«Bermese de bai jaqsy, jemeseń de mai jaqsy» deidi qazaq. Ózińde bolmasa da, elińde bolsyn, «elde bolsa, emersiń» degen de sóz bar. Sol aitqandai ózimizde bolmasa da bankterde otandastarymyzdyń dollarlyq depoziti kóp bolǵanyn qalaimyz. Óitkeni, dúnieniń bári dollarmen keledi. Syrttan ákelinetin sapaly dúnieniń bári sonyń arqasynda kirip jatyr. Qalasaq ta, qalamasaq ta dollardyń arqasynda dúkenderimiz tolyp, dúnielerimiz tirelip tur.
Al teńgege… qansha jaqsy kórsek te oǵan shetten túk te ala almaisyń. Biz túgil Reseiiń de solai. Sońǵy kezde olar dedollarizatsiia júrgizemiz, iaǵni dollardy ainalystan shettetemiz dep kúshene bastap edi, dúkenderinde sapaly taýarlar azaiyp ketti. Bizde de solai bolyp barady. Aqyr aiaǵy sapaly turmystyq himiia buiymdary, ish kiimder, balalardyń oiynshyǵy t.s.s. báriniń Resei men Qytaida olaq qoldardan shyqqan sapasyz, sánsiz túrleri ǵana qalyp barady. Osynyń bári qaltańda aqshań bolsa da dúkennen túk tappaityn (sapaly dúnie degen maǵynada) Keńestik keńkelestik zamandy kózińe elestete bastady.
2016 jyldyń basyna deiin qazaqstandyqtardyń dollarlyq depozitteri teńgege shaqqanda 7 trillion 187 mlrd. eken. Alaida, Reseiden qalmaimyz dep «dedollarizatsiia» júrgize bastaǵan Ulttyq banktyń olaq saiasatynyń kesirinen ústimizdegi jyldyń tórt aiynda ǵana dollardyń depozittegi úlesi 80 paiyzdan 71 paiyzǵa deiin tómendep ketipti. Bul 434 mlrd. teńgege jýyq dollardy halyq depozitten alyp, shetke áketti degen sóz. Sóitip, elimizdiń bank júiesi ai saiyn 100 mlrd. teńgege jýyq resýrsyn joǵaltqan. Osynyń bári dedollarizatsiianyń kesirinen dollardyń depozittik ósimin jylyna 2 paiyzǵa deiin túsirip tastaǵannyń kesiri. Al kóptegen shetelderde ol 6 paiyzǵa deiin barady. Endeshe kózi ashyq halyq dollaryn Qazaqstanda saqtap qaitsyn, qaitaryp alyp, sheteldiń bankterinen depozit ashqan. Nátijesinde qazaqstandyqtardyń erkin ainalatyn valiýtalary sheteldikterge qyzmet etip, solardyń qazynasyn toltyrýda.
Osyny aityp Qazaqstannyń halyqtyq kommýnistik partiiasynyń (QHKP) Parlament Májilisindegi fraktsiiasy dabyl kóterdi. Kapital áleminiń simvolyna ainalǵan dollarǵa jan-tánimen qarsy shyǵýǵa tiisti kommýnisterdiń ózi ony arashalaý kerektigin aityp, Ulttyq bank tóraǵasy D.Aqyshevtiń atyna depýtattyq saýal joldady. Ony jariialaǵan bank salasynyń quityrqylyǵyn jaqsy biletin depýtat Aiqyn Qońyrov. Osy tendentsiia saqtalatyn bolsa, óziniń esebi boiynsha, aldaǵy ýaqytta taǵy da 1 trillion teńgedei dollar qazaqstandyq bank júiesinen jylystaýy múmkin. Sondyqtan tiisti shara qoldaný kerek, deidi ol.
Dollarsyz qadam basa almaityn jahandaný dáýirinde ony tuqyrtamyn deýdiń ózi jaqsylyqqa aparmaitynyn Ulttyq bank uǵynýy kerek edi-aý…
Serik ELEÝ, sarapshy
Ult portaly
