قىتاي تەكستيل ٶندٸرٸسٸنٸڭ اۋقىمدىلىعى سونداي, ەلەمنٸڭ قاي تٷكپٸرٸنە بارىپ كيٸم-كەشەك ساتىپ الساڭ دا «Made in China» دەگەن جازۋدى كٶرەسٸڭ. الايدا دايىن ٶنٸمنٸڭ ار جاعىندا ونى قامتاماسىز ەتەتٸن الىپ ٶندٸرٸستٸك تٸزبەك بار. ال سول تٸزبەكتٸڭ ماڭىزدى بۋىندارىنىڭ بٸرٸ – ماقتا شارۋاشىلىعى.
قىتايدىڭ ماقتا ٶندٸرٸسٸنٸڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ شوعىرلانعان شىڭجاڭدا بٷگٸندە دەستٷرلٸ ەگٸنشٸلٸك تەسٸلدەرٸمەن قاتار, تسيفرلىق تەحنولوگييالار مەن جاساندى ينتەللەكتكە نەگٸزدەلگەن جاڭا ەدٸستەر دە قارقىندى ەنگٸزٸلٸپ جاتىر. سونىڭ بٸر مىسالى – چانتسزي اگروتەحنوپاركٸنٸڭ «جٷز مىڭ — ون مىڭ — مىڭ» باعدارلاماسى اياسىنداعى «اقىلدى ماقتا القابى» جوباسى.
Ult.kz تٸلشٸسٸ قازاقستاندىق جۋرناليستەرمەن بٸرگە وسى دەمونستراتسييالىق بازاعا بارىپ, ماقتا ٶسٸرۋدە اقىلدى تەحنولوگييالاردىڭ قالاي قولدانىلاتىنىن كٶرٸپ قايتتى.
شىڭجاڭ — قىتايداعى جوعارى ساپالى ماقتا ٶندٸرەتٸن ەڭ ٸرٸ ٶڭٸر. مۇندا ماقتا ەگٸسٸنٸڭ كٶلەمٸ مەن جالپى ٶنٸمٸ ەل بويىنشا جالپى كٶرسەتكٸشتٸڭ 90 پايىزدان استامىن قۇرايدى. چانتسزي-حۋەي اۆتونومييالىق وبلىسى شىڭجاڭداعى جوعارى ساپالى ماقتا ٶندٸرٸسٸنٸڭ ماڭىزدى ايماقتارىنىڭ بٸرٸ رەتٸندە ەلدٸڭ ماقتا سالاسىنىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋدە جەنە ماقتا ٶسٸرۋشٸلەردٸڭ تابىسىن ارتتىرۋدا ماڭىزدى رٶل اتقارادى.
فوتو: ult.kz
قىتاي اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارى اكادەميياسىنىڭ پروفەسسورى سۋم حانىمنىڭ سٶزٸنشە, چانتسزي اگروتەحنوپاركٸندەگٸ لاولۋنحە تەجٸريبەلٸك بازاسى قىتاي اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارى اكادەميياسى باتىس ورتالىعىنىڭ اقىلدى اۋىل شارۋاشىلىعى مەن جوعارى ٶنٸمدٸ ماقتا ٶسٸرۋ تەحنولوگييالارىن ىقپالداستىرۋ جٶنٸندەگٸ نەگٸزگٸ دەمونستراتسييالىق الاڭى.
«بازانىڭ جالپى اۋماعى 1100 مۋ (شامامەن 73,3 گەكتار) جەردٸ قۇرايدى. ونىڭ ٸشٸندە 100 مۋ (6,67 گەكتار) بولاتىن 1-1 ۋچاسكەسٸ نەگٸزگٸ تەحنولوگييالىق سەرپٸلٸس ايماعى رەتٸندە بەلگٸلەنٸپ, وندا ٷش جىل بويى اقىلدى اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ماقتا ٶندٸرٸسٸنٸڭ تيٸمدٸ تەحنولوگييالارىن ىقپالداستىرۋ بويىنشا زەرتتەۋلەر جٷرگٸزٸلدٸ. ال جالپى اۋماعى 1000 مۋ (66,7 گەكتار) بولاتىن 2-3 جەنە 2-4 ۋچاسكەلەرٸ اقىلدى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنولوگييالارىن سىناقتان ٶتكٸزۋ جەنە ەنگٸزۋ, سونداي-اق ولاردى ٸرٸ كٶلەمدە قولدانۋ مودەلدەرٸن زەرتتەۋ ماقساتىنداعى اۋقىمدى دەمونستراتسييالىق ايماق رەتٸندە پايدالانىلادى», — دەيدٸ سۋم حانىم ٶز سٶزٸندە.
ماقتا شارۋاشىلىعىنداعى دەستٷرلٸ تەسٸلدەردٸ زاماناۋي اقپاراتتىق تەحنولوگييالار, جاساندى ينتەللەكت جەنە زاتتار ينتەرنەتٸمەن ۇشتاستىرۋ ارقىلى ٶنٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرىپ, رەسۋرستاردى تيٸمدٸ پايدالانۋعا باعىتتالعان «اقىلدى ماقتا القابى» جٷيەسٸ قۇرىلۋدا.
فوتو: ult.kz
فوتو: ult.kz
«اقىلدى ماقتا القابىن» قۇرۋ ٷش كەزەڭنەن تۇرعان:
2024 جىل — نەگٸزگٸ نازار كٶپارنالى دەرەكتەردٸ جيناۋعا جەنە جوعارى ٶنٸمدٸ ماقتا ٶسٸرۋ تەجٸريبەلەرٸنە اۋدارىلىپ, ماقتانىڭ بٷكٸل ۆەگەتاتسييالىق كەزەڭٸن قامتيتىن بازالىق دەرەكتەر قورى قالىپتاستىرىلدى.
2025 جىل — نەگٸزگٸ اگروتەحنيكالىق شارالار بويىنشا شەشٸم قابىلداۋ مودەلدەرٸن زەرتتەۋ جەنە ٶندٸرٸستٸ دەرەكتەر نەگٸزٸندە باسقارۋدى باستاپقى كەزەڭدە ەنگٸزۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلدٸ.
2026 جىل — اقىلدى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنولوگييالارىن ستاندارتتى تٷردە سىناقتان ٶتكٸزۋگە جەنە ولاردى جوعارى ٶنٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرۋ ماقساتىندا كەڭ كٶلەمدە ەنگٸزۋگە باسىمدىق بەرٸلۋدە.
ٷش جىلدىق جۇمىستىڭ نەتيجەسٸندە توپىراق, اۋا رايى, داقىلدار, زييانكەستەر مەن اۋرۋلار جەنە ەگٸستٸك جۇمىستارى تۋرالى دەرەكتەردٸ بٸرٸكتٸرەتٸن اقىلدى اۋىل شارۋاشىلىعى جٷيەسٸ قالىپتاسقان ەكەن.
فوتو: ult.kz
ەگٸستٸك دەرەكتەرٸن جيناۋ, اقىلدى سۋارۋ مەن تىڭايتقىشتاردى دەل ەنگٸزۋ, جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگييالارىن قولدانۋ, سونداي-اق ۇشقىشسىز تەحنيكا مەن جابدىقتاردى پايدالانۋ باعىتتارىندا كٶپتەگەن جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. اتاپ ايتقاندا:
ەگٸستٸك دەرەكتەرٸن جيناۋ باعىتىندا — توپىراق, اۋا رايى, ٶسٸمدٸكتەردٸڭ جاي-كٷيٸ, زييانكەستەر مەن اۋرۋلار تۋرالى دەرەكتەر جەرٷستٸ قۇرىلعىلارى, دروندار جەنە دالالىق باقىلاۋ ارقىلى ٷزدٸكسٸز جينالىپ, تسيفرلىق بازاعا بٸرٸكتٸرٸلەدٸ.
اقىلدى سۋارۋ جەنە تىڭايتقىشتاردى دەل ەنگٸزۋ باعىتىندا — توپىراق ىلعالدىلىعىن ناقتى ۋاقىت رەجيمٸندە باقىلاۋ ارقىلى سۋارۋ مەن تىڭايتقىش بەرۋ اۆتوماتتاندىرىلىپ, رەسۋرستاردى ٷنەمدٸ پايدالانۋ قامتاماسىز ەتٸلەدٸ.
جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگييالارىن قولدانۋ باعىتىندا — مەتەورولوگييالىق, توپىراق جەنە ەگٸستٸك دەرەكتەرٸن تالداۋ نەگٸزٸندە تۇقىم سەبۋ, سۋارۋ, ٶسٸمدٸكتٸ كٷتۋ, ىستىقتان قورعاۋ, زييانكەستەر مەن اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ بويىنشا شەشٸم قابىلداۋ مودەلدەرٸ ەزٸرلەنۋدە.
ۇشقىشسىز تەحنيكا مەن جابدىقتاردى قولدانۋ باعىتىندا — دروندار مەن ۇشقىشسىز اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى ەگٸستٸكتٸ باقىلاۋ, زييانكەستەر مەن اۋرۋلاردى انىقتاۋ, ٶسٸمدٸكتەردٸ قورعاۋ, توپىراقتى ٶڭدەۋ, تۇقىم سەبۋ جەنە ەگٸستٸككە كٷتٸم جاساۋ جۇمىستارىن ورىنداۋدا.
فوتو: ult.kz
كەلەسٸ كەزەڭدە قىتاي اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارى اكادەميياسىنىڭ باتىس اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى نەگٸزگٸ 100 مۋ اۋماقتا ماڭىزدى تەحنولوگييالار بويىنشا سەرپٸندٸ زەرتتەۋلەر جٷرگٸزۋدٸ, 1000 مۋ دەمونستراتسييالىق اۋماقتا تەحنولوگييالاردى اۋقىمدى تٷردە سىناقتان ٶتكٸزۋ مەن ەنگٸزۋدٸ جالعاستىرادى.
سونىمەن بٸرگە ينتەللەكتۋالدى شەشٸم قابىلداۋ مودەلدەرٸ كەزەڭ-كەزەڭٸمەن جەتٸلدٸرٸلٸپ, بازانى قۇرۋ جەنە پايدالانۋ شىعىندارى تٶمەندەتٸلەدٸ. بٸرتٸندەپ فەرمەرلەر ٷشٸن قولجەتٸمدٸ, كەسٸپورىندار ەنگٸزە الاتىن ەرٸ سالا كٶلەمٸندە كەڭٸنەن قولدانۋعا بولاتىن «اقىلدى ماقتا القابىن» قۇرۋ مودەلٸ قالىپتاستىرىلادى.
اقىلدى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنولوگييالارىن جوعارى ساپالى سورتتارمەن, جوعارى ٶنٸمدٸ اگروتەحنولوگييالارمەن, سۋ مەن تىڭايتقىشتى كەشەندٸ باسقارۋ جٷيەسٸمەن, ەكولوگييالىق قاۋٸپسٸز ٶسٸمدٸكتەردٸ قورعاۋ ەدٸستەرٸمەن جەنە ينتەللەكتۋالدى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىمەن تەرەڭ ىقپالداستىرۋ ارقىلى شىڭجاڭداعى ماقتا شارۋاشىلىعىن تسيفرلاندىرۋ جەنە ينتەللەكتۋالداندىرۋ باعىتىندا دامىتۋ كٶزدەلەدٸ.
بۇل ٶز كەزەگٸندە ماقتا سالاسىن ساپالى دامىتۋعا جەنە كەڭ كٶلەمدەگٸ ەگٸستٸك القاپتاردا ٶنٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرۋعا عىلىمي-تەحنيكالىق قولداۋ كٶرسەتٸپ, ٷلگٸ بولارلىق تەحنولوگييالىق بازا قالىپتاستىرادى.
بالجان جەڭٸسقىزى
