Adamdar Beket ataǵa ne úshin ziiarat etedi? Áýlie týraly kópshilik bile bermeitin derekter

Adamdar Beket ataǵa ne úshin ziiarat etedi? Áýlie týraly kópshilik bile bermeitin derekter
Foto: áleýmettik jeli

Qazaq dalasynda elge syily, halyqtyń rýhani ómirinde erekshe oryn alǵan áýlieler az emes. Solardyń ishinde Beket ata Myrzaǵululynyń orny airyqsha. Ol – aǵartýshy, din qairatkeri, sáýletshi, ustaz ári kóripkeldigimen tanylǵan áýlie. Búginde onyń esimi tek Mańǵystaý óńirinde ǵana emes, búkil Qazaqstan men Orta Aziiaǵa keńinen málim. Myńdaǵan adam jyl saiyn onyń jerasty meshitine ziiarat jasap, duǵa oqyp, rýhani kúsh alýǵa keledi, dep habarlaidy ult.kz.

Beket atanyń ómir joly

Beket ata shamamen 1750 jyly qazirgi Atyraý oblysy aýmaǵynda dúniege kelgen. Ol Adai taipasynyń Jem bóliminen shyqqan. Jastaiynan zerek, bilimge qushtar bolǵan Beket ata alǵash aýyl moldalarynan saýatyn ashyp, keiin Hiýa qalasyndaǵy áigili Sherǵazy han medresesinde bilim alady. Bul medrese sol kezeńdegi eń bedeldi islam oqý oryndarynyń biri sanalǵan.

Medresede oqyp júrgen kezinde onyń erekshe qabileti baiqalyp, ustazdary bolashaǵynan úlken úmit kútedi. Ol dini bilimmen qatar filosofiiany, astronomiiany, matematika men shyǵys ádebietin de meńgergen degen derekter bar.

Ustazdyq qyzmeti

Eline oralǵan soń Beket ata ómirin halyqty bilimge, imandylyqqa tárbieleýge arnaidy. Ol shákirtter tárbielep, islam dininiń adamgershilik qaǵidalaryn nasihattaidy. Onyń dáristerine tek Mańǵystaýdan emes, kórshiles óńirlerden de jastar kelip bilim alǵan.

Beket ata adamdardy adal eńbek etýge, ádil bolýǵa, úlkendi qurmettep, kishige qamqorlyq jasaýǵa úndegen. Sondyqtan halyq arasynda ol tek din qyzmetkeri emes, eldiń aqylshysy retinde de tanyldy.

Jerasty meshitteri

Beket atanyń eń úlken muralarynyń biri – ózi saldyrǵan jerasty meshitteri. Tarihshylardyń aitýynsha, ol tórt jerasty meshitin turǵyzǵan. Olardyń ishinde eń áigilisi – Mańǵystaý oblysyndaǵy Oǵylandy shatqalynda ornalasqan jerasty meshiti.

Bul meshit tabiǵi jartastyń ishine qashalyp jasalǵan. Ǵimarattyń ishki qurylysy óte erekshe: namaz oqityn bólmeler, shákirtterge arnalǵan oryndar jáne demalatyn bólmeler bir-birimen úilesimdi ornalasqan. Ǵasyrlar ótse de bul eskertkish óziniń tarihi jáne sáýlettik qundylyǵyn joǵaltqan joq.

Jerasty meshitteri tek qulshylyq orny ǵana emes, sol kezeńdegi dini bilim beretin ortalyq bolǵany aitylady.

Áýlie týraly ańyzdar

Beket ata týraly halyq arasynda kóptegen ańyz-áńgimeler saqtalǵan. El ishinde onyń kóripkeldigi, qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan adamdarǵa kómekteskeni, ádil sheshimderi jaily kóptegen áńgimeler aitylady. Ańyzdardyń birinde Beket ata jolaýshylardyń qaýipsizdigin aldyn ala sezip, olardy qaýipti sapardan toqtatqan desedi. Taǵy bir áńgimede onyń duǵasymen aýyr naýqastardyń aiyqqany baiandalady. Mundai oqiǵalardyń tarihi dáleli bolmasa da, olar halyqtyń Beket ataǵa degen erekshe qurmeti men senimin kórsetedi. Beket atanyń kesenesi Mańǵystaý oblysynyń Oǵylandy shatqalynda ornalasqan. Bul jer Qazaqstandaǵy eń kóp ziiarat jasalatyn qasietti oryndardyń biri sanalady.

Jyl saiyn elimizdiń túkpir-túkpirinen jáne shetelderden myńdaǵan adam arnaiy kelip, Quran baǵyshtap, duǵa oqidy. Kópshilik bul sapardy rýhani tazarý men sabyr tabýdyń joly dep esepteidi.

Tarihtaǵy orny

Beket ata ómir súrgen kezeń qazaq halqy úshin kúrdeli ýaqyt boldy. El syrtqy qaýip-qatermen betpe-bet kelip, halyqtyń birligi erekshe mańyzdy edi. Osyndai kezeńde ol tek dini ustaz ǵana emes, eldi yntymaqqa shaqyrǵan rýhani kóshbasshy boldy.

Onyń tárbiesin kórgen shákirtter keiin qazaq dalasynyń ár óńirinde islam qundylyqtaryn taratyp, halyqqa bilim bergen.

Qazirgi tańda Beket ata esimi qazaq halqynyń rýhani qundylyqtarynyń birine ainaldy. Onyń jerasty meshitteri tarihi-mádeni eskertkish retinde qorǵalady. Ǵalymdar onyń ómiri men qyzmetin zerttep, eńbekter jariialap keledi.

Beket ata qaldyrǵan mura adamdardy imandylyqqa, bilimge, ádildikke jáne meiirimdilikke úndeidi. Sondyqtan onyń ónegesi búgingi qoǵam úshin de ózektiligin joǵaltqan joq.

Beket ata – qazaq halqynyń rýhani tarihynda óshpes iz qaldyrǵan uly tulǵa. Ol dindi aǵartýshylyqpen ushtastyryp, halyqqa bilim men tárbie berýdi ómirlik maqsatyna ainaldyrdy. Salǵan jerasty meshitteri men tárbielegen shákirtteri ǵasyrlar ótse de onyń esimin ulyqtap keledi.

Búginde Beket ata murasy – halqymyzdyń rýhani bailyǵynyń ajyramas bóligi. Onyń ómir joly men ónegesi keler urpaqqa adamgershilik, sabyrlylyq jáne elge qyzmet etýdiń jarqyn úlgisi bolyp qala beredi.