Jaqynda el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵy qurmetine orystyń memlekettik M. Gorkii atyndaǵy akademiialyq drama teatrynda Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, rejisser Bekbolat Parmanov sahnalaǵan «Amanat» qoiylymynyń premerasy ótti. Qazaqtyń klassikalyq eposy – «Alpamys batyr» jyrynyń jelisi boiynsha daiyndalǵan spektakldiń qoiýshy-sýretshisi Qyrǵyzstannyń eńbek sińirgen óner qairatkeri Iýldash Nurmatov desek, túbi túrki balasyna ortaq jyrdaǵy batyrdyń kostiýmderin dáýirge sai etip usynǵan qyrǵyzstandyq sýretshi Zýhra Muqambetovanyń da ortaq qundylyqqa aitarlyqtai ter tókkeni baiqalady.
Elordalyq teatrdaǵy «Alpamys batyr» jyrynyń sahnalyq nusqasy otandyq dramatýrgiia úshin tyń dúnie bolyp sanala qoimaǵanmen, bul spektakl orys drama teatrlary tarihyndaǵy epostyq týyndylarǵa arnalǵan shyǵarmalardyń qanatqaqtysy, alǵashqy qarlyǵashy deýge tolyq negiz bar.
Jalpy «Alpamys batyr» jyrynyń qaraqalpaq, ózbek, bashqurt, altai eli, taǵy basqa túbi túrki halyqtarynda birneshe nusqalary kezdesetini málim. Qazaq «Alpamys» eposymen HIH ǵasyrdyń aiaǵynda qaýyshty. Onyń alǵashqy nusqasy birinshi ret 1896 jyl basylyp shyqqan bolatyn. Qazaq halqyna jaýhar jyr batyrlar jyry retinde jetse, al bashqurttarda, altai elderinde ańyz áńgime, ápsana, jyr siiaqty túrli janrda birneshe nusqalary kezdesetini kóńildegi kóleńkeni kóshirip, kól-kósir kókjiekke bastaidy. Túbi túrki halyqtarynyń dastan, jyrlary, epostyq káýsarlary da bir-birimen egiz qozydai uqsas bolýmen qatar, qainar-bastaýyna deiin bir báiterektiń tamyrynan tarap, japyraǵynan jaiylary ǵylymi negizde tujyrymdalǵan túiin. Bul jyrdy olardyń halyqqa jetkizý úlgileri men mýzykalyq aspaptarda oryndalý tásilderine deiin óte-móte uqsas bolǵanyn ǵalymdar joqqa shyǵarmaidy.
Halyq aýyz ádebietinde orny bólek sanalatyn batyrlyq epos 1000 jyldan astam ýaqyt boiy urpaqtan urpaqqa berilip kele jatqan asyl muramyz bolyp esepteledi. Gorkii teatry usynǵan ańyz sipatyndaǵy sahnalyq shyǵarma qazaqqa, sol siiaqty barsha túrki áleýmetine ortaq bailyqtyń esigin teatr óneri tilimen aitqanda, úirenshikti súrleýge soqpai, dáýir únine sai óz soqpaǵymen kelip ashady. Munda Alpamys ádilettilik úshin kúresken batyr retinde ǵana beinelenbeidi, qaharman tulǵanyń búgingi urpaǵymen rýhtastyǵyn, táýelsiz halyqtyń jaýyngerlik keskin-kelbetin aiqyn aishyqtaýymen áserli. Al sol táýelsizdikti saqtap qalý úshin keleshek urpaqqa júktelgen amanat qandai? Batyrlar jyry jas býyndy patriotizmniń ómirsheń móldirimen sýsyndatady, otansúigishtikke baýlidy, týǵan jerdi qorǵap, ol úshin qasyq qanyn aiamaýdan asqan abyroily borysh bar ma, sirá! Búgingi qoǵamǵa aýadai qajet taqyrypty taba bilý degenimiz dárigerdiń aýrý aǵzany der kezinde dál anyqtap durys em-dom qabyldaýymen bara-bar áreket der edik. Sol siiaqty atynyń ózi kóp oidy aityp turǵandai, «Amanat» spektakli búgingi urpaq úshin baǵasy óte joǵary qoiylym. Sońǵy kezde daladaǵy oiyn balalaryna deiin óz halqymyzdyń batyrlaryna, aitalyq, Alpamys pen Qobylandyǵa elikteýdiń ornyna qai-qaidaǵy bir bóten elderdiń filmderindegi tulǵalardy jaqyn tutýy – úlken qaýip. Bar bola turyp, sol batyrdy baǵalai almaýymyz, qazaqtyń qaharman beinesin tarynyń qaýyzyndai jas sanaǵa sińdire almai jatýymyz ókinishti. Astanalyq orys drama teatrynyń osy baǵyttaǵy batyl qadamy – qýantarlyq jait. Birinshiden, Otandy qorǵaýdyń móldir bastaýy –batyrlar jyryn oryndy úlgi tutsa, ekinshiden, bul qoiylym taý-tasy, sýy, jasyl quraǵy men sai-salasy, qyr-belesine deiin túgeldei Táýelsizdik toiyna laiyqty tartý bolyp tabylady.
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan»
.jpeg)