqaby» júiesi qurylýda.
Foto: ult.kz
Foto: ult.kz
«Aqyldy maqta alqabyn» qurý úsh kezeńnen turǵan:
2024 jyl — negizgi nazar kóparnaly derekterdi jinaýǵa jáne joǵary ónimdi maqta ósirý tájiribelerine aýdarylyp, maqtanyń búkil vegetatsiialyq kezeńin qamtityn bazalyq derekter qory qalyptastyryldy.
2025 jyl — negizgi agrotehnikalyq sharalar boiynsha sheshim qabyldaý modelderin zertteý jáne óndiristi derekter negizinde basqarýdy bastapqy kezeńde engizý jumystary júrgizildi.
2026 jyl — aqyldy aýyl sharýashylyǵy tehnologiialaryn standartty túrde synaqtan ótkizýge jáne olardy joǵary ónimdilikti arttyrý maqsatynda keń kólemde engizýge basymdyq berilýde.
Úsh jyldyq jumystyń nátijesinde topyraq, aýa raiy, daqyldar, ziiankester men aýrýlar jáne egistik jumystary týraly derekterdi biriktiretin aqyldy aýyl sharýashylyǵy júiesi qalyptasqan eken.
Foto: ult.kz
Egistik derekterin jinaý, aqyldy sýarý men tyńaitqyshtardy dál engizý, jasandy intellekt tehnologiialaryn qoldaný, sondai-aq ushqyshsyz tehnika men jabdyqtardy paidalaný baǵyttarynda kóptegen jumystar júrgizilýde. Atap aitqanda:
Egistik derekterin jinaý baǵytynda — topyraq, aýa raiy, ósimdikterdiń jai-kúii, ziiankester men aýrýlar týraly derekter jerústi qurylǵylary, drondar jáne dalalyq baqylaý arqyly úzdiksiz jinalyp, tsifrlyq bazaǵa biriktiriledi.
Aqyldy sýarý jáne tyńaitqyshtardy dál engizý baǵytynda — topyraq ylǵaldylyǵyn naqty ýaqyt rejiminde baqylaý arqyly sýarý men tyńaitqysh berý avtomattandyrylyp, resýrstardy únemdi paidalaný qamtamasyz etiledi.
Jasandy intellekt tehnologiialaryn qoldaný baǵytynda — meteorologiialyq, topyraq jáne egistik derekterin taldaý negizinde tuqym sebý, sýarý, ósimdikti kútý, ystyqtan qorǵaý, ziiankester men aýrýlardyń aldyn alý boiynsha sheshim qabyldaý modelderi ázirlenýde.
Ushqyshsyz tehnika men jabdyqtardy qoldaný baǵytynda — drondar men ushqyshsyz aýyl sharýashylyǵy tehnikasy egistikti baqylaý, ziiankester men aýrýlardy anyqtaý, ósimdikterdi qorǵaý, topyraqty óńdeý, tuqym sebý jáne egistikke kútim jasaý jumystaryn oryndaýda.
Foto: ult.kz
Kelesi kezeńde Qytai Aýyl sharýashylyǵy ǵylymdary akademiiasynyń Batys aýyl sharýashylyǵy ǵylymi-zertteý ortalyǵy negizgi 100 mý aýmaqta mańyzdy tehnologiialar boiynsha serpindi zertteýler júrgizýdi, 1000 mý demonstratsiialyq aýmaqta tehnologiialardy aýqymdy túrde synaqtan ótkizý men engizýdi jalǵastyrady.
Sonymen birge intellektýaldy sheshim qabyldaý modelderi kezeń-kezeńimen jetildirilip, bazany qurý jáne paidalaný shyǵyndary tómendetiledi. Birtindep fermerler úshin qoljetimdi, kásiporyndar engize alatyn ári sala kóleminde keńinen qoldanýǵa bolatyn «aqyldy maqta alqabyn» qurý modeli qalyptastyrylady.
Aqyldy aýyl sharýashylyǵy tehnologiialaryn joǵary sapaly sorttarmen, joǵary ónimdi agrotehnologiialarmen, sý men tyńaitqyshty keshendi basqarý júiesimen, ekologiialyq qaýipsiz ósimdikterdi qorǵaý ádisterimen jáne intellektýaldy aýyl sharýashylyǵy tehnikasymen tereń yqpaldastyrý arqyly Shyńjańdaǵy maqta sharýashylyǵyn tsifrlandyrý jáne intellektýaldandyrý baǵytynda damytý kózdeledi.
Bul óz kezeginde maqta salasyn sapaly damytýǵa jáne keń kólemdegi egistik alqaptarda ónimdilikti arttyrýǵa ǵylymi-tehnikalyq qoldaý kórsetip, úlgi bolarlyq tehnologiialyq baza qalyptastyrady.
Baljan Jeńisqyzy
