Жаз мезгілінде еліміздің көптеген өңірінде ауа температурасы көтеріліп, аптап ыстық сақталып тұр. Мұндай кезде күннің қызуы жай ғана жайсыздық туғызбай, адам денсаулығына да айтарлықтай қауіп төндіруі мүмкін. Дәрігерлер жоғары температура кезінде ағзаның қызып кету қаупі артатынын айтып, ыстық өтудің алғашқы белгілерін дер кезінде байқап, қажетті шараларды қабылдаудың маңыздылығын ескертеді, деп хабарлайды ult.kz.
Күн өту мен ыстық өтудің айырмашылығы қандай?
Көпшілік күннің астында ұзақ жүргеннен кейін өзін жайсыз сезінсе, оны бірден күн өту деп қабылдайды. Алайда мамандар күн өту мен ыстық өту екі түрлі жағдай екенін түсіндіреді.
Күн өту – күн сәулесінің тікелей басқа түсуінен болады. Мұндай кезде бас миы мен қан тамырлары қатты қызып, адамның жағдайы күрт нашарлауы мүмкін. Ал ыстық өту – бүкіл ағзаның шамадан тыс қызуынан туындайтын қауіпті жағдай. Ол үшін міндетті түрде күн астында жүрудің қажеті жоқ. Желдетілмейтін бөлмеде, қоғамдық көлікте немесе күннің астында тұрған көліктің ішінде ұзақ уақыт болудың өзі ағзаның қызып кетуіне себеп болуы ықтимал.
Әсіресе балалар, егде жастағы адамдар, жүкті әйелдер, созылмалы ауруы бар жандар және ашық аспан астында жұмыс істейтін адамдар ыстықтың әсеріне көбірек ұшырайды.
Ыстық өтудің алғашқы белгілері
Ыстық өту көбіне әлсіздік пен шаршаудан басталады. Адамның басы айналып, көзі қарауытып, жүрегі айнып, жалпы жағдайы күрт нашарлауы мүмкін. Кейбір адамдарда құсу байқалса, енді бірінде қатты шөлдеу, дененің қызып кетуі және терінің қызаруы байқалады.
Жағдай ауырлай түскен сайын дене қызуы 39–40 градусқа дейін көтерілуі мүмкін. Сонымен қатар адамның санасы шатасып, сөйлеуі қиындайды, бұлшықеттері тартылып, құрысуы ықтимал. Ең ауыр жағдайда адам есінен танып қалуы мүмкін.
Мұндай белгілер байқалса, уақыт оздырмай алғашқы көмек көрсету өте маңызды.
Ыстық өткен адамға алғашқы көмек қалай көрсетіледі?
Ең алдымен адамды күн көзінен немесе ыстық жерден алып шығып, көлеңкеге немесе салқын бөлмеге орналастыру қажет. Киімінің түймелерін ағытып, тар киімдерін босатқан жөн.
Егер адамның есі анық болса, оған аз-аздан салқын су ішкізу керек. Маңдайына, мойнына және қолтық астына салқын сулық қойған дұрыс. Сондай-ақ денесін дымқыл сүлгімен сүртіп немесе желдеткіштің көмегімен салқындатуға болады.
Ал егер адамның жағдайы жақсармай, дене қызуы жоғары болып, есінен танып қалса немесе құрысу белгілері байқалса, бірден жедел жәрдем шақыру қажет.
Аптап ыстықтан қалай қорғануға болады?
Дәрігерлер күннің ең ыстық уақыты – сағат 11:00 мен 17:00 аралығында мүмкіндігінше сыртта ұзақ жүрмеуге кеңес береді. Егер далаға шығу қажет болса, көлеңкемен жүруге тырысқан дұрыс.
Киім таңдағанда ашық түсті, кең әрі табиғи матадан тігілген киімдерді киген жөн. Бас киімсіз далаға шықпау да өте маңызды, өйткені ол күн сәулесінің тікелей әсерінен қорғайды.
Ыстық күндері ағза сұйықтықты көп жоғалтатындықтан, суды шөлдегенде ғана емес, күні бойы жеткілікті мөлшерде ішкен дұрыс. Қарапайым ауыз су, минералды су, морс, компот немесе қантсыз салқын шай пайдалы. Ал тәтті газдалған сусындар мен алкоголь ағзаны одан әрі сусыздандырып, жағдайды ушықтыруы мүмкін.
Үйде болған кезде бөлмені таңертең және кешке жиі желдетіп, қажет болса кондиционер немесе желдеткіш қолданған жөн. Салқын душ қабылдау да дене температурасын төмендетуге көмектеседі.
Кімдер ерекше сақ болуы керек?
Аптап ыстық балалар мен егде жастағы адамдар үшін ерекше қауіпті. Олардың ағзасы температураның күрт өзгеруіне баяу бейімделетіндіктен, ыстыққа төзімділігі төмен болады.
Балаларды ешқашан жабық көлікте жалғыз қалдыруға болмайды. Сондай-ақ оларға жиі су беріп, бас киім киюін қадағалау қажет. Күннің ең ыстық уақытында балаларды сыртқа алып шықпаған дұрыс.
Егде жастағы адамдарға да жеткілікті мөлшерде сұйықтық ішіп, салқын жерде демалу ұсынылады. Қан қысымы, жүрек-қан тамырлары аурулары немесе қант диабеті бар адамдар ыстық күндері денсаулығына ерекше көңіл бөлгені жөн.
Жазда тамақтану тәртібі қандай болуы керек?
Аптап ыстық кезінде ауыр әрі майлы тағамдардың орнына жеңіл ас таңдаған дұрыс. Рационға жаңа піскен көкөніс пен жеміс-жидекті, ашытылған сүт өнімдерін және жеңіл сорпаларды көбірек енгізу ұсынылады.
Сонымен қатар ауыр дене еңбегі мен спорттық жаттығуларды таңертеңгі немесе кешкі салқын уақытқа ауыстырған жөн. Бұл ағзаның қызып кету қаупін азайтады.
Аптап ыстық кезінде қарапайым сақтық шараларын сақтау денсаулықты қорғаудың ең тиімді жолы. Күннің ең ыстық уақытында сыртта көп жүрмеу, жеткілікті су ішу, жеңіл киім кию және ыстық өтудің алғашқы белгілерін білу ауыр асқынулардың алдын алуға көмектеседі. Егер адамның жағдайы нашарлап, есінен тану немесе құрысу белгілері байқалса, өздігінен емдеуге тырыспай, дереу медициналық көмекке жүгінген дұрыс.
