Qazirgi ómirdiń qarqyny adamnan únemi belsendi bolýdy, jumysqa úlgerýdi, otbasy men jeke ómirge ýaqyt bólýdi talap etedi. Alaida mundai júkteme keide adamnyń tek fizikalyq emes, emotsiialyq turǵydan da qajýyna ákeledi. Emotsiialyq sharshaý – bir kúnde paida bolatyn jaǵdai emes. Ol uzaq ýaqyt boiy jinalǵan kúizelis pen turaqty qysymnyń nátijesinde birtindep qalyptasady, dep habarlaidy ult.kz.
Kópshilik muny jai ǵana sharshaýmen shatastyryp jatady. Biraq emotsiialyq sharshaý adamnyń kóńil kúiine, jumys ónimdiligine, qarym-qatynasyna jáne densaýlyǵyna áser etetin kúrdeli másele bolýy múmkin. Sondyqtan onyń alǵashqy belgilerin der kezinde baiqap, ózińizge demalys berýdi umytpaǵan jón.
Emotsiialyq sharshaý degenimiz ne?
Emotsiialyq sharshaý – uzaqqa sozylǵan stress saldarynan adamnyń psihologiialyq jáne fizikalyq resýrsynyń sarqylýy. Mundai jaǵdaida adam buryn qýanysh syilaǵan dúnielerden lázzat almaidy, kúndelikti mindetterdi oryndaýǵa qulqy bolmaidy jáne ózin únemi qajyǵandai sezinedi.
Mamandar emotsiialyq sharshaý kóbine jumystaǵy shamadan tys júktemeden, qarjylyq qiyndyqtardan, otbasylyq máselelerden nemese uzaq ýaqyt boiy demalyssyz júrýden paida bolatynyn aitady.
1. Tańerteń de sharshańqy bolyp oianý
Emotsiialyq qajýdyń eń alǵashqy belgileriniń biri – tolyq uiyqtasańyz da, ózińizdi sergek sezinbeý.
Tańerteń tósekten turý qiynǵa soǵady, al kún bastalmai jatyp-aq sharshaǵandai kúi keshesiz. Demalys kúnderi de bul sezim joǵalmaidy.
2. Buryn unaityn dúnieler qyzyqtyrmaidy
Buryn súiikti isińiz bolǵan kitap oqý, serýendeý, dostarmen kezdesý nemese kino kórý endi eshqandai emotsiia syilamaýy múmkin.
Adam ózin eshteńe qýantpaitynyn baiqaidy. Mundai jaǵdai birneshe apta boiy jalǵassa, oǵan mán bergen jón.
3. Usaq nársege tez ashýlaný
Emotsiialyq turǵydan qajyǵan adam bolmashy jaǵdaiǵa shamadan tys reaktsiia berýi múmkin.
Kezekte uzaq kútý, keptelis, áriptestiń nemese jaqyn adamnyń qarapaiym sózi de ashýǵa tiip, buryn mán bermeitin dúnieler mazalai bastaidy.
4. Zeiin qoiý qiyndaidy
Emotsiialyq sharshaý midyń jumys isteýine de áser etedi.
Adam bir tapsyrmany aiaqtaý úshin burynǵydan áldeqaida kóp ýaqyt jumsaidy. Aqparatty este saqtaý qiyndap, usaq qatelikter kóbeiedi.
5. Adamdarmen aralasqyńyz kelmeidi
Keibir adamdar emotsiialyq sharshaǵan kezde ózderin qoǵamnan oqshaýlaýǵa tyrysady.
Qońyraýǵa jaýap bergisi kelmeidi, kezdesýlerden bas tartady, tipti jaqyn adamdarmen sóilesýdiń ózi aýyr bolyp kórinedi.
6. Uiqy buzylady
Emotsiialyq sharshaý kezinde keibir adamdar uiyqtai almaidy, al endi biri kerisinshe kúni boiy uiyqtaǵysy keledi.
Túnde jii oianý, mazasyz tús kórý nemese tańǵa deiin kóz ile almaý – júikeniń shamadan tys júktelgeniniń belgisi bolýy múmkin.
7. Denede túsiniksiz aýyrsynýlar paida bolady
Emotsiialyq kúidiń nasharlaýy keide densaýlyqqa da áser etedi.
Bas aýrýy, moiyn men iyqtyń tartylýy, júrek qaǵýynyń jiileýi, asqazannyń jaisyzdanýy nemese jalpy álsizdik eshqandai aýrý anyqtalmasa da baiqalýy múmkin.
8. Ózińizdi kinálai berý
Emotsiialyq qajyǵan adam kóbine ózine tym qatal qaraidy.
«Men jetkilikti jaqsy emespin», «Bárine kinálimin», «Eshteńege úlgermeimin» degen oilar jiileidi. Mundai ishki syn adamnyń jaǵdaiyn odan ári qiyndatady.
9. Usaq máselelerdiń ózi úlken qiyndyq bolyp kórinedi
Kádimgi kúndelikti mindetterdiń ózi aýyr júk siiaqty seziledi.
Habarlamaǵa jaýap berý, úi jinaý nemese qarapaiym jumys tapsyrmasyn oryndaý úlken kúsh talap etetindei kórinýi múmkin.
10. Demalsańyz da kúsh jinalmaidy
Qalypty sharshaý kezinde bir-eki kún demalý jetkilikti bolsa, emotsiialyq qajý kezinde uzaq demalystyń ózi kómektespeýi múmkin.
Bul jaǵdaida adam birneshe kún nemese apta boiy demalǵannan keiin de ózin burynǵydai álsiz sezinedi.
Emotsiialyq sharshaýdyń negizgi sebepteri
Mundai jaǵdaiǵa kóbine birneshe faktor qatar áser etedi. Olardyń qatarynda uzaq ýaqyt demalyssyz jumys isteý, únemi kúizeliste júrý, qarjylyq qiyndyqtar, jaqyn adamǵa kútim jasaý, otbasy men jumysty qatar alyp júrýdegi júkteme, sondai-aq ózine shamadan tys talap qoiý bar.
Ásirese árdaiym bárine úlgerýge tyrysatyn, ózgelerdiń máselesin óz moinyna alatyn adamdar emotsiialyq sharshaýǵa jii ushyraidy.
Emotsiialyq sharshaýdyń aldyn alýǵa bola ma?
Mamandar kúndelikti ómirde ózińizge ýaqyt bólýdiń mańyzyn aitady. Tolyqqandy uiqy, turaqty demalys, taza aýada serýendeý, dene belsendiligi jáne jaqyn adamdarmen ashyq sóilesý psihologiialyq júktemeni azaitýǵa kómektesedi.
Sondai-aq jumys pen jeke ómirdiń arasyndaǵy tepe-teńdikti saqtaý mańyzdy. Únemi jumys isteý ónimdilikti arttyrmaidy, kerisinshe adamnyń resýrsyn sarqýy múmkin.
Eger emotsiialyq sharshaý uzaq ýaqyt boiy saqtalyp, kúndelikti ómirge, jumysqa nemese qarym-qatynasqa aitarlyqtai áser ete bastasa, psiholog nemese psihoterapevttiń kómegine júgingen jón.
Emotsiialyq sharshaý – álsizdiktiń emes, aǵzanyń uzaq ýaqytqa sozylǵan kúizelis pen shamadan tys júktemege bergen tabiǵi jaýaby. Onyń alǵashqy belgilerin ýaqytynda baiqap, ózińizge demalys berip, qajet bolǵan jaǵdaida maman kómegine júginý máseleniń kúrdelenýine jol bermeidi. Eń bastysy – óz jaǵdaiyńyzdy elemei qoimaý jáne densaýlyqqa fizikalyq qana emes, psihologiialyq turǵydan da qamqorlyq jasaý.
