بريۋسسەل تٶرٸندە ەۋروپالىق وداققا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ ٸسكەرلٸك ورتا ٶكٸلدەرٸ مەن قازاقستان دەلەگاتسيياسىنىڭ قاتىسۋىمەن ٶتكەن «قازاقستان – ەو» دٶڭگەلەك ٷستەلٸ ەكٸجاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ تاريحىنداعى ماڭىزدى بەلەس بولدى, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
جيىندا سٶز سٶيلەگەن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان مەن ەۋروپا اراسىنداعى بايلانىستاردىڭ شىنايى ستراتەگييالىق سيپاتقا يە بولعانىن جەنە ٶزارا ٸس-قيمىلدىڭ «ناقتى ٸستەر كەزەڭٸنە» ٶتكەنٸن مەلٸمدەدٸ.
ساپاردىڭ ەڭ باستى نەتيجەسٸ رەتٸندە جالپى سوماسى 12 ميلليارد دوللاردان اساتىن كوممەرتسييالىق كەلٸسٸمدەرگە قول قويىلاتىنى جارييالاندى.
ەكونوميكالىق ٶسٸم جەنە ينۆەستيتسييالىق كٶشباسشىلىق
ەۋروپالىق وداق — قازاقستاننىڭ ەڭ ٸرٸ ساۋدا جەنە ينۆەستيتسييالىق سەرٸكتەسٸ. ەلٸمٸزگە تارتىلعان شەتەلدٸك تٸكەلەي ينۆەستيتسييانىڭ جارتىسىنا جۋىعى دەل وسى ەۋروپا ەنشٸسٸندە. تەك ٶتكەن جىلدىڭ ٶزٸندە ەكٸجاقتى تاۋار اينالىمى 45 ميلليارد دوللاردان استى.
بۇۇ ساۋدا جەنە دامۋ ۇيىمىنىڭ (يۋنكتاد) سوڭعى ەسەبٸنە سەيكەس:
- قازاقستان تٸكەلەي ينۆەستيتسييا تارتۋ بويىنشا ورتالىق ازييادا 1-ورىندا;
- پوستكەڭەستٸك كەڭٸستٸك پەن تەڭٸزگە شىعاتىن جولى جوق دامۋشى ەلدەر اراسىندا كٶشباسشىلىعىن سەنٸمدٸ تٷردە ساقتاپ كەلەدٸ.
بٷگٸندە ەلٸمٸزدە 4 مىڭعا جۋىق ەۋروپالىق كومپانييا تابىستى جۇمىس ٸستەۋدە. Airbus, Polpharma Group, Air Liquide Group, Škoda Group جەنە Alstom سيياقتى الپاۋىتتار ونداعان جىلدار بويى سەنٸمدٸ سەرٸكتەس بولسا, نارىققا Roca Group, Inditex, Maersk, Dewulf جەنە Damen Shipyards Group سەكٸلدٸ جاڭا بۋىن ينۆەستورلارى كەلٸپ جاتىر.
قاسىم-جومارت توقاەۆ:
«بىلتىر ەل ەكونوميكاسىنىڭ ٶسٸمٸ 6,5 پايىزعا جەتتٸ. بۇل – حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى بولجاعان جاھاندىق ٶسٸم قارقىنىنان ەكٸ ەسە جوعارى. ٸشكٸ جالپى ٶنٸم كٶلەمٸ 305 ميلليارد دوللاردان استى, ال بيىل ۇلتتىق ەكونوميكا كٶلەمٸ 360 ميلليارد دوللارعا جەتەدٸ دەپ بولجانۋدا».
كٶلٸك جەنە لوگيستيكا: ەۋرازييانىڭ باستى كٷرەجولى
قازاقستان سوڭعى 15 جىلدا كٶلٸك جەنە لوگيستيكا ينفراقۇرىلىمىنا 35 ميلليارد دوللاردان استام قارجى سالدى. ەلٸمٸزدٸڭ ماقساتى — ەۋروپانى ورتالىق ازييامەن, قىتايمەن, كاۆكازبەن جەنە تاياۋ شىعىسپەن بايلانىستىراتىن قۋاتتى ٶڭٸرلٸك حابقا اينالۋ.
بۇل رەتتە ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعدارى (ورتا دەلٸز) ەرەكشە رٶل اتقارادى. ول ەۋروپالىق وداقتىڭ Global Gateway ستراتەگيياسىمەن تولىق ٷيلەسەدٸ. سوڭعى 6 جىلدا بۇل باعىت بويىنشا جٷك تاسىمالى 5 ەسە ٶسٸپ, 4,1 ميلليون تونناعا جەتتٸ. الداعى ۋاقىتتا بۇل كٶرسەتكٸشتٸ 10 ميلليون تونناعا جەتكٸزۋ جوسپارلانعان.
وسى ورايدا پرەزيدەنت لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىم سالاسىنداعى قۇنى 1 ميلليارد دوللارعا جۋىق تۇراتىن جاڭا كەلٸسٸمدٸ قۇپتادى. قۇجاتقا قازاقستان دامۋ بانكٸ, ەۋروپالىق ينۆەستيتسييالىق بانك جەنە حالىقارالىق بانكتەر سينديكاتى (MIGA كەپٸلدٸگٸمەن) اراسىندا قول قويىلدى.
«رەسۋرستاردى تەحنولوگيياعا ايىرباستاۋ» فورمۋلاسى
قازاقستان ەۋروپاعا ٶتە پراگماتيكالىق جەنە تيٸمدٸ فورمۋلا ۇسىنىپ وتىر: ستراتەگييالىق رەسۋرستارعا قولجەتٸمدٸلٸكتٸ وزىق تەحنولوگييالار مەن ينۆەستيتسيياعا ايىرباستاۋ.
- كريتيكالىق شيكٸزات: ەو اسا ماڭىزدى دەپ تانىعان 34 مينەرالدىڭ 21-ٸ قازاقستاندا بار. ەلٸمٸز بۇل ٶنٸمدەردٸ جاي عانا ەكسپورتتاماي, «وفتەيك» نەگٸزٸندە ٶز ٸشٸمٸزدە ٶڭدەپ, جوعارى قۇندى دايىن ٶنٸم شىعارۋدى كٶزدەيدٸ.
- ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸك: قازاقستان ەلەمدٸك ۋران سۇرانىسىنىڭ 40%-عا جۋىعىن قامتاماسىز ەتەدٸ. سونداي-اق, ەۋروپا نارىعىنا تاسىمالداناتىن شيكٸ مۇنايدىڭ 13%-ى بٸزدٸڭ ەلگە تيەسٸلٸ. كاسپيي قۇبىر كونسورتسيۋمىنىڭ (كقك) تۇراقتىلىعى بۇل باعىتتاعى نەگٸزگٸ باسىمدىق بولىپ قالا بەرەدٸ.
جاساندى ينتەللەكت جەنە الاتاۋ «اقىلدى قالاسى»
قازاقستان يننوۆاتسييالىق دامۋ جولىندا دا كٶش ٸلگەرٸ. ەلٸمٸزدە ارنايى جاساندى ينتەللەكت جەنە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلٸگٸ قۇرىلىپ, NVIDIA تەحنولوگييالارى نەگٸزٸندە ەكٸ سۋپەركومپيۋتەر ٸسكە قوسىلدى.
ينۆەستورلار ٷشٸن ەڭ تارتىمدى جوبالاردىڭ بٸرٸ — ايرىقشا قۇقىقتىق مەرتەبەگە يە بولعان الاتاۋ «اقىلدى قالاسى». بۇل ايماق كريپتويندۋسترييانىڭ, جاڭاشىل ستارتاپتار مەن جوعارى تەحنولوگييالىق بيزنەستٸڭ جاھاندىق ورتالىعىنا اينالماق.
سونىمەن قاتار, قارجىلىق ينتەگراتسييا قۇرالى رەتٸندە «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ (احقو) ەلەۋەتٸ زور. ورتالىقتا ەلەمنٸڭ 90 ەلٸنەن 5800-دەن استام كومپانييا تٸركەلسە, ونىڭ 250-گە جۋىعى ەۋروپالىق كاپيتال. ەۋروپالىق كومپانييالار احقو ارقىلى ەلٸمٸزگە 307 ميلليون دوللار تٸكەلەي ينۆەستيتسييا سالىپ ٷلگەردٸ.
ادام كاپيتالى جەنە بٸلٸم ەكونوميكاسى
قازاقستان تەك شيكٸزاتقا ەمەس, بٸلٸمگە نەگٸزدەلگەن ەكونوميكا قۇرۋدى ماقسات ەتەدٸ. بٷگٸندە ەلٸمٸزدە ەۋروپانىڭ جەتەكشٸ وقۋ ورىندارىنىڭ (انحالت قولدانبالى عىلىم ۋنيۆەرسيتەتٸ, لوتارينگييا ۋنيۆەرسيتەتٸ جەنە ت.ب.) ٶكٸلدٸكتەرٸ اشىلعان.
قازاقستان عىلىمي سەرٸكتەستٸكتٸ تەرەڭدەتۋ ٷشٸن Horizon Europe باعدارلاماسىنىڭ قاۋىمداستىرىلعان مٷشەلٸگٸنە ٶتۋگە رەسمي ٶتٸنٸش بەردٸ. بۇل وتاندىق عالىمداردىڭ ەۋروپالىق ەرٸپتەستەرٸمەن بٸرلەسە وتىرىپ, جاھاندىق جوبالاردى ٸسكە اسىرۋىنا جول اشادى.
سەنٸم مەن سەرٸكتەستٸك ٷندەستٸگٸ
جيىن بارىسىندا ەۋروپالىق وداقتىڭ ورتالىق ازييا بويىنشا ارنايى ٶكٸلٸ ەدۋاردس ستيپرايس, ساۋدا جەنە ەكونوميكالىق قاۋٸپسٸزدٸك جٶنٸندەگٸ ەۋروكوميسسار ماروش شەفچوۆيچ جەنە Airbus, Maersk, Siemens, Roca Group سيياقتى ٸرٸ ەۋروپالىق كومپانييالاردىڭ باسشىلارى سٶز سٶيلەپ, قازاقستانداعى رەفورمالار مەن ينۆەستيتسييالىق كليماتقا جوعارى باعا بەردٸ.
