قازاق دالاسىندا ەلگە سىيلى, حالىقتىڭ رۋحاني ٶمٸرٸندە ەرەكشە ورىن العان ەۋليەلەر از ەمەس. سولاردىڭ ٸشٸندە بەكەت اتا مىرزاعۇلۇلىنىڭ ورنى ايرىقشا. ول – اعارتۋشى, دٸن قايراتكەرٸ, سەۋلەتشٸ, ۇستاز ەرٸ كٶرٸپكەلدٸگٸمەن تانىلعان ەۋليە. بٷگٸندە ونىڭ ەسٸمٸ تەك ماڭعىستاۋ ٶڭٸرٸندە عانا ەمەس, بٷكٸل قازاقستان مەن ورتا ازيياعا كەڭٸنەن مەلٸم. مىڭداعان ادام جىل سايىن ونىڭ جەراستى مەشٸتٸنە زييارات جاساپ, دۇعا وقىپ, رۋحاني كٷش الۋعا كەلەدٸ, دەپ حابارلايدى ult.kz.
بەكەت اتانىڭ ٶمٸر جولى
بەكەت اتا شامامەن 1750 جىلى قازٸرگٸ اتىراۋ وبلىسى اۋماعىندا دٷنيەگە كەلگەن. ول اداي تايپاسىنىڭ جەم بٶلٸمٸنەن شىققان. جاستايىنان زەرەك, بٸلٸمگە قۇشتار بولعان بەكەت اتا العاش اۋىل مولدالارىنان ساۋاتىن اشىپ, كەيٸن حيۋا قالاسىنداعى ەيگٸلٸ شەرعازى حان مەدرەسەسٸندە بٸلٸم الادى. بۇل مەدرەسە سول كەزەڭدەگٸ ەڭ بەدەلدٸ يسلام وقۋ ورىندارىنىڭ بٸرٸ سانالعان.
مەدرەسەدە وقىپ جٷرگەن كەزٸندە ونىڭ ەرەكشە قابٸلەتٸ بايقالىپ, ۇستازدارى بولاشاعىنان ٷلكەن ٷمٸت كٷتەدٸ. ول دٸني بٸلٸممەن قاتار فيلوسوفييانى, استرونومييانى, ماتەماتيكا مەن شىعىس ەدەبيەتٸن دە مەڭگەرگەن دەگەن دەرەكتەر بار.
ۇستازدىق قىزمەتٸ
ەلٸنە ورالعان سوڭ بەكەت اتا ٶمٸرٸن حالىقتى بٸلٸمگە, يماندىلىققا تەربيەلەۋگە ارنايدى. ول شەكٸرتتەر تەربيەلەپ, يسلام دٸنٸنٸڭ ادامگەرشٸلٸك قاعيدالارىن ناسيحاتتايدى. ونىڭ دەرٸستەرٸنە تەك ماڭعىستاۋدان ەمەس, كٶرشٸلەس ٶڭٸرلەردەن دە جاستار كەلٸپ بٸلٸم العان.
بەكەت اتا ادامداردى ادال ەڭبەك ەتۋگە, ەدٸل بولۋعا, ٷلكەندٸ قۇرمەتتەپ, كٸشٸگە قامقورلىق جاساۋعا ٷندەگەن. سوندىقتان حالىق اراسىندا ول تەك دٸن قىزمەتكەرٸ ەمەس, ەلدٸڭ اقىلشىسى رەتٸندە دە تانىلدى.
جەراستى مەشٸتتەرٸ
بەكەت اتانىڭ ەڭ ٷلكەن مۇرالارىنىڭ بٸرٸ – ٶزٸ سالدىرعان جەراستى مەشٸتتەرٸ. تاريحشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ول تٶرت جەراستى مەشٸتٸن تۇرعىزعان. ولاردىڭ ٸشٸندە ەڭ ەيگٸلٸسٸ – ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى وعىلاندى شاتقالىندا ورنالاسقان جەراستى مەشٸتٸ.
بۇل مەشٸت تابيعي جارتاستىڭ ٸشٸنە قاشالىپ جاسالعان. عيماراتتىڭ ٸشكٸ قۇرىلىسى ٶتە ەرەكشە: ناماز وقيتىن بٶلمەلەر, شەكٸرتتەرگە ارنالعان ورىندار جەنە دەمالاتىن بٶلمەلەر بٸر-بٸرٸمەن ٷيلەسٸمدٸ ورنالاسقان. عاسىرلار ٶتسە دە بۇل ەسكەرتكٸش ٶزٸنٸڭ تاريحي جەنە سەۋلەتتٸك قۇندىلىعىن جوعالتقان جوق.
جەراستى مەشٸتتەرٸ تەك قۇلشىلىق ورنى عانا ەمەس, سول كەزەڭدەگٸ دٸني بٸلٸم بەرەتٸن ورتالىق بولعانى ايتىلادى.
ەۋليە تۋرالى اڭىزدار
بەكەت اتا تۋرالى حالىق اراسىندا كٶپتەگەن اڭىز-ەڭگٸمەلەر ساقتالعان. ەل ٸشٸندە ونىڭ كٶرٸپكەلدٸگٸ, قيىن جاعدايعا تاپ بولعان ادامدارعا كٶمەكتەسكەنٸ, ەدٸل شەشٸمدەرٸ جايلى كٶپتەگەن ەڭگٸمەلەر ايتىلادى. اڭىزداردىڭ بٸرٸندە بەكەت اتا جولاۋشىلاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن الدىن الا سەزٸپ, ولاردى قاۋٸپتٸ ساپاردان توقتاتقان دەسەدٸ. تاعى بٸر ەڭگٸمەدە ونىڭ دۇعاسىمەن اۋىر ناۋقاستاردىڭ ايىققانى باياندالادى. مۇنداي وقيعالاردىڭ تاريحي دەلەلٸ بولماسا دا, ولار حالىقتىڭ بەكەت اتاعا دەگەن ەرەكشە قۇرمەتٸ مەن سەنٸمٸن كٶرسەتەدٸ. بەكەت اتانىڭ كەسەنەسٸ ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ وعىلاندى شاتقالىندا ورنالاسقان. بۇل جەر قازاقستانداعى ەڭ كٶپ زييارات جاسالاتىن قاسيەتتٸ ورىنداردىڭ بٸرٸ سانالادى.
جىل سايىن ەلٸمٸزدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن جەنە شەتەلدەردەن مىڭداعان ادام ارنايى كەلٸپ, قۇران باعىشتاپ, دۇعا وقيدى. كٶپشٸلٸك بۇل ساپاردى رۋحاني تازارۋ مەن سابىر تابۋدىڭ جولى دەپ ەسەپتەيدٸ.
تاريحتاعى ورنى
بەكەت اتا ٶمٸر سٷرگەن كەزەڭ قازاق حالقى ٷشٸن كٷردەلٸ ۋاقىت بولدى. ەل سىرتقى قاۋٸپ-قاتەرمەن بەتپە-بەت كەلٸپ, حالىقتىڭ بٸرلٸگٸ ەرەكشە ماڭىزدى ەدٸ. وسىنداي كەزەڭدە ول تەك دٸني ۇستاز عانا ەمەس, ەلدٸ ىنتىماققا شاقىرعان رۋحاني كٶشباسشى بولدى.
ونىڭ تەربيەسٸن كٶرگەن شەكٸرتتەر كەيٸن قازاق دالاسىنىڭ ەر ٶڭٸرٸندە يسلام قۇندىلىقتارىن تاراتىپ, حالىققا بٸلٸم بەرگەن.
قازٸرگٸ تاڭدا بەكەت اتا ەسٸمٸ قازاق حالقىنىڭ رۋحاني قۇندىلىقتارىنىڭ بٸرٸنە اينالدى. ونىڭ جەراستى مەشٸتتەرٸ تاريحي-مەدەني ەسكەرتكٸش رەتٸندە قورعالادى. عالىمدار ونىڭ ٶمٸرٸ مەن قىزمەتٸن زەرتتەپ, ەڭبەكتەر جارييالاپ كەلەدٸ.
بەكەت اتا قالدىرعان مۇرا ادامداردى يماندىلىققا, بٸلٸمگە, ەدٸلدٸككە جەنە مەيٸرٸمدٸلٸككە ٷندەيدٸ. سوندىقتان ونىڭ ٶنەگەسٸ بٷگٸنگٸ قوعام ٷشٸن دە ٶزەكتٸلٸگٸن جوعالتقان جوق.
بەكەت اتا – قازاق حالقىنىڭ رۋحاني تاريحىندا ٶشپەس ٸز قالدىرعان ۇلى تۇلعا. ول دٸندٸ اعارتۋشىلىقپەن ۇشتاستىرىپ, حالىققا بٸلٸم مەن تەربيە بەرۋدٸ ٶمٸرلٸك ماقساتىنا اينالدىردى. سالعان جەراستى مەشٸتتەرٸ مەن تەربيەلەگەن شەكٸرتتەرٸ عاسىرلار ٶتسە دە ونىڭ ەسٸمٸن ۇلىقتاپ كەلەدٸ.
بٷگٸندە بەكەت اتا مۇراسى – حالقىمىزدىڭ رۋحاني بايلىعىنىڭ اجىراماس بٶلٸگٸ. ونىڭ ٶمٸر جولى مەن ٶنەگەسٸ كەلەر ۇرپاققا ادامگەرشٸلٸك, سابىرلىلىق جەنە ەلگە قىزمەت ەتۋدٸڭ جارقىن ٷلگٸسٸ بولىپ قالا بەرەدٸ.
