Қазіргі өмірдің қарқыны адамнан үнемі белсенді болуды, жұмысқа үлгеруді, отбасы мен жеке өмірге уақыт бөлуді талап етеді. Алайда мұндай жүктеме кейде адамның тек физикалық емес, эмоциялық тұрғыдан да қажуына әкеледі. Эмоциялық шаршау – бір күнде пайда болатын жағдай емес. Ол ұзақ уақыт бойы жиналған күйзеліс пен тұрақты қысымның нәтижесінде біртіндеп қалыптасады, деп хабарлайды ult.kz.
Көпшілік мұны жай ғана шаршаумен шатастырып жатады. Бірақ эмоциялық шаршау адамның көңіл күйіне, жұмыс өнімділігіне, қарым-қатынасына және денсаулығына әсер ететін күрделі мәселе болуы мүмкін. Сондықтан оның алғашқы белгілерін дер кезінде байқап, өзіңізге демалыс беруді ұмытпаған жөн.
Эмоциялық шаршау дегеніміз не?
Эмоциялық шаршау – ұзаққа созылған стресс салдарынан адамның психологиялық және физикалық ресурсының сарқылуы. Мұндай жағдайда адам бұрын қуаныш сыйлаған дүниелерден ләззат алмайды, күнделікті міндеттерді орындауға құлқы болмайды және өзін үнемі қажығандай сезінеді.
Мамандар эмоциялық шаршау көбіне жұмыстағы шамадан тыс жүктемеден, қаржылық қиындықтардан, отбасылық мәселелерден немесе ұзақ уақыт бойы демалыссыз жүруден пайда болатынын айтады.
1. Таңертең де шаршаңқы болып ояну
Эмоциялық қажудың ең алғашқы белгілерінің бірі – толық ұйықтасаңыз да, өзіңізді сергек сезінбеу.
Таңертең төсектен тұру қиынға соғады, ал күн басталмай жатып-ақ шаршағандай күй кешесіз. Демалыс күндері де бұл сезім жоғалмайды.
2. Бұрын ұнайтын дүниелер қызықтырмайды
Бұрын сүйікті ісіңіз болған кітап оқу, серуендеу, достармен кездесу немесе кино көру енді ешқандай эмоция сыйламауы мүмкін.
Адам өзін ештеңе қуантпайтынын байқайды. Мұндай жағдай бірнеше апта бойы жалғасса, оған мән берген жөн.
3. Ұсақ нәрсеге тез ашулану
Эмоциялық тұрғыдан қажыған адам болмашы жағдайға шамадан тыс реакция беруі мүмкін.
Кезекте ұзақ күту, кептеліс, әріптестің немесе жақын адамның қарапайым сөзі де ашуға тиіп, бұрын мән бермейтін дүниелер мазалай бастайды.
4. Зейін қою қиындайды
Эмоциялық шаршау мидың жұмыс істеуіне де әсер етеді.
Адам бір тапсырманы аяқтау үшін бұрынғыдан әлдеқайда көп уақыт жұмсайды. Ақпаратты есте сақтау қиындап, ұсақ қателіктер көбейеді.
5. Адамдармен араласқыңыз келмейді
Кейбір адамдар эмоциялық шаршаған кезде өздерін қоғамнан оқшаулауға тырысады.
Қоңырауға жауап бергісі келмейді, кездесулерден бас тартады, тіпті жақын адамдармен сөйлесудің өзі ауыр болып көрінеді.
6. Ұйқы бұзылады
Эмоциялық шаршау кезінде кейбір адамдар ұйықтай алмайды, ал енді бірі керісінше күні бойы ұйықтағысы келеді.
Түнде жиі ояну, мазасыз түс көру немесе таңға дейін көз іле алмау – жүйкенің шамадан тыс жүктелгенінің белгісі болуы мүмкін.
7. Денеде түсініксіз ауырсынулар пайда болады
Эмоциялық күйдің нашарлауы кейде денсаулыққа да әсер етеді.
Бас ауруы, мойын мен иықтың тартылуы, жүрек қағуының жиілеуі, асқазанның жайсыздануы немесе жалпы әлсіздік ешқандай ауру анықталмаса да байқалуы мүмкін.
8. Өзіңізді кінәлай беру
Эмоциялық қажыған адам көбіне өзіне тым қатал қарайды.
«Мен жеткілікті жақсы емеспін», «Бәріне кінәлімін», «Ештеңеге үлгермеймін» деген ойлар жиілейді. Мұндай ішкі сын адамның жағдайын одан әрі қиындатады.
9. Ұсақ мәселелердің өзі үлкен қиындық болып көрінеді
Кәдімгі күнделікті міндеттердің өзі ауыр жүк сияқты сезіледі.
Хабарламаға жауап беру, үй жинау немесе қарапайым жұмыс тапсырмасын орындау үлкен күш талап ететіндей көрінуі мүмкін.
10. Демалсаңыз да күш жиналмайды
Қалыпты шаршау кезінде бір-екі күн демалу жеткілікті болса, эмоциялық қажу кезінде ұзақ демалыстың өзі көмектеспеуі мүмкін.
Бұл жағдайда адам бірнеше күн немесе апта бойы демалғаннан кейін де өзін бұрынғыдай әлсіз сезінеді.
Эмоциялық шаршаудың негізгі себептері
Мұндай жағдайға көбіне бірнеше фактор қатар әсер етеді. Олардың қатарында ұзақ уақыт демалыссыз жұмыс істеу, үнемі күйзелісте жүру, қаржылық қиындықтар, жақын адамға күтім жасау, отбасы мен жұмысты қатар алып жүрудегі жүктеме, сондай-ақ өзіне шамадан тыс талап қою бар.
Әсіресе әрдайым бәріне үлгеруге тырысатын, өзгелердің мәселесін өз мойнына алатын адамдар эмоциялық шаршауға жиі ұшырайды.
Эмоциялық шаршаудың алдын алуға бола ма?
Мамандар күнделікті өмірде өзіңізге уақыт бөлудің маңызын айтады. Толыққанды ұйқы, тұрақты демалыс, таза ауада серуендеу, дене белсенділігі және жақын адамдармен ашық сөйлесу психологиялық жүктемені азайтуға көмектеседі.
Сондай-ақ жұмыс пен жеке өмірдің арасындағы тепе-теңдікті сақтау маңызды. Үнемі жұмыс істеу өнімділікті арттырмайды, керісінше адамның ресурсын сарқуы мүмкін.
Егер эмоциялық шаршау ұзақ уақыт бойы сақталып, күнделікті өмірге, жұмысқа немесе қарым-қатынасқа айтарлықтай әсер ете бастаса, психолог немесе психотерапевттің көмегіне жүгінген жөн.
Эмоциялық шаршау – әлсіздіктің емес, ағзаның ұзақ уақытқа созылған күйзеліс пен шамадан тыс жүктемеге берген табиғи жауабы. Оның алғашқы белгілерін уақытында байқап, өзіңізге демалыс беріп, қажет болған жағдайда маман көмегіне жүгіну мәселенің күрделенуіне жол бермейді. Ең бастысы – өз жағдайыңызды елемей қоймау және денсаулыққа физикалық қана емес, психологиялық тұрғыдан да қамқорлық жасау.
