بالا ەڭبەگٸندەگٸ ۇل مەن قىزدىڭ رٶلٸ قانداي?

فوتو: ەيگەرٸم بەگٸمبەت

جيھانكەز جۋرناليست دينارا بولاتتىڭ ٶزگە پايىمى Ult.kz-تە.

قاي زاماندا دا بالا تەربيەسٸ ٶزەكتٸ. ەسٸرەسە بٸز, قازاقتار بەسٸكتەگٸ بالاعا ايتىلاتىن ەلديگە دەيٸن تەربيە دەنەگٸن سەپكەن حالىقپىز. دەگەنمەن ەسەيگەن ۇرپاقتىڭ, ەسٸرەسە قىز بالاسىندا بالالىق شاعىنا قاتىستى ٶكپە-رەنٸشٸ كٶپ. سونىڭ ٸشٸندە  اتا-اناسىنىڭ بٸر وتباسىندا دٷنيەگە كەلگەن ۇل مەن قىزدى الالاۋى كەزدەسەدٸ. مەسەلە كٶپ. جيٸ ايتىلاتىنى  «ەلٸ بۇعاناسى قاتپاعان, اۋىر كٶتەرسە بويى ٶسپەي قالادى» دەپ, ٷيدەگٸ ۇلدى  ٷي شارۋاسىنا جۇمساماي ساقتاپ,  ٷي تٸرلٸگٸنە دە, مال جايعاۋعا دا قىزدى كٶبٸرەك پايدالانعانى  نەزٸك جاندىلاردىڭ كٶڭٸلٸنە تيەدٸ.  «ەسەيگەندە دە قىزداردىڭ بارلىق جٷكتٸ ٶز موينىنا ارتىپ الۋى, كەرٸسٸنشە ۇل شارۋاعا ارالاسپاي, قيىندىق كٶرٸپ شىڭدالماي  رۋحى ەلسٸز, ٶزٸ ەلسٸز بولۋىنىڭ باستى سەبەبٸ وسى» دەيدٸ پسيحولوگ ماماندار.

ۇل بالانى ەڭبەككە باۋلىماۋ ونىڭ اعزاسىنىڭ جەتٸلٸۋٸنە قانشالىقتى كەدەرگٸ? اۋىر جۇمىس ٸستەگەن قىزدارعا  مۇنداي جٷكتٸڭ ەسەرٸ قانداي? بۇل سۇراقتاردىڭ جاۋابىن اعزا جەتٸلۋٸندە ايتارلىقتاي رٶل اتقاراتىن قالقانشا بەزٸ مەن گورموندى جٷيەنٸڭ جۇمىسىن جاقسى بٸلەتٸن ەندوكرينولوگ ماماننان سۇراۋدى جٶن سانادىق. 

ەندوكرينولوگ جانسايا التىنحاننىڭ ايتۋىنشا بالانىڭ قۇنارلى تاماقتانۋى, ۇيقى رەجيمٸنٸڭ ساقتالۋى, سپورتتىق بەلسەندٸلٸگٸ مەن پسيحيكالىق سترەسسٸز قولايلى ورتادا ٶسۋٸ جەنە گورموندارىنىڭ بالانسى, سونىڭ ٸشٸندە گيپوفيزدە بٶلٸنەتٸن ٶسۋ گورمونى, قالقانشا بەزٸ جەنە جاسىنا ساي جىنىستىق گورموندارىنىڭ  بٶلٸنۋٸ دۇرىس بولۋى ماڭىزدى.

«گەنەتيكا زاڭى  بويىنشا  بالانىڭ ستاندارتتى  بويىن انىقتاۋ ٷشٸن  اتا-اناسىنىڭ بويىنا قويىلاتىن ارنايى فورمۋلا بار. سونىمەن  بالا بويىنىڭ  ٶسۋ پوتەنتسيالىن بولجاپ كٶرۋگە  بولادى. سەيكەسٸنشە, تەرٸس جاعدايدا بالا بويىنىڭ ٶسۋ پوتەنتسيالىن باسىپ تاستايتىن فاكتورلاردى سٶز ەتسەم, ٶسۋ گورمونى بٶلٸنەتٸن ۋاقىت تٷنگٸ 21 - 22:00-دە ۇيىقتاپ جاتپاسا  بالانىڭ بويىنىڭ ٶسۋٸ تەجەلەدٸ. بالا دەگەنٸم ۇلعا دا, قىزعا دا بٸردەي قاتىستى. بالانى ەكٸنشٸ رەتتٸك جىنىستىق بەلگٸلەرٸ تولىق بٸلٸنٸپ, جەتٸلٸپ بٸتپەگەنشە قىز, ۇل دەپ قاتتى بٶلٸپ جارۋدىڭ قاجەتٸ جوق. ۇلعا زيياندى سىرتقى فيزيكالىق فاكتور, قىز بالاسىنا دا زيياندى», -دەيدٸ مامان. 

سونىمەن قاتار, مامان اۋىر فيزيكالىق جٷكتەمە, اۋىر زاتتار كٶتەرۋ مەن جٷك تاسۋ بالانىڭ ومىرتقاسىن, مىقىن سٷيەگٸن قيسايتاتىندىعىن, سٷيەكتەگٸ ٶسۋ زونانى زاقىمداپ, بالانىڭ بويىن تەجەيتٸنٸن, دەل وسى پۋنكت قىز بالاعا كەلگەندە اسا قاتاڭ نازاردا بولۋى كەرەكتٸگٸن ايتادى. سەبەبٸ ارتىق سالماق كٶتەرۋ ەسەرٸنەن قىزدىڭ انا بولۋ شاعىندا جاتىردىڭ تٶمەن تٷسۋٸ, ۆاريكوزدىڭ كەڭەيۋٸنە ەكەلۋٸ مٷمكٸن ەكەن. 

سونداي-اق دەرٸگەر ٶزٸنٸڭ دەرٸگەرلٸك تەجٸريبەسٸندە قازاق قىز-كەلٸنشەكتەرٸندە جيٸ كەزدەسەتٸن ومىرتقا جەنە مىقىن سٷيەگٸنٸڭ قيسايۋى  قىزداردىڭ باستاۋىش سىنىپ كەزٸنەن باستاپ باۋىرلارىن باعىپ, ولاردى كٶتەرگەننەن جەنە 10-12 جاسىندا  30-40 كيلوگراممدىق اۋىر زاتتاردى كٶتەرۋ سالدارىنان بولعانىن مىسال ەتەدٸ.

                  ەندوكرينولوگ جانسايا التىنحاننان 5 كەڭەس:

1. بالاڭىزعا اۋىر جٷك كٶتەرتپەڭٸز! 

2. بالاڭىزدىڭ قۇنارلى, پايدالى تاماقتانۋىن قاداعالاڭىز!

3. ۇيقى گيگيەناسىنىڭ ساقتالۋىن دا نازاردا ۇستاڭىز! 

4. جىلىنا ەكٸ رەت وتباسىلىق دەرٸگەرگە بارىپ, بالاڭىزدىڭ بويى مەن سالماعىن ٶلشەپ, ارنايى گرافيكتە سىزىپ, ٶسۋ ديناميكاسىن تەكسەرٸپ وتىرۋ كەرەك!

5. ۇل - قىزىڭىزدىڭ بويى ٶز قۇرداستارىنان الاسا بولسا بالالار ەندوكرينولوگىنا قاراتىڭىز!

پايىم

بالانى جۇمساپ, ەڭبەككە باۋلۋ ماڭىزدى. بۇل ەرەكەتتەردٸڭ ارقاسىندا بالانىڭ ساناسىندا ەڭبەكسٷيگٸشتٸك, باردى باعالاۋ, ماقساتقا ۇمتىلۋ سەكٸلدٸ  تەرتٸپ, جٷيە ورنايتىنى انىق. الايدا بالانى ەڭبەككە باۋلۋ اتا-انانىڭ ٶز موينىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ بالاعا ارتىپ,  باۋىرىن باقتىرىپ, ەرەسەكتەر ٸستەيتٸن اۋىر جۇمىستاردى ٸستەتۋ دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ. بالا ٷيرەنسٸن دەگەن نيەتپەن ٷي شارۋاسىن ٸستەتۋدٸڭ ٶزٸندە  ونىڭ جىنىسىنان ياعني ۇل نەمەسە قىز بولىپ جاراتىلۋىنان تەۋەلسٸز كەلەشەكتە ونىڭ دەنساۋلىعىنا, تٷر سىمباتىنا كەسەلٸ تيمەيتٸندەي ەڭبەك تٷرٸن تاپسىرعان ابزال.  سونىمەن بٸرگە  ٶسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بويىندا ٶزٸنە قىزمەت ەتۋ, ٶزگەنٸڭ ەڭبەگٸن سىيلاۋ, ماقساتقا  قاراي جٷيەلٸ قادامدار جاساۋ  قاسيەتتەرٸن  قالىپتاستىرۋدىڭ تاعى بٸر جولى - بالانى سپورت, ٶنەر, بٸلٸممەن دوستاستىرۋ ەكەنٸن ەسكەرگەن جٶن. قىزدارىمىز باقىتتى, ۇلدارىمىز ەڭسەلٸ بولسىن!

دينارا بولات

وقي وتىرىڭىز: زەينەت جاسىنداعى قىزمەت: كٸمگە پايدا, كٸمگە زييان?