Foto: Áigerim Begimbet
Jihankez jýrnalist Dinara Bolattyń ózge paiymy Ult.kz-te.
Qai zamanda da bala tárbiesi ózekti. Ásirese biz, qazaqtar besiktegi balaǵa aitylatyn áldige deiin tárbie dánegin sepken halyqpyz. Degenmen eseigen urpaqtyń, ásirese qyz balasynda balalyq shaǵyna qatysty ókpe-renishi kóp. Sonyń ishinde ata-anasynyń bir otbasynda dúniege kelgen ul men qyzdy alalaýy kezdesedi. Másele kóp. Jii aitylatyny «áli buǵanasy qatpaǵan, aýyr kóterse boiy óspei qalady» dep, úidegi uldy úi sharýasyna jumsamai saqtap, úi tirligine de, mal jaiǵaýǵa da qyzdy kóbirek paidalanǵany názik jandylardyń kóńiline tiedi. «Eseigende de qyzdardyń barlyq júkti óz moinyna artyp alýy, kerisinshe ul sharýaǵa aralaspai, qiyndyq kórip shyńdalmai rýhy álsiz, ózi álsiz bolýynyń basty sebebi osy» deidi psiholog mamandar.
Ul balany eńbekke baýlymaý onyń aǵzasynyń jetiliýine qanshalyqty kedergi? Aýyr jumys istegen qyzdarǵa mundai júktiń áseri qandai? Bul suraqtardyń jaýabyn aǵza jetilýinde aitarlyqtai ról atqaratyn qalqansha bezi men gormondy júieniń jumysyn jaqsy biletin endokrinolog mamannan suraýdy jón sanadyq.
Endokrinolog Jansaia Altynhannyń aitýynsha balanyń qunarly tamaqtanýy, uiqy rejiminiń saqtalýy, sporttyq belsendiligi men psihikalyq stressiz qolaily ortada ósýi jáne gormondarynyń balansy, sonyń ishinde gipofizde bólinetin ósý gormony, qalqansha bezi jáne jasyna sai jynystyq gormondarynyń bólinýi durys bolýy mańyzdy.
«Genetika zańy boiynsha balanyń standartty boiyn anyqtaý úshin ata-anasynyń boiyna qoiylatyn arnaiy formýla bar. Sonymen bala boiynyń ósý potentsialyn boljap kórýge bolady. Sáikesinshe, teris jaǵdaida bala boiynyń ósý potentsialyn basyp tastaityn faktorlardy sóz etsem, ósý gormony bólinetin ýaqyt túngi 21 - 22:00-de uiyqtap jatpasa balanyń boiynyń ósýi tejeledi. Bala degenim ulǵa da, qyzǵa da birdei qatysty. Balany ekinshi rettik jynystyq belgileri tolyq bilinip, jetilip bitpegenshe qyz, ul dep qatty bólip jarýdyń qajeti joq. Ulǵa ziiandy syrtqy fizikalyq faktor, qyz balasyna da ziiandy», -deidi maman.
Sonymen qatar, maman aýyr fizikalyq júkteme, aýyr zattar kóterý men júk tasý balanyń omyrtqasyn, myqyn súiegin qisaitatyndyǵyn, súiektegi ósý zonany zaqymdap, balanyń boiyn tejeitinin, dál osy pýnkt qyz balaǵa kelgende asa qatań nazarda bolýy kerektigin aitady. Sebebi artyq salmaq kóterý áserinen qyzdyń ana bolý shaǵynda jatyrdyń tómen túsýi, varikozdyń keńeiýine ákelýi múmkin eken.
Sondai-aq dáriger óziniń dárigerlik tájiribesinde qazaq qyz-kelinshekterinde jii kezdesetin omyrtqa jáne myqyn súieginiń qisaiýy qyzdardyń bastaýysh synyp kezinen bastap baýyrlaryn baǵyp, olardy kótergennen jáne 10-12 jasynda 30-40 kilogrammdyq aýyr zattardy kóterý saldarynan bolǵanyn mysal etedi.
Endokrinolog Jansaia Altynhannan 5 keńes:
1. Balańyzǵa aýyr júk kótertpeńiz!
2. Balańyzdyń qunarly, paidaly tamaqtanýyn qadaǵalańyz!
3. Uiqy gigienasynyń saqtalýyn da nazarda ustańyz!
4. Jylyna eki ret otbasylyq dárigerge baryp, balańyzdyń boiy men salmaǵyn ólshep, arnaiy grafikte syzyp, ósý dinamikasyn tekserip otyrý kerek!
5. Ul - qyzyńyzdyń boiy óz qurdastarynan alasa bolsa balalar endokrinologyna qaratyńyz!
PAIYM
Balany jumsap, eńbekke baýlý mańyzdy. Bul áreketterdiń arqasynda balanyń sanasynda eńbeksúigishtik, bardy baǵalaý, maqsatqa umtylý sekildi tártip, júie ornaityny anyq. Alaida balany eńbekke baýlý ata-ananyń óz moinyndaǵy jaýapkershilikti balaǵa artyp, baýyryn baqtyryp, eresekter isteitin aýyr jumystardy istetý degendi bildirmeidi. Bala úirensin degen nietpen úi sharýasyn istetýdiń ózinde onyń jynysynan iaǵni ul nemese qyz bolyp jaratylýynan táýelsiz keleshekte onyń densaýlyǵyna, túr symbatyna keseli timeitindei eńbek túrin tapsyrǵan abzal. Sonymen birge óskeleń urpaqtyń boiynda ózine qyzmet etý, ózgeniń eńbegin syilaý, maqsatqa qarai júieli qadamdar jasaý qasietterin qalyptastyrýdyń taǵy bir joly - balany sport, óner, bilimmen dostastyrý ekenin eskergen jón. Qyzdarymyz baqytty, uldarymyz eńseli bolsyn!
Dinara Bolat
.jpg)
