وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنداعى كيەلٸ جەرلەردٸڭ بٸرٸ - ٷكاشا اتا قابٸرٸ ورنالاسقان كەسەنە. ونىڭ مازارى تٷركٸستان قالاسىنان سولتٷستٸككە قاراي 35 شاقىرىم جەردە بابايقورعان اۋىلىنىڭ سولتٷستٸگٸندە ورنالاسقان. كەرەمەتكە تولى قۇدىق پەن ساحابانىڭ قابٸرٸ جاتقان كەسەنە جايلى اڭىز-ەفسانا قازٸر كٶپتەگەن تۋريستەردٸ قىزىقتىرىپ وتىر.
حالىق اراسىنداعى اڭىز بويىنشا ٷكاشا اتا مۇحاممەد پايعامباردىڭ (س.ا.ۋ.) ساحاباسى رەتٸندە بەلگٸلٸ. مۇcىلمانداردىڭ ەسكەري قولباسشىسى رەتٸندە كەڭٸنەن تاراعان. اڭىز بويىنشا, ٷكاشا اتا شاپسا قىلىش, اتسا وق ٶتپەيتٸن قاسيەت دارىعان الىپ دەنەلٸ, باتىر بولعان ەكەن. ٷكاشا ساحابا سونداي-اق قازاق دالاسىنا يسلام دٸنٸن العاش الىپ كەلگەن تاريحي تۇلعا رەتٸندە ايتىلادى. ول پايعامبارىمىزدىڭ (س.ا.ۋ.) سەنٸمدٸ سەرٸكتەرٸنٸڭ قاتارىندا بولعان. تٷركٸ تايپالارىنىڭ بٸرٸنەن شىققان. قازاق شەجٸرەسٸنٸڭ باستاۋىندا تۇراتىن ەنەس ساحابالارمەن بٸر قاتاردا تۇرادى. ال كەڭەستٸك دەۋٸردە حالىقتىڭ تاريحي ساناسىندا عاكاشا ساحابا ەسٸمٸ ۇمىتىلىپ, ٷكاشا اتا, ٷكاشا ەۋليە ەسٸمٸمەن ساقتالىپ وتىر.
بٸرقاتار دەرەكتەردە عاكاشا ساحابانىڭ ەشقانداي دا اڭىز ەمەس ەكەنٸ ايتىلعان. ول پايعامباردىڭ (س.ا.ۋ.) جاقىن سەرٸگٸ, قاسىندا بٸرگە جٷرگەن اياۋلى ساحاباسى بولعاندىعىن كٶرسەتەدٸ. پايعامبار ساحاباسى - ەلي مۇحاممەد (س.ا.ۋ.) الدىندا جٷرەتٸن قورعاۋشىسى بولسا, ٷكاشا اتا ونىڭ ارقا تۇسىندا جٷرەتٸن وققاعارى بولعان ەكەن. مۇحاممەد (س.ا.ۋ) ٶمٸردەن ٶتەر سەتٸندە: «كٸمدە-كٸم ٷكاشانىڭ جٷزٸنە قاراسا, سول ادامعا توزاق وتى حارام بولادى» دەگەندٸ ايتادى. ەندٸ بٸر دەرەكتە مٷبەراك ەۋليەنٸڭ قاسيەتتٸ قانى اياق استى بولماسىن دەگەن ويمەن دەنەسٸمەن قوسا قانى شاشىراعان جەرٸ كٶمٸلٸپ قابٸرگە اينالدىرىلعان.
قازٸرگٸ تاڭدا ٷكاشا اتا قابٸرٸ بٷكٸل تٷركٸ جۇرتى مٸنەجات قىلىپ, تەۋەپ جاسايتىن زييارات ورنىنا اينالعان. ٷكاشا اتا دەگەندە, ەڭ ەۋەلٸ جۇرتتىڭ ەسٸنە تاۋ باسىنداعى قۇدىق ەسكە تٷسەدٸ. تاۋ باسىنداعى قۇدىقتىڭ پايدا بولۋىنا قاتىستى سۇراقتىڭ جاۋابى دا تاريحي شىعارمالاردان الىنعان. مۇندا كەلگەن ەربٸر ادام بٸرٸنشٸ ٷكاشا اتانىڭ قابٸرٸ ورنالاسقان كەسەنەگە كٸرٸپ, قۇران وقيدى. ونان كەيٸن بارىپ تاۋ باسىنداعى قۇدىقتىڭ باسىنان سۋ الادى. كەرەمەتكە تولى قۇدىق پەن ساحابانىڭ قابٸرٸ جاتقان كەسەنە جايلى اڭىز-ەفسانا بۇرناعى ۋاقىتتا جىر-داستاندار ارقىلى كەڭٸنەن تارالعان. تاريحشى مۇحتار قوجا ٷكاشا اتا تۋرالى مىنانداي دەرەكتەر ايتادى.
«ٷكاشا اتانى جاۋ جەڭە الماعان, ەشبٸر پەندەنٸڭ وعى ٶتپەيدٸ, قىلىشى كەسپەيدٸ ەكەن. جاۋلارى ايلا جاساپ ونىڭ ەيەلٸن الداپ ساحابانىڭ وسال جەرٸن بٸلٸپ الىپتى. ٷكاشا اتا تەك تاڭ نامازىن وقىعان كەزدە قورعانسىز بولادى ەكەن. ونى بٸلگەن كەپٸرلەر تاڭ نامازىن وقىپ وتىرعان كەزدە باسىن قىلىشپەن شاۋىپتى. جانسىز باستى پەرٸشتەلەر دومالاتىپ قىردىڭ ەتەگٸنە جەتكٸزٸپتٸ. سول جەر قاق ايىرىلىپ قۇدىق بولىپ ٷكاشا اتا باسى وعان تٷسٸپ جەر استى ٶزەن ارقىلى مۇحاممەد پايعامبارعا (س.ا.ۋ.) جەتٸپتٸ. ساحابانىڭ قانى تامعان جەردٸڭ بەتٸنە سازدان ۇزىندىعى 21 م بەلگٸ سوعىلعان. زيياراتقا بارعاندارعا ەۋليەنٸڭ شىراقشىلارى ٷكاشا اتانىڭ باسى دومالاپ تٷسكەن قۇدىقتى, اتانىڭ تٷيەسٸنٸڭ ٸزٸ قالعان تاستى كٶرسەتەدٸ. زيياراتشىلار وسى قۇدىققا كەزەكپەن شەلەك سالىپ سۋ الۋعا ەرەكەت ەتەدٸ. سۋ بٸرەۋلەرگە بەرٸلەدٸ, بٸرەۋلەرگە قانشا مەرتە شەلەك سالعانىمەن بٸر تامشى سۋ ٸلٸنبەيتٸنٸ بار. مۇنى شەلەك تاستاپ وتىرعان ادامنىڭ كٷنەسٸنە بالاپ تٷسٸندٸرەدٸ», - دەيدٸ تاريحشى.
ال كەيبٸر دەرەكتەردە ٷكاشا اتا بەيٸتٸنٸڭ جانىنداعى قاسيەتتٸ سانالاتىن قۇدىق سۋى جەر استى ارقىلى مەككەدەگٸ زەمزەم بۇلاعىمەن بايلانىسادى دەگەن تٷسٸنٸك بار. ونىڭ تەرەڭدٸگٸ 22-25 مەتردٸ قۇرايدى. قۇدىق تٸك ەمەس, سپيرال تەرٸزدٸ. قۇدىقتان سۋ الۋ ٷشٸن شەلەك سالعاندا سۋ شىعاتىن بولسا, ول ادامنىڭ جولى بولعىش, باقىتتى ادام دەپ سانالادى. وسى قۇدىقتىڭ باسىنا بارشا مۇسىلمان جاماعاتى اللادان تٸلەك تٸلەپ, كٷنەلارىنان ارىلۋعا زيياراتقا اعىلىپ كەلٸپ جاتادى. سونداي-اق ەل اراسىندا جاۋگەرشٸلٸك زامان مەن بەرتٸن كەلە سوعىستان كەيٸنگٸ جىلدارى دا جارالانعان ادامدامدار وسى قۇدىقتىڭ سۋىنا شومىلىپ, ايىعىپ كەتكەنٸ تۋرالى ايتىلادى.
كەسەنە مەن قۇدىقتىڭ ەكٸ اراسى شامامەن العاندا بٸر شاقىرىمداي. 1990 جىلدارى اۋىل اقساقالدارىنىڭ كٷشٸمەن ول جەر قايتا جٶندەلٸپ, تەۋبە ەتەتٸن ورىنعا اينالدىرىلدى. 1996 جىلى وبلىستىق مەدەنيەت باسقارماسىنىڭ «ەزٸرەت سۇلتان» مۋزەيٸ قارماعىنا بەرٸلدٸ.
