ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسى ۇلتتىق رۋحانيياتىمىزعا تىڭ سەرپٸن بەردٸ. اتالمىش باعدارلاما اياسىندا اۋدانىمىزدا بٸرشاما جۇمىستار اتقارىلىپ, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز دەرٸپتەلدٸ. تۋعان جەرگە تۋىن تٸگە كەلگەن كٶپتەگەن ازاماتتار ٶز اۋىلدارىندا سەنٸ مەن سالتاناتى كەلٸسكەن تاعىلىمدى تويلاردى كٶپتەپ ٶتكٸزۋدە. سول تويلاردا قازاقتىڭ ۇلتتىق ات سپورتى ناسيحاتتالىپ, جاندانىپ جاتقانى كٶڭٸلٸمٸزدٸ سەرپٸلتەدٸ.
بالعىن كٷيشٸلەردٸڭ ٸ رەسپۋبليكالىق «كٷي-قۇدٸرەت» جاس دومبىراشىلار كونكۋرسى تالاي جاستىڭ تالابىن ۇشتادى, جٸگەرٸن جانىدى. «ۇلىلارعا تاعزىم – ۇرپاققا امانات» سالت اتتىلار ساپارى كٷللٸ رەسپۋبليكامىزعا ٷلگٸ بولدى. جاقىندا عانا «تۋعان جەر» باعدارلاماسى اياسىندا جارىق كٶرگەن «بايان-جىر» باياناۋىل اقىندار انتولوگيياسىنان تۋعان توپىراعىمىزدى جىر ەتكەن اقىن جٷرەكتەردٸڭ لٷپٸلٸ ەستٸلەدٸ. وسىنداي يگٸ ٸستەردٸڭ جالعاسى بولىپ, باياناۋىل اۋداندىق ەكٸمدٸگٸنٸڭ ۇسىنىسىمەن, «تۋعان جەرٸم – باياناۋىل» قورىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن قازاقتىڭ تۇڭعىش رەجيسسەرٸ جۇمات شانيننٸڭ 125 جىلدىعىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىق اقىندار ايتىسى ٶتتٸ. ٶڭٸرٸمٸزدە بۇرىن-سوڭدى بولماعان ٶنەر دوداسىن «ايتىس اقىندارى مەن جىرشى-تەرمەشٸلەردٸڭ حالىقارالىق وداعىنىڭ» تٶراعاسى, «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايراتكەرٸ» جٷرسٸن ەرمان جٷرگٸزدٸ.
جۇمات شانين دٷنيەگە كەلگەن جەلتاۋ باياناۋىل اۋدانىنا قاراستى كەڭەس زامانىندا «يۋجنىي» دەپ اتالعان اۋىلدىڭ ماڭىندا. كەيٸن كەڭشارلار ىدىراپ, شارۋاشىلىق باسقان ۋاقىتتا «يۋجنىي» كەڭشارى – جۇمات شانين اتىنداعى شارۋاشىلىق بولىپ اۋىستى. سٶيتٸپ, ٶشكەنٸمٸز جانىپ, ٶلگەنٸمٸز تٸرٸلٸپ, ەلدٸمەكەن جۇمات شانين اتىن يەلەنٸپ شىعا كەلدٸ. 1993 جىلى كەڭشاردىڭ العاشقى ٸرگەتاسىنىڭ قالانعانىنا 30 جىل تولۋىنا وراي اۋىلدىڭ كٸرەبەرٸسٸنە ٶنەر مايتالمانىنىڭ بەينەسٸ سالىنعان ستەللا ورناتىلدى. ۋاقىت – زامان كٶشٸنە ٸلەسٸپ, شارۋاشىلىق قۇلاپ, اۋىل اتاۋى قايتا جويىلعان ەدٸ. سٶز سايىسى ٶتەر كٷننەن سەل عانا بۇرىن اق تٷيەنٸڭ قارىنى جارىلىپ, تۇڭعىش رەجيسسەردٸڭ مەرەيتويى قارساڭىندا اۋىلعا جۇمات شانيننٸڭ ەسٸمٸ قايتا بەرٸلدٸ.
ايتىس باستالار سەتتە باياناۋىلدىق قاۋىم تاعى بٸر قۋانىشپەن قاۋىشتى. باياناۋىل اۋدانىنىڭ ٶنەرٸ مەن عىلىمىنا, ەدەبيەتٸ مەن مەدەنيەتٸنە, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن بٸلٸم بەرۋ سالاسىنا جەنە ەكونوميكاسى مەن ەلەۋەتٸنٸڭ دامۋىنا زور ٷلەس قوسىپ, ەڭبەك سٸڭٸرگەن ازاماتتار «باياناۋىل اۋدانىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى» اتاعىمەن ماراپاتتالدى. اتالمىش جوعارى ماراپاتقا قازاقستاننىڭ حالىق ەرتٸسٸ اسانەلٸ ەشٸموۆ, ايتىستىڭ جٷرگٸزۋشٸسٸ, اقىن جٷرسٸن ەرمان, «باياناۋىل» نەسيە سەرٸكتەستٸگٸ» جشس-نٸڭ باسقارما تٶراعاسى باعدات ەبەنوۆ, اۋداندىق «نۇر انا ەلەمٸ» قوعامدىق بٸرلەستٸگٸنٸڭ تٶرايىمى, ارداگەر ۇستاز عالييا ەۋبەكٸروۆا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بولگاريياداعى ەلشٸسٸ تەمٸرتاي ٸزباستين, «باتىس ينۆەست» جشس كومپانيياسىنىڭ باس ديرەكتورى سمبات ميكاەليان, «مۇناي تاس» اق سولتٷستٸك-باتىس كومپانيياسىنىڭ باس ديرەكتورى حاسەن سولتانباەۆ سىندى ازاماتتار يە بولدى. «باياناۋىل اۋدانىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى» تٶسبەلگٸسٸن اۋدان ەكٸمٸ ورازگەلدٸ قايىرگەلدينوۆ تابىستادى.
بارشا باياناۋىلدىق جىرسٷيەر قاۋىمدى قۇتتىقتاي كەلە, اقىندارعا سەتتٸلٸك تٸلەگەن ورازگەلدٸ ەلٸعازى-ۇلى: «ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنداعى سالت-دەستٷرلەرٸمٸزدٸ, بولمىسىمىزدى ساقتاۋدا ۇلتتىق كودىمىزدىڭ ورنى ەرەكشە. ۇلتتىق كودىمىز عانا بٸزدٸڭ جانىمىز بەن جٷرەگٸمٸزدٸڭ قۇلپىن اشا الادى. ول ۇلتتىق كود تامىرى تەرەڭنەن تارتىلاتىن ۇلتتىق دەستٷرٸمٸز بەن مەدەنيەتٸمٸزدە. تٶل ٶنەرٸمٸزدٸ تٷلەتۋٸمٸزدە», - دەدٸ.
قۇرمەتتٸ ماراپاتتى العان جٷرسٸن ەرمان: «80 جاسقا تولۋىنا وراي ەلباسىنىڭ قولىنان «ەڭبەك ەرٸ» التىن بەلگٸسٸن العان اسانەلٸ اعامىز: «نۇرەكە, باسىمىز ەلٸ جاس قوي, بۇل ماراپاتتى اۆانس دەپ قابىلدايىن. ەلٸ تالاي ەڭبەك ەتەمٸن», - دەگەن ەدٸ. مەن دە سولاي قابىلدادىم. ايتىستى دامىتۋداعى قىرىق جىلعى ەڭبەگٸمدٸ ەسكەرٸپ جاتقان شىعارسىزدار. قازاق جەرٸنٸڭ يەسٸزٸ بار شىعار, بٸراق كيەسٸزٸ جوق. باياناۋىل – قازاق جەرٸنٸڭ قاسيەتتٸ تٶرٸ», - دەپ العىسىن بٸلدٸرٸپ, ايتىس اقىندارىن ساحنا تٶرٸنە شاقىردى. شۇعىلا نۇرىن تٶككەن شۋاقتى ايماققا, جىر-قاناتىنا قۋات بايلاپ كەلگەن 16 اقىن سٶز سايىسىنا تٷستٸ. سٶز سالماعىن تارازىلاعان اقىن, جازۋشىلار وداعى باسقارما تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى, حالىقارالىق «الاش» سىيلىعىنىڭ يەگەرٸ, باياناۋىلدىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى عالىم جايلىباي تٶراعالىق ەتكەن قازىلار القاسىنىڭ قۇرامىندا ايتىستىڭ اقتاڭگەرٸ دەۋلەتكەرەي كەپۇلى, قوعام قايراتكەرٸ, پاۆلودار وبلىسى جەنە باياناۋىل اۋدانىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى قوراباي شەكٸروۆ, اقىن, جازۋشىلار وداعى پاۆلودار وبلىستىق فيليالىنىڭ تٶراعاسى, باياناۋىل اۋدانىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى ارمان قاني, اقىن, «اقبەتتاۋ» ەدەبي-تاريحي جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى سايلاۋ بايبوسىن, اقىن, باياناۋىل اۋدانىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەدەنيەت قايراتكەرٸ, بالتاباي سىزدىقوۆ بولدى.
كٶپتەن كٷتكەن سەت جەتٸپ, شەربات جىرعا سۋساپ وتىرعان حالىقتىڭ قوشەمەتٸندە شەك بولمادى. ارقالىق باتىردى تٸرٸلتكەن جۇماتتىڭ تويىنا ارقالىقتان ارقالانىپ كەلگەن ايبەك قاليەۆ پەن اۋزىنان ٶلەڭ بٷرٸككەن كەرەكۋلٸك قۋانىشبەك شارمانوۆ بٸرٸنشٸ جۇپ بولىپ ساحنا تٶرٸنە كٶتەرٸلگەن ۋاقىتتا قۇرمەت-قوشەمەت تٸپتەن ٷدەي تٷستٸ. «بۇل جەرگە جىر ارناماۋ مٷمكٸن ەمەس, تٸلٸڭدٸ قويماسا ەگەر قۇداي بايلاپ», - دەگەن ايبەك قاليەۆ:
«...بۇل ٶلكە قالاي باعىن اشا المايدى?!
شۇرايلى جەرٸندە ٶسكەن تٶرت تٷلٸگٸ,
اياعىن سەمٸزدٸكتەن باسا المايدى.
باياندى اللا جاراتقان ماحابباتپەن,
مۇنداي جەر ەندٸ ەشقاشان جاسالمايدى», - دەپ باياناۋىلدى ەسپەتتەپ جىرعا قوستى.
«اقبەتتٸڭ اسۋىندا ارقار ويناپ,
سابىندىكٶل سامالعا تەربەلەتٸن...
جۇمىر باستى پەندەگە ارمان شىعار,
جۋماسا تورايعىرداي كٶلگە بەتٸن?!
ەسكەلدٸنٸ زييارات ەتكەن جاندار,
ەسكەن جەل جۇپارىمەن ەمدەلەتٸن.
بٸرجانكٶل بٸر كٶرگەننەن عاشىق قىلىپ,
نايزاتاس قييالىڭا دەم بەرەتٸن.
...مىرزاشوقى باسىنا بٸر شىقپاساڭ,
جابىعىپ مىرزا كٶڭٸل شەرلەنەتٸن.
...التى قۇرلىق ەلەمدە جەر بار ما ەكەن,
بارماقتاي بايانتاۋعا تەڭ كەلەتٸن?!...» قۋانىش شارمانوۆ تا وسىنداي سٷبەلٸ سٶزدەرٸمەن ايتىستىڭ كٶرٸگٸن قىزدىردى. تاتىمدى سٶز ايتۋعا تىرىسقان قوس اقىن دا جىرسٷيەر قاۋىمنىڭ ىقىلاسىنا بٶلەندٸ.
جۇماقتىڭ فەنيدەگٸ پۇشپاعىنداي بولعان جۇماتتىڭ اۋىلىنا كەلٸپ جىر تٶككەن كەلەسٸ جۇپ سەمەيلٸك رٷستەم قايىرتاي مەن كەرەكۋلٸك وڭعار قابدەنوۆ تە ەرەكشە بابىندا ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. ەسٸرەسە, رٷستەمنٸڭ شىمىر ۇيقاستارى مەن ٶتكٸر تٸركەستەرٸ دٷركٸن-دٷركٸن شاپالاق ۇرعىزدى.
«...ۇلى مەن قىزدارىنان نامىس كٷتكەن,
باق قونعان بايانتاۋدىڭ ماڭدايىنا,
الاششىل جٷسٸپبەكتەي ارىس بٸتكەن.
بۇل ٶلكە تۇڭعىشتاردى تٷلەتەتٸن,
قازاعىما ەيگٸلٸ تانىس نٷكتەم,
مىسالى قارا جەرگە قولى تيسە,
ەز جۇرتى ەر ٸسٸنەن تابىس كٷتكەن.
قازاقتىڭ ماڭدايىنا بايلىق بٸتسە,
بايلىقتىڭ ماڭدايىنا قانىش بٸتكەن.
تاريحتى قازىپ ٸزدەپ مەرت ٶرلٸكپەن,
مەڭگەرگەن ەدەبيەتتٸ كٶركەمدٸكپەن.
قازاقتىڭ ماڭدايىنا عىلىم بٸتسە,
عىلىمنىڭ ماڭدايىنا ەلكەي بٸتكەن.
دالادا ساحنانى العاش قۇراپ تٸككەن,
جەتٸ ٶنەر بٸر باسىنا بٸراق بٸتكەن.
قاللەكەي, قۇرمانبەك پەن سەركەلەرگە,
ۇستاز بوپ وسى كٷننەن مۇرات كٷتكەن.
قازاقتىڭ ماڭدايىنا تەاتر بٸتسە,
تەاتردىڭ ماڭدايىنا جۇمات بٸتكەن.
تٷسٸرگەن ەر كينوسىن ەسەمدٸكپەن,
تىڭ جولعا تٷرەن سالعان حاس ەرلٸكپەن.
قازاقتىڭ ماڭدايىنا كينو بٸتسە,
كينونىڭ ماڭدايىنا شەكەن بٸتكەن.
وسىنداي بايانتاۋداي عۇرىپتى ەلسٸڭ,
تٶسٸڭنەن تەكتٸلەردٸ ٶربٸتكەنسٸڭ.
قازاقتىڭ ماڭدايىنا دالا بٸتسە,
دالانىڭ ماڭدايىنا سەن بٸتكەنسٸڭ...», - دەپ ٶرٸلگەن پوەزييالىق كٶركەمدٸگٸ جوعارى, قۇنارى مول شۋماقتار رٷستەم اقىندا از بولمادى. ال, باياننىڭ ماڭدايىنان ۇشقان بۇلتتار الاشتىڭ تاڭدايىنا ەن بولىپ تامعانىن دەلەلدەۋگە بارىن سالعان وڭعار قابدەنوۆ بولسا, بٸرٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىستى تٸلگە تيەك ەتە وتىرا, اۋقىمدى مەسەلەنٸ سٶز ەتتٸ:
«...سول كەزدە جۇمات شانين وكوپ قازعان,
بۇل دا تىڭ دەرەك ەدٸ جازىپ جٷرەر.
ال, قازٸر بەيبٸت, تىنىش زامانادا,
اداستى ازاماتتار ازۋلى دەر.
سيريياعا بٸزدەن دە كەتكەندەر كٶپ,
ول جايلى مەلٸمەتتەر ەزٸر, بٸلەم.
وتاندى قورعاۋ ٷشٸن وكوپ ەمەس,
ٶزٸنە كٶر قازىپ جٷر قازٸرگٸلەر...»
شاپتان الماي شاقتاپ سٶيلەگەن قاراعاندىلىق ماقسات اقانوۆ پەن سەمەيلٸك ەسەم ەرەجەقىزى دەستٷرلٸ «قىز بەن جٸگٸت» ايتىسىن جاساپ, كٶرەرمەننٸڭ كٶڭٸلٸن باۋرادى. ماقسات اقىن بايان جەرٸن مۇنايدىڭ كٷشٸمەنەن سالىنبايتىن, قۇدايدىڭ ەكسپو-سىنا تەڭەدٸ. ەسەم بولسا, ون بەس جىل بويى قالىسپاي قارسىلاس بولىپ, تالاي الاماندا سٶز سالىستىرىپ, وي جارىستىرعان سەرٸگٸنە: «قايتارا الماي جٷرگەن كەگٸڭ بار ما, ايتا الماي جٷرگەن, ەلدە, سٶزٸڭ بار ما?, - دەپ نازداندى.
ايتىستىڭ تٶرتٸنشٸ جۇبىن قۇراعان جاس اقىندار جەرلەسٸمٸز نۇرقانات قايرات پەن قىزىلوردالىق مەيٸربەك سۇلتانحان دا اعالارىنىڭ جولىن لايىقتى جالعاپ كەلە جاتقاندىقتارىن دەلەلدەدٸ. تٶرت جىل بۇرىن ايتىستىڭ ٷلكەن ساحناسىنا العاش شىققان نۇرقانات وسى مەيٸربەكپەن ايتىسىپ, قاناتقاقتى سٶز سايىسىندا شەبەرلٸگٸن تانىتقان بولاتىن. بٸر-بٸرٸن جاقسى بٸلەتٸن قارسىلاستاردىڭ جولى باياناۋىلدا تاعى تٷيٸستٸ. «ۇمىتپا تۇساۋىڭدى كٸم كەسكەنٸن, كٸندٸك كەسكەن جەرٸڭە كەلگەنٸڭمەن», - دەپ باستاعان مەيٸربەككە ۇتىمدى جاۋاپ قايىرعان نۇرقاناتتىڭ جالىندى جىرى جەرلەستەرٸنٸڭ جٷرەگٸنە جول تاپتى:
«...مەيٸربەك, سەل كٸشكەنە شەگٸنە تۇر,
ەلگە كەپ ارقا-باسىم كەڭٸپ وتىر,
تۇلپارىمدى كەپ تۇرمىن وزدىرعالى,
سەن ونى شابىسىمنان كٶرٸپ وتىر.
تاڭداۋلى ون التى اقىن ەلگە كەلٸپ,
ايتىستىڭ كەرەگەسٸن كەرٸپ وتىر.
مىقتىلاردىڭ ٸشٸندە مەن دە جٷرمٸن,
الدىمدا تاقىم قىسىپ ەلٸم وتىر.
ەندەشە, قۋان, ەلٸم, نۇرقاناتىڭ...
...قىرانداردىڭ ساپىنا ەنٸپ وتىر.
قۇلدىراڭداپ الدىڭنان كەتكەن قۇلىن,
جٷرسٸننٸڭ جٷيرٸگٸ بوپ كەلٸپ وتىر...»
«بٸر جۇماتتىڭ ٶمٸرٸن ون التى اقىن, بٸر جۇما جىرلاسا دا تاۋىسا المايتىنىن» ايتقان نۇرقاناتتىڭ سٶزٸن جالعاعان مەيٸربەك تە قوشەمەتسٸز قالمادى.
«...تۋىندىسىن اۋدارىپ شەكسپيردٸڭ,
تەرجٸمامەن حالىققا تەلٸم ەتتٸ.
پۋشكيننٸڭ دە اۋدارىپ شىعارماسىن,
ساحنادا ٶز ٸزٸن سالىپ ٶتتٸ.
ساحنادا شىندىقتى ايتۋ كەرەك, -
دەپ ەرقاشان قولداعان ەدٸلەتتٸ.
ال, بٷگٸنگٸ قوعامعا قاراپ تۇرساڭ,
جانىمدى كەي جاعدايلار جانىپ ٶتتٸ.
تٸلٸم-تٸلٸم, تٸلٸم, - دەپ ايعايلاعان,
سٶزٸمنٸڭ سٶلٸ قاشىپ, مەنٸ كەتتٸ...
جۇماتتار شىنىمەنەن باتىر ەكەن,
ەرلٸگٸ ەلەستەتكەن جەنٸبەكتٸ.
كەڭەستٸك كەسٸر زامان كەزٸندە دە,
قازاقشالاپ سايراتقان «گاملەتتٸ», - دەپ تٸلدٸڭ جايىن ۇتقىرلىقپەن قوزعادى ول.
جاستاردان كەيٸن جٷرسٸن ەرمان: «باياناۋىلدىڭ بۇلاعاي اقىنى» دەپ شاقىرعان تٸلەك سەيٸتوۆ پەن شىمكەنتتٸك قاليجان بٸلدەشەۆ سٶز سايىسىنا تٷستٸ. «بٸر ۋىس توپىراعىڭدى دا بەرمەس ەدٸم, التىن ەكەپ بەرسە دە ات باسىنداي», - دەپ تۋعان جەردٸڭ نامىسىن جىر ەتتٸ تٸلەك.
ايتىستىڭ التىنشى جۇبى بولعان مەرەس بايرون مەن «قايىر حان قورعاپ كەتكەن دٷر قالانىڭ بالاسى» دەۋرەن اقساقالوۆ بەسٸگٸندە تەكتٸلٸك ٸڭگالاعان جۇرتتى جىرعا قوستى.
ارقانىڭ تٶرٸندەگٸ التىن سارايدى جىر ەتكەن جەتٸنشٸ جۇپتى استانالىق ەركەبۇلان قاينازاروۆ پەن الماتىلىق شۇعايىپ سەزٸمحان قۇرادى. سٶز بارىمتاسىن باستاعان ەركەبۇلان:
«تەاتردى دا وياتقان – جۇمات شانين,
ۇياتىڭدى دا وياتقان – جۇمات شانين.
ٶرەڭدٸ دە ساقتاعان – جۇمات شانين,
ٶنەردٸ دە ساقتاعان – جۇمات شانين.
ال, قازٸر رەجيسسەرمٸن دەپ جٷرگەندەر,
بٸر-ەكٸ كامەرانىڭ بۇراپ سابىن.
ەكٸ اكتەرمەن سەريال تٷسٸرٸپ اپ,
جاساپ جٷر ستۋدييانى قۇراپ شاعىن...
...جۇمات بولۋ قايداعى, جموت بولىپ,
قۇلىنا اينالىپ جٷر قۋ اقشانىڭ», - دەپ ٶنەردٸڭ باعاسىن اسىرا جىرلادى. ٶز كەزەگٸندە «جەزدەلەپ» جىر ٶرگەن شۇعايىپ تا شۇرايلى تٸركەستەرٸمەن قوشەمەتكە بٶلەندٸ. ونىڭ جۇمات جايلى «جيىرماسىنشى عاسىردا بۇل قازاقتى «رۋحاني جاڭعىرتىپ» كەتكەن ادام», - دەگەنٸ كٶپتٸڭ ەسٸندە قالدى.
بٸرٸنشٸ اينالىمدى «التىن دومبىرانىڭ» يەگەرٸ اسپانبەك شۇعاتاەۆ پەن بۇقار جىراۋ جاتقان جەردٸڭ سەلەمٸن الا كەلگەن ديدار قاميەۆ قۇراعان جۇپ اياقتادى.
«قۇشاعىن دومبىرا السام حالقىم اشقان,
جىرىمنىڭ جارتى جولى – جارتى داستان.
جٷكەڭنٸڭ دومبىراسىن ۇتىپ الىپ,
اتاندىم سول سەبەپتەن التىن اسپان.
«اق سيسا, قىزىل سيسا, سيسا, سيسا», -
دەپ ايتقان جاياۋ مۇسا, بابام مۇسا.
ايتىستى اۋىلىنا الىپ كەلگەن,
جٸگٸتتەر شاماڭ جەتسە ماعان ۇقسا», - دەپ «اق سيسانىڭ» ەۋەنٸنە سالعان اسپانبەك ارداقتى جۇرتتىڭ كٶڭٸلٸن سٸلكٸندٸرٸپ جٸبەردٸ. جۇرتىنىڭ جولىنا تٷسٸپ, حالقىنىڭ قولىنا جاققان ساقاسى اتانعان اسپانبەك اقىن باياناۋىلدىڭ بٶلەك بٸتٸمٸن ٶزگەشە جىرلادى:
«...اسپانبەگٸڭ سٶيلەسٸن,
الداسپاننان تٸل-جاعى.
اتى ٶشكەن بە جاقسىنىڭ?!
يشان مەنەن مەشھٷرٸڭ,
قۇدايدىڭ سٷيگەن قۇلدارى.
...جارىلعاپبەردٸ سايراسا,
دالا بۇلبۇلى تىڭدادى...
قىزىلتاۋ – جەردٸڭ گٷلزارى,
ەجەمنٸڭ جايعان سىرماعى.
سامالىنان ەسەتٸن
كەشەگٸ كەۋكەن سەرٸنٸڭ,
سالعان ەنٸنٸڭ ىرعاعى.
باياناۋىلدىڭ قىزدارى –
بايان سۇلۋداي سىرعالى,
باياناۋىلدىڭ ۇلدارى –
بايان باتىرداي تۇلعالى,
باياناۋىلددىڭ قۇمدارى –
باياندى باقتىڭ قۇنداعى...»
اسپانبەككە استارلى ەزٸلدەرمەن شىمشي تيٸسە سٶيلەگەن ديدار, سٶز مەنٸسٸن تەرەڭدەتە تٷسٸپ, بىلاي دەدٸ:
«...سابىندى جاعاسىنا كەلٸپ تۇرىپ,
سٶيلەيٸن ەسٸل ەنشٸ بٶلٸپ تۇرىپ.
بايانىم - ارقاداعى سۇلۋ ٶلكە,
ايتايىن جالپىڭىزعا جٶن ۇقتىرىپ.
قىزىلتاۋ, جەلتاۋ سىندى تاۋلارىڭ بار,
باسىنا اق بۇلت كيگەن بٶرٸك قىلىپ.
قۇلازىعان جانىڭىز جادىرايدى,
جاسىبايدىڭ ايدىنىن كٶرٸپ تۇرىپ.
ايبىن بەرٸپ تۇرادى وسى اۋىلعا,
اقبەتتاۋ تٶبەسٸنەن تٶنٸپ تۇرىپ...
اۋزىن اشا بەرەتٸن ايتىسقاندا,
وتىرمىن اسپانبەكتٸ سەرٸك قىلىپ.
بۇل نەگە اۋزىن اشا بەرەدٸ? - دەپ,
ويلاۋشى ەدٸم, ەزۋٸن كٶبٸك قىلىپ.
اۋزىن اشپاي قايتەدٸ بالا جاستان,
وسىنشا سۇلۋلىقتى كٶرٸپ تۇرىپ...»
تٶرت ساعاتقا سوزىلعان سٶز سايىسىن تاپجىلماي تاماشالاعان حالىق ەبدەن سۋساپ قالىپتى. بٸرٸنشٸ اينالىم اياقتالىپ, بٸر ساعات ٷزٸلٸس جارييالاندى. ٷزٸلٸستەن كەيٸنگٸ فينالدىق ايتىستاردى ديدار قاميەۆ پەن ەركەبۇلان قاينازاروۆ باستادى.
«...قازاققا مىنا بەس كٷن جالعان دا ٶلەڭ,
قييال دا ٶلەڭ, جەنە دە ارمان دا ٶلەڭ.
«تۋعاندا دٷنيە ەسٸگٸن اشادى ٶلەڭ»,
تٸلدەسسەك ۇلى ابايداي زاڭعارمەنەن.
ول ٶلەڭ – بەتاشار مەن سىڭسۋ, جوقتاۋ,
بەسٸك جىرى ەمەس پە اۋجار مەنەن?!
جۇمات اتام كەزٸندە سونىڭ بەرٸن,
ەل اۋزىنان جيناپتى تالعاممەنەن.
كەزدەسٸپ, ەل جۇرتىما جەتكٸز, - دەپتٸ,
زاتاەەۆيچ سەكٸلدٸ شالدارمەنەن.
سودان بەرٸ قانشاما زامان ٶتتٸ,
كەشتەر باتىپ, الماسىپ تاڭدارمەنەن.
قانشا قازاق باقيعا كەتٸپ جاتىر,
جۇمات شانين قالدىرعان زارلى ەنمەنەن.
قانشا قازاق ٷيلەنٸپ, ٶسٸپ جاتىر,
جۇمات شانين قالدىرعان «جار-جارمەنەن»...», - دەپ تالعامدى تولعاۋ ايتقان ەركەبۇلان قاينازاروۆتىڭ شابىسى بٶلەك بولدى.
ال, ايبەك قاليەۆ پەن ەسەم ەرەجەقىزى جاساعان اعا مەن قارىنداستىڭ ايتىسى دا القالى توپتىڭ العىسىنا بٶلەندٸ.
«...جىرلاۋعا جۇماتىڭدى قايتا كەلدٸك,
بۇل جەردە تۋمايدى ەكەن وسال ادام.
تاراسا تٷركٸلٸگٸم ٶر التايدان,
باستالار تەكتٸلٸگٸم وسى ارادان...», - دەپ جىرلاعىن ەسەم ەرەجەقىزىنا باياناۋىلدىق اق ەجەلەر بٸر ەمەس, بٸرنەشە مەرتە گٷل شوقتارىن سىيلاپ, قۇرمەت كٶرسەتتٸ. ەسەم باياناۋىلدى «قازاقتىڭ عىلىمي استاناسى» دەپ اتادى. ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ ٶتكٸر قوزعاعان ايبەك:
«...جۇماتسىز ساحنانىڭ سەنٸ كەتٸپ,
جاعدايى كٷنەن-كٷنگە اۋىر بوپ جٷر.
كينونىڭ دا قييۋى قاشتى بٷگٸن,
ارقاسى قامشى باتپاس قامىر بوپ جٷر.
رەجيسسەر بٸتكەننٸڭ بار ارمانى,
كينوفەستيۆالدەرگە بارۋ بوپ جٷر.
قازاقتى ماسقارا ەتكەن كينوسىمەن,
جەڭٸمپازدىڭ جٷلدەسٸن الۋ بوپ جٷر.
تۇششىنىپ كٶرە-تۇعىن سەريال دا جوق,
شەتەلدەن ساتىپ الۋ تەۋٸر دەپ جٷر.
...قاراگٶز قىزدارىڭنىڭ تٷرٸ اناۋ,
تٷرٸكتٸڭ جٸگٸتتەرٸن «جانىم» دەپ جٷر.
باياناۋىل, تاعى دا بٸر تولعاتشى,
ٶنەرٸمٸز ٶزٸڭسٸز جاۋىر بوپ جٷر.
قازاقتىڭ كينوسى مەن تەاترى,
جۇمات پەن شەكەندەرگە زەرۋ بوپ جٷر...», - دەگەندە كٶرەرمەننٸڭ شاپالاعى جاۋىپ كەتتٸ.
فينالدىق بٶلٸمنٸڭ سوڭعى جۇبىن قۇراعان اسپانبەك شۇعاتاەۆ پەن ماقسات اقانوۆ تاماشا سٶز تارتىسىنا كۋە قىلدى. شاپپا-شاپ ايتىستا اعاسىنا قۇرمەت تانىتقان اسپانبەك «اعامنىڭ جولىن كەسكەنشە, قولىمدى كەسكەن مىڭ ارتىق», - دەپ جولىن بەردٸ.
تارتىسقا تولى ايتىس ٶز مەرەسٸنە جەتٸپ, حالىقتىڭ القالاۋىمەن, قازىلاردىڭ شەشٸمٸمەن جەڭٸمپازدارىن تٶرگە شىعاردى. جۇرتىنىڭ جوقشىسى, سالتىنىڭ ساقشىسى اتانعان اقىنداردى ماراپاتتاۋ رەسٸمٸ كەلٸپ جەتكەن كەزدە حالىقتىڭ قوشەمەت كٶرسەتۋٸنەن قيماستىقتىڭ دابىسى ەستٸلگەندەي بولدى.
باس جٷلدە يەگەرٸ قاراعاندىلىق ماقسات اقانوۆتى قازىلار القاسىنىڭ تٶراعاسى عالىم جايلىباي مەن باياناۋىل اۋدانىنىڭ ەكٸمٸ ورازگەلدٸ قايىرگەلدينوۆ ماراپاتتادى. جەڭٸمپاز اقىن 1 ميلليون 500 مىڭ تەڭگەلٸك سىياقىعا يە بولدى. ايتىستىڭ بٸرٸنشٸ ورىن جٷلدەسٸ اسپانبەك شۇعاتاەۆقا بۇيىرىپ, 1 ميلليون تەڭگەنٸ قانجىعالادى. جەرلەسٸمٸزگە سەرتيفيكاتتى اقىن دەۋلەتكەرەي كەپۇلى مەن «تۋعان جەرٸم – باياناۋىل» قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ورال سارتاەۆ تابىستادى. ەكٸنشٸ ورىن جٷلدەسٸ – 700 مىڭ تەڭگە استانالىق ەركەبۇلان قاينازاروۆقا بۇيىردى. جٷلدەنٸ پاۆلودار وبلىستىق مەدەنيەت, ارحيۆتەر جەنە قۇجاتتاما باسقارماسىنىڭ باستىعى ارداق رايىمبەكوۆ پەن پاۆلودار وبلىسى جەنە باياناۋىل اۋدانىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى قوراباي شەكٸروۆ تاپسىردى. ٷشٸنشٸ ورىنعا جەنە 500 مىڭ تەڭگەنٸڭ سەرتيفيكاتتارىنا قاراعاندىلىق ديدار قاميەۆ پەن سەمەيلٸك ەسەم ەرەجەقىزى يە بولدى. بۇل جٷلدەنٸ اقىن ارمان قاني مەن سايلاۋ بايبوسىن تابىس ەتتٸ. اقىن بالتاباي سىزدىقوۆ سٷبەلٸ سٶز سايىسىن كٶرسەتكەن ون اقىندى العىس حاتپەن ماراپاتتادى. ارقالىقتىڭ ارقالى اقىنى ايبەك قاليەۆتٸ جۇمات شانيننٸڭ ۇرپاقتارى جۇمات شانين اتىنداعى ارنايى جٷلدەمەن ماراپاتتادى.
كٶپتەن كٷتكەن ايتىس كٶپتٸڭ ەسٸندە كٶپكە دەيٸن ساقتالارى انىق.
ەلامان قابدٸلەشٸم,
باياناۋىل اۋدانى
