Jyl saiynǵy dástúrge ainalǵan Qazaqstan Respýblikasy Bilim jáne ǵylym ministrligi, Qazaqstan Respýblikasy Tuńǵysh Prezidenti – Elbasynyń qory, Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatoriiasynyń uiymdastyrýymen ótip jatqan «Óner» jáne «Bilim» baǵytyndaǵy HI Respýblikalyq stýdenttik pándik olimpiada atalǵan joǵarǵy oqý ornynda tyńǵylyqty daiyndyqpen asyǵa kútiletin úlken joba bolyp tabylady. Biylǵy Olimpiada Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatoriiasynyń qurylǵanyna 75 jyl tolýyna orai jáne HH ǵasyrdyń áigili kúishi-kompozitory Temirbek Ahmetovtyń 100 jyldyq mereitoiyna arnalǵanyn atap ótken jón. Olimpiada qarsańynda osy saiysqa tórelik etetin qazylar alqasynyń da osyǵan qatysty pikirin bilip, jas oryndaýshylarǵa qoiylǵan talaptary men keńesterin bilý maqsatynda «Dombyra» atalymynyń tóraiymy – QR eńbek sińirgen artisi, professor Aigúl Úlkenbaevadan suhbat alýdy uiǵardyq.
- Aigúl Narimanqyzy, kúi ónerin sahnadan túsirmei, el-jurttyń súiispenshiligine bólenip úlgergen qazaqtyń betke ustar sheber kúishi-oryndaýshysy jáne Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatoriiasy qabyrǵasynda ótip jatqan Respýblikalyq Olimpiadasynda «Dombyra» atalymynyń tóraiymy retinde sizge qoiar birneshe saýalym bar edi. Orta jáne joǵarǵy oqý oryndarynda oqityn jas dombyrashylar arasynda jyl saiyn dástúrli túrde ótetin Respýblikalyq olimpiada búgingi oryndaýshylarǵa nesimen mańyzdy dep oilaisyz? Dombyrashylardyń oryndaýshylyǵyna paidaly áseri kóbirek pe, álde teoriialyq bilimin nyǵaita ma?
- Atalǵan olimpiada eń aldymen joǵarǵy nemese orta mýzykalyq oqý oryndary arasyndaǵy stýdentterdiń jáne jalpy sol oqý oryndary arasyndaǵy qarym-qatynasty arttyryp, tájiribe almasýy jaǵynan mańyzy zor. Teoriialyq bilimine de oń áserin bere me degenińiz durys shyǵar, óitkeni kolokviým suraqtary da arnaiy daiyndalǵanyn aita ketý kerek. Al qatysýshynyń oryndaýshylyǵy álbette ósetini anyq.
- HH ǵasyrdyń dúldúl oryndaýshylaryn, dombyra úiretýdegi nebir sheber ustazdardyń kózin kórip, olardyń dombyradaǵy kúi tartysyn tyńdap, tipti qasynda otyryp tálim-tárbiesin de aldyńyz. Endi búgingi jas oryndaýshylar sol kezdiń oryndaý dástúrin ilip alyp kete aldy ma? Álde, jetispei jatqan tustary bar ma? Osyǵan toqtala ketseńiz?
- Árine, aqsaityn tustarymyz óte kóp. «Dástúr» degenimiz qazir úzilip bara jatyr. Sebebi, oqý júiesindegi dombyrashyǵa sabaq berý tásilin ózgertý kerek dep oilaimyn. Árbir kúishilik mekteptiń bir-bir ókilin otyrǵyzyp, dástúrdi saqtap qalmai, ár ai saiynǵy synaq-emtihandarynyń artynan júre beretin bolsaq bárinen aiyrylý qaýpi bar.
- Konservatoriia shańyraǵynda birtalai jyl jemisti eńbek etip, shákirtterińiz elimizdiń túkpir-túkpirinde belsendi qyzmet jasaýda. Sonymen qatar, ózińiz ashqan mektep-stýdiiasynda ár túrli jastaǵy balalarǵa kúidi «quima-qulaq» ádisimen úiretip kele jatqanyńyzdy da bilemiz. Osy oraida mynadai suraq týady, dombyrashyǵa, ásirese, kúi oryndaýshysyna notalyq úiretý ádisiniń qajettiligi men qoldan qolǵa «quima qulaqtyq» úiretý ádisi arqyly úiretken kúidiń artyqshylyǵy qanshalyqty dep oilaisyz?
- Notamen úirený – ol jansyz zatpen teń. Oǵan jan bitiretin adam, iaǵni oryndaýshy. Eger oryndaýshynyń qulaǵynda naǵyz sheber kúishiniń dybysy bolmasa, ony kórmese, tyńdamasa, onda ol ondai sheberlikke de umtylmaidy. Quima-qulaqtyq degen – ustazdyń aldynda tek notamen ǵana emes, sonymen qatar sol sheberlikti de qatar estip, úirený. Nota sheberlikti dál túsirip bere almaidy. Qoldan úiretý arqyly ǵana shákirtti sheberlikke tárbielei alamyz.
- Tuńǵysh prezidentimiz 2018 jyldan bastap shildeniń birinshi jeksenbisi – Dombyra kúni dep mereiimizdi asyryp, qanshama dombyra arqalaǵan talantty jastarǵa demeý kórsetti. Telearnalarda azaiyp ketken ulttyq mýzykalyq jobalar qaita jandana bastady. Osy jolda mol tájiribeńizge súiene kúi nasihatynyń júieli damýyna alyp-qosar usynystaryńyz bar ma?
- Árine, jaqsy bastama bolǵany ras. El bolyp, el eńsesin dombyramen kótermegende nemen kóteremiz?! Degenmen, usynystarym da az emes. Onyń biri – telearnalardaǵy kúige qatysty telesaiystarda qaita ainalyp kele beretin kásibi bilimi bar, qalyptasqan dombyrashylardyń túrlerin emes, elimizdiń ár qiyrynda júrgen talantty, dástúrli úlgide oryndaityn jas dombyrashylardy jaryqqa shyǵarýǵa kúsh salǵanyn qalaimyn. Olai deitinim, el aralap júrip, ondai balalardyń kóp ekenin baiqaimyn. Sonymen qatar, respýblikamyzda kúi saiystary eki jylda nemese úsh jylda bir ret ótse de qazaqtyń ár óńiriniń aitýly kúishi-kompozitorlaryn ulyqtaý maqsatynda memlekettik dárejede qoldaý alyp, barlyq óńirde dástúrli túrde ótip tursa dep oilaimyn. Sebebi, qazirgi tańda kúishilerge belsendi kóńil bólip, tipti qomaqty qarjylai syiaqy daiyndap, demeý kórsetip jatqan Atyraý men Aqtaý qalalary ekeni jasyryn emes. Sondyqtan, basqa da kúishilik mektepteri qamtylýy kerek dep esepteimin. Bizdiń myna olimpiadaǵa qoldaý kórsetip otyrǵan Qazaqstan Respýblikasy Tuńǵysh Prezidenti – Elbasy qorynyń elimizdegi shyǵarmashyl jastarǵa demeýshilik jasap júrgenin bilemiz. Aldaǵy ýaqytta osyndai jobalarǵa da qoldaý bildiredi dep úmit etemiz.
- Aigúl Narimanqyzy, qazaqtyń qara dombyrasyn úiretýge, nasihattaýǵa ómirińizdi arnap, elimizge aianbai eńbek etip kele jatyrsyz desem qatelespeimin. Áli de bererińiz kóp qoi, sózsiz. Degenmen, oryndalmaǵan armanyńyz bar ma? «Shirkin-ai» deitin tustarymen bólisesiz be?
- Jastyǵymyz jalyndap turǵanda elimizde ótip jatqan barlyq igi sharalarynda tóbe kórsetip, kontsertterimizdi berip júrdik. Tipti, qazirdiń ózinde de el aralap, ár túrli jańalyqtarymyzben kontsertterimizdi qoiyp jatyrmyz. Halyq tik turyp, qoshemetin aiamai qoldap jatyr. Biraq, bizdiń kezde kúi óneriniń úlken aýqymda álem jurtshylyǵynyń aldyna shyǵýyna múmkindik beretin mamandardy jolyqtyrmadyq. Álemdik deńgeidegi durys menedjmentti qoldanǵan kontsert uiymdastyrýshylary elimizde shyǵa qoimady. Múmkin, bolǵan shyǵar, biraq bizdiń uiymdastyrǵan kontsertterimiz elden ári asa almai, nasihattalmai qalyp qoiatyn. Biz óz tarapymyzdan oryndaýshy retinde formaty qyzyqty kontsertterdi daiyndap, halyq aldyna usyndyq. Al, endi ilip alyp ketetin elimizdiń «ivent» ortalyqtary, menedjerleri tabyla qoiǵan joq. Búgingi jas oryndaýshylarǵa jaqsy múmkindikter kóp. Endi sony tiimdi paidalansa, alysqa barýǵa bolatynyn baiqaimyn.
- Aigúl Narimanqyzy, búgingi jas dombyrashylarǵa keńes berip, súbeli oiyńyzben bóliskenińiz úshin alǵys bildiremiz. Denińizge saýlyq, shyǵarmashylyǵyńyzǵa tabys tileimin!
Suhbat júrgizgen:
Erjan Jameńkeev,
Qurmanǵazy atyndaǵy
Qazaq ulttyq konservatoriiasynyń
oqytýshysy, PhD doktor
