Briýssel tórinde Eýropalyq Odaqqa múshe memleketterdiń iskerlik orta ókilderi men Qazaqstan delegatsiiasynyń qatysýymen ótken «Qazaqstan – EO» dóńgelek ústeli ekijaqty qarym-qatynastardyń tarihyndaǵy mańyzdy beles boldy, dep habarlaidy Ult.kz.
Jiynda sóz sóilegen Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan men Eýropa arasyndaǵy bailanystardyń shynaiy strategiialyq sipatqa ie bolǵanyn jáne ózara is-qimyldyń «naqty ister kezeńine» ótkenin málimdedi.
Sapardyń eń basty nátijesi retinde jalpy somasy 12 milliard dollardan asatyn kommertsiialyq kelisimderge qol qoiylatyny jariialandy.
Ekonomikalyq ósim jáne investitsiialyq kóshbasshylyq
Eýropalyq Odaq — Qazaqstannyń eń iri saýda jáne investitsiialyq seriktesi. Elimizge tartylǵan sheteldik tikelei investitsiianyń jartysyna jýyǵy dál osy Eýropa enshisinde. Tek ótken jyldyń ózinde ekijaqty taýar ainalymy 45 milliard dollardan asty.
BUU Saýda jáne damý uiymynyń (IýNKTAD) sońǵy esebine sáikes:
- Qazaqstan tikelei investitsiia tartý boiynsha Ortalyq Aziiada 1-orynda;
- Postkeńestik keńistik pen teńizge shyǵatyn joly joq damýshy elder arasynda kóshbasshylyǵyn senimdi túrde saqtap keledi.
Búginde elimizde 4 myńǵa jýyq eýropalyq kompaniia tabysty jumys isteýde. Airbus, Polpharma Group, Air Liquide Group, Škoda Group jáne Alstom siiaqty alpaýyttar ondaǵan jyldar boiy senimdi seriktes bolsa, naryqqa Roca Group, Inditex, Maersk, Dewulf jáne Damen Shipyards Group sekildi jańa býyn investorlary kelip jatyr.
Qasym-Jomart Toqaev:
«Byltyr el ekonomikasynyń ósimi 6,5 paiyzǵa jetti. Bul – Halyqaralyq valiýta qory boljaǵan jahandyq ósim qarqynynan eki ese joǵary. Ishki jalpy ónim kólemi 305 milliard dollardan asty, al biyl ulttyq ekonomika kólemi 360 milliard dollarǵa jetedi dep boljanýda».
Kólik jáne logistika: Eýraziianyń basty kúrejoly
Qazaqstan sońǵy 15 jylda kólik jáne logistika infraqurylymyna 35 milliard dollardan astam qarjy saldy. Elimizdiń maqsaty — Eýropany Ortalyq Aziiamen, Qytaimen, Kavkazben jáne Taiaý Shyǵyspen bailanystyratyn qýatty óńirlik habqa ainalý.
Bul rette Transkaspii halyqaralyq kólik baǵdary (Orta dáliz) erekshe ról atqarady. Ol Eýropalyq Odaqtyń Global Gateway strategiiasymen tolyq úilesedi. Sońǵy 6 jylda bul baǵyt boiynsha júk tasymaly 5 ese ósip, 4,1 million tonnaǵa jetti. Aldaǵy ýaqytta bul kórsetkishti 10 million tonnaǵa jetkizý josparlanǵan.
Osy oraida Prezident logistikalyq infraqurylym salasyndaǵy quny 1 milliard dollarǵa jýyq turatyn jańa kelisimdi quptady. Qujatqa Qazaqstan damý banki, Eýropalyq investitsiialyq bank jáne halyqaralyq bankter sindikaty (MIGA kepildigimen) arasynda qol qoiyldy.
«Resýrstardy tehnologiiaǵa aiyrbastaý» formýlasy
Qazaqstan Eýropaǵa óte pragmatikalyq jáne tiimdi formýla usynyp otyr: strategiialyq resýrstarǵa qoljetimdilikti ozyq tehnologiialar men investitsiiaǵa aiyrbastaý.
- Kritikalyq shikizat: EO asa mańyzdy dep tanyǵan 34 mineraldyń 21-i Qazaqstanda bar. Elimiz bul ónimderdi jai ǵana eksporttamai, «ofteik» negizinde óz ishimizde óńdep, joǵary qundy daiyn ónim shyǵarýdy kózdeidi.
- Energetikalyq qaýipsizdik: Qazaqstan álemdik ýran suranysynyń 40%-ǵa jýyǵyn qamtamasyz etedi. Sondai-aq, Eýropa naryǵyna tasymaldanatyn shiki munaidyń 13%-y bizdiń elge tiesili. Kaspii qubyr konsortsiýmynyń (KQK) turaqtylyǵy bul baǵyttaǵy negizgi basymdyq bolyp qala beredi.
Jasandy intellekt jáne Alataý «aqyldy qalasy»
Qazaqstan innovatsiialyq damý jolynda da kósh ilgeri. Elimizde arnaiy Jasandy intellekt jáne tsifrlyq damý ministrligi qurylyp, NVIDIA tehnologiialary negizinde eki sýperkompiýter iske qosyldy.
Investorlar úshin eń tartymdy jobalardyń biri — airyqsha quqyqtyq mártebege ie bolǵan Alataý «aqyldy qalasy». Bul aimaq kriptoindýstriianyń, jańashyl startaptar men joǵary tehnologiialyq biznestiń jahandyq ortalyǵyna ainalmaq.
Sonymen qatar, qarjylyq integratsiia quraly retinde «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń (AHQO) áleýeti zor. Ortalyqta álemniń 90 elinen 5800-den astam kompaniia tirkelse, onyń 250-ge jýyǵy eýropalyq kapital. Eýropalyq kompaniialar AHQO arqyly elimizge 307 million dollar tikelei investitsiia salyp úlgerdi.
Adam kapitaly jáne bilim ekonomikasy
Qazaqstan tek shikizatqa emes, bilimge negizdelgen ekonomika qurýdy maqsat etedi. Búginde elimizde Eýropanyń jetekshi oqý oryndarynyń (Anhalt qoldanbaly ǵylym ýniversiteti, Lotaringiia ýniversiteti jáne t.b.) ókildikteri ashylǵan.
Qazaqstan ǵylymi seriktestikti tereńdetý úshin Horizon Europe baǵdarlamasynyń qaýymdastyrylǵan músheligine ótýge resmi ótinish berdi. Bul otandyq ǵalymdardyń eýropalyq áriptesterimen birlese otyryp, jahandyq jobalardy iske asyrýyna jol ashady.
Senim men seriktestik úndestigi
Jiyn barysynda Eýropalyq Odaqtyń Ortalyq Aziia boiynsha arnaiy ókili Edýards Stiprais, Saýda jáne ekonomikalyq qaýipsizdik jónindegi eýrokomissar Marosh Shefchovich jáne Airbus, Maersk, Siemens, Roca Group siiaqty iri eýropalyq kompaniialardyń basshylary sóz sóilep, Qazaqstandaǵy reformalar men investitsiialyq klimatqa joǵary baǵa berdi.
