ەلباسى ن.ە.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋxاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسى – ۇلتقا باعىتتالعان ۇران, مەملەكەتتٸك يدەولوگييا ٶزەگٸ رەتٸندە اسا قۇندى ٷندەۋ. قوعامدىق ساناعا رۋحاني سٸلكٸنٸس بەرٸپ, ۇلى مۇرات-ماقساتتاردىڭ تٷيٸن-تۇجىرىمىن مەيەلٸ وي-تولعاۋمەن سارالاعان جوسپارلى جوبانى حالىق جىلى قابىلدادى.
رۋحاني ٷندەستٸك ٷيلەسٸم تاپقان, مەدەني-رۋحاني قۇندىلىقتارعا باسىم مەن بەرٸلگەن جاڭعىرۋ باعدارى جۇرتشىلىقتىڭ جٸگەرٸن جانىپ قامشىلادى. جاhاندانۋ زامانىندا جۇتىلاپ قالماي جاڭاشا جاڭعىرۋعا, رۋحاني جۇتاڭدىقتى بولدىرماۋعا شاقىرادى. ەلگە مۇرا, ۇرپاققا ٷلگٸ بولاتىن, ۇلتتىق سانانىڭ كەمەلدەنۋٸن كٶزدەگەن, تابىسقا جەتۋ تەتٸكتەرٸ تٸزبەكتەلگەن بۇل تولعاۋدى ەلٸم دەگەن بارشا ازامات قولداپ, قۋاتتايدى. مۇنداعى تەرەڭ وي قوزعاعان ناقتى ەلەۋمەتتٸك جوبالار ۇلتتى ۇيىستىرىپ, ۇلى ماقساتتارعا جەتەلەيتٸنٸنە سەنٸمٸمٸز مول.
ۇلت بٸرلٸگٸ – ۇلى بايلىق. ۇلتتىق دامۋدا مىزعىماس ۇلت بٸرلٸگٸ اسا ماڭىزدى. رۋحاني دٷنيەلەر ارقىلى قوعامعا ٷلكەن ماڭىز بەرگەن باستاما – ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ۇلىقتاۋعا باعىتتالعان. ۇلتتىق رۋحىمىزدى كٶتەرۋ ٷشٸن, ەلبەتتە تٶل تاريحىمىزدى, تەربيەنٸڭ تٷپ قازىعى –قۇندىلىقتارىمىزدى دەرٸپتەۋ قاجەت. رۋحاني ٶرلەۋدٸڭ التىن ارقاۋى – ۇلتتىق كود ەرەكشەلٸكتەرٸن ساقتاۋ ارقىلى جاڭعىرۋ. وتانشىلدىق رۋح تۋعان جەرگە, تۋعان ەلگە دەگەن ماحابباتتان باستالادى.
ال, باستى باعىتى – ۇلتتىق پاتريوتيزمگە نەگٸزدەلگەن تاياۋ جىلدارداعى مٸندەتتەر بٶلٸمٸندەگٸ «تۋعان جەر» باعدارلاماسى – ۋاقىت تالابىنان تۋىنداعان يدەولوگييا جيناعى.
اۋقىمدى ٷش مەسەلەنٸ قامتىعان جوبا جالپىۇلتتىق سيپاتتا جاڭعىرۋدىڭ تيٸستٸ تەتٸكتەرٸن انىقتاپ بەردٸ. وسىلايشا, وي-سانادا جاپپاي جاڭعىرۋ ٷدەرٸسٸ باستالدى. تاعىلىمدى تۋعان جەرگە تاعزىم ەتٸپ تٷلەتۋ – پەرزەنتتٸك پارىزىمىز. ۇلتتىق بٸرەگەيلٸك تەمٸرقازىعى سانالاتىن تۋعان جەر جوباسى پاتريوتتىق تەربيەنٸڭ نەگٸزگٸ ٶزەگٸ بولماق. ۇلى دالا ٶركەنيەتٸنە ٶرنەكتەپ جول سالعان جوبادا ۇلتتىق دارا قاسيەتتەرٸمٸزدٸڭ جوعالماۋى, جاڭعىرىپ جوعارىلاۋى قاراستىرىلعان. ۇلتتىق بٸرەگەي سانا-سەزٸمگە ۇلتتىق يگٸ مٷددەلەر ارقىلى ەسەر ەتەتٸنٸ اقيقات. سەبەبٸ, تەرەڭ تاريحتان ٶنەگە, قۋات العان حالىقتىڭ ۇرپاعىمىز. تار جول, تايعاق كەشۋ نەۋباتى تاڭبالانعان, اتا-بابالارىمىز كٶزدٸڭ قاراشىعىنداي قورعاعان جەردٸڭ قادٸر-قاسيەتٸن تٷسٸنەمٸز. تەڭدەسٸ جوق تۋعان جەردٸڭ تاس, توپىراعىنا دەيٸن تاعزىم ەتەتٸن تەۋەلسٸز ەلدٸڭ رۋحتى, ٶجەت ازاماتتارىمىز. بٷگٸنگٸ كٷن – اتاجۇرتقا ادال ەر ازاماتتىڭ جەكە جاۋاپكەرشٸلٸگٸ سىنعا تٷسەتٸن سارابدال ۋاقىت. بٸر قۋانتارلىعى, وسى سىن-مەجەدە سۋىرىلىپ العا شىعىپ, وتانسٷيگٸشتٸگٸن ناقتى ٸستەرمەن دەلەلدەپ جٷرگەن قايراتكەرلەر, جاستار, قاراپايىم جاندار دا بار. مىسالى, تۋعان جەرگە دەگەن ەرەكشە قۇرمەتتەرٸن ادام جانىنا جىلۋلىق سىيلايتىن قايىرىمدىلىق شارالار جاساۋ ارقىلى بٸلدٸرٸپ جاتقاندار بار. سونداي-اق, جاستاردا ۇلتتىڭ رۋحاني جاڭعىرۋىنا باستايتىن «تۋعان جەر» باعدارلاماسىن سەتتٸ جٷزەگە اسىرۋ بويىنشا ناقتى ۇسىنىستار بٸلدٸرٸپ, جوبالاردى قولعا الۋدا. جٷرەگٸ ەلٸم دەپ سوققان ەر ازامات «تۋعان جەر» باعدارلاماسىن جٷزەگە اسىرۋعا ٷلەس قوسۋى كەرەك. تۋعان جەرگە دەگەن ەرەكشە قۇرمەت – تۋعان جەردٸڭ كٶسەگەسٸن كٶگەرتۋگە اتسالىسۋ. ٷكٸمەت, جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك, حالىق, قالا, اۋىل, بارلىق ايماقتىڭ ەلەۋەتٸن ارتتىرۋعا, رۋحانيياتىن, مەدەنيەتٸن كٶتەرۋگە ۇمتىلۋى قاجەت. تۋعان جەردٸ قاستەرلەپ سٷيۋگە, تۋعان جەر قادٸرٸن ارتتىرۋعا, زاماناۋي وزىق ٶركەنيەت ٷلگٸلەرٸن دامىتۋعا دەگەن شامشىراق ۇراننىڭ كٷشتٸلٸگٸ وسىندا.
سونىمەن قاتار, جۋىردا «ەل ارنا» تەلەارناسىنىڭ «تۋعان ٶلكە» جوباسى كٶرەرمەنگە جول تارتتى. ەل تۇتقاسىندا وتىرعان اتپال ازاماتتار تۋعان جەرٸنە ساپار شەگەتٸن بۇل باعدارلاما جاستارعا ٷلگٸ بولارى انىق. سونىمەن قاتار, «تۋعان جەر» باعدارلاماسىن جٷزەگە اسىرۋ جٶنٸندەگٸ ساراپتاما كەڭەسٸنٸڭ العاشقى وتىرىسى ٶتتٸ. كەڭەستە ەر اۋىل-ايماقتا ٶلكەتانۋ مۇراجايلارىن اشۋ تۋرالى, ت.ب., ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ كٶتەرۋدە. تۋعان جەر شەجٸرەسٸن, سالت-دەستٷرٸن, ەدەت-عۇرپىن, مەدەنيەتٸن جاقسى بٸلەتٸن جالىندى پاتريوت جاستاردىڭ جاڭعىرۋ جولى باستالدى. وسىلايشا, ناقتى ٸستەرمەن ٸسكە اسىراتىن جوبالاردىڭ جاڭعىراتىن ۋاقىتى ەلٸ دە الدا دەپ بٸلەمٸز. داپ-دايىن دٷنيەگە دەنٸگە بەرمەي, تۋعان جەردٸڭ تازالىعىنا دەيٸن مەن بەرٸپ جاتساق قۇبا-قۇپ بولماي ما?! تۋعان جەردەن ەشكٸم جىراققا كەتپەسكە ۇيىتقى بولىپ, بارلىق كەرەكتٸ ماتەريالدىق, رۋحاني جاعدايمەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. جاڭا جۇمىس كٶزدەرٸن, ٶندٸرٸس ورىندارىن اشىپ, رۋحاني وشاقتاردى جەتٸلدٸرگەن ابزال.
وتانشىلدىقتىڭ نەگٸزگٸ تەمٸرقازىعى تۋعان جەرگە دەگەن ماحابباتتان باستالادى. تۋعان جەردەي جەر بولماس, ەرينە. ەركٸمنٸڭ ٶز جەرٸ ٶزٸنە جۇماق.
تٷركٸ حالىقتارىنىڭ كٶنە كٷلتەگٸن ەسكەرتكٸشٸندەگٸ «تٷركٸنٸڭ قاسيەتتٸ جەر-سۋىنىڭ قارعىسىنا قالما!» دەگەن سٶزدەرٸ تاسقا قاشالىپ, جازىلعانى تەگٸن ەمەس دەپ ويلايمىن. جەر بەتٸ تۇنىپ تۇرعان تاريحي ەسكەرتكٸش ەمەس پە?! وسى تۇستا, ٶزٸمنٸڭ تۋعان جەرٸم رۋحاني استانا تٷركٸستان قالاسى قۇتتى, قاسيەتتٸ مەكەنٸمٸز ەكەنٸن ماقتانىشپەن ايتامىن. ەلباسى: «مەدەني ماڭىزدىلىعى تۇرعىسىنان بٸزدٸڭ تٷركٸستان نەمەسە التاي – ۇلتتىق نەمەسە قۇر¬لىقتىق قانا ەمەس, جاھاندىق اۋقىمداعى قۇن¬دىلىقتار»,-دەپ اتاۋى ەرينە كەزدەيسوقتىق ەمەس.
ييا, تٷركٸستان شەجٸرەلٸ قۇتتى مەكەن. تٷركٸستان ايماعى تاريحي-مەدەني ەسكەرتكٸشتەرگە تولى, تۋريستٸك بولاشاعى بار ەۋليەلٸ جەرلەرگە باي. تٷركٸ دٷنيەسٸنٸڭ مەدەني استاناسى – تٷركٸستان قالاسى ناعىز رۋحانيياتتىڭ وزىق ورداسى دەپ بٸلەمٸز.
ۇلتتىق رۋحىمىزدى اسقاقتاتاتىن تٶل تاريحىمىز ايقىن تٶرگە وزدى. ۇلت مەسەلەسٸن ۇلى ماقساتتارمەن دٶپ باسقان باياندى بولاشاقتىڭ سارا جولى – بٸرەگەي سەنٸم مەن كٶزقاراستىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتتٸ. ەندٸگٸ جەردە, تەربيەلٸك تالاپتىڭ مەجەسٸنەن شىعۋ ۋاقىت ەنشٸسٸندە. رۋحاني سەۋلەمەن مەڭگٸلٸك ەلدٸڭ ەڭسەسٸن كٶتەرگەن باعدارلاما ەل بٸرلٸگٸن نىعايتا تٷسپەك. ۇلتتىق رۋحىم دەگەن ۇلى سەزٸم, ەر ازاماتتىڭ ەڭبەكقور, سانالى بولۋىنا سەرپٸن بەردٸ. ەلٸم ٷشٸن دەگەن پەرمەندٸ تالاپ-مٸندەتتٸڭ ماڭىزى زور بولماق. مىقتى موتيۆاتسييالىق ەكپٸنٸ بار باعدارلامانىڭ بولاشاعى باياندى بولارى انىق. جالپىۇلتتىق دەڭگەيدەگٸ جۇپ-جۇمىر جوبانىڭ جەمٸستٸ نەتيجەسٸن كٶرەتٸن كٷن الىس ەمەس. وتانسٷيگٸشتٸك يدەولوگيياسىمەن نۇرلانعان ەر ازامات «مەن وتان ٷشٸن نە ٸستەي الامىن?» دەپ تەرەڭ ويلانۋى كەرەك. ٶزٸمٸزدٸڭ ۇلتتىق ٶنٸمدەرٸمٸزدٸ ٶندٸرۋگە, قازاقستان ٶنٸمدەرٸن تۇتىنۋعا, جاڭا يدەيالاردىڭ جۇلدىزدى سەتٸن جاڭعىرتۋعا دەگەن عالامات تاباندىلىقپەن العا باسۋ كەرەك. بەرەكەلٸ بٸرلٸككە باستار باعدارلامانىڭ باستى ماقساتى دا وسىندا. ۇلت بولىپ ۇيىسسا الىنبايتىن قامال جوق. كٶشباسشى قولداپ, مەملەكەت قۋاتتايتىن ۋاقىتتا حالىق قالعىماۋى تيٸس. داڭعىل جولدىڭ دارا دەڭگەيٸنە دەن سەۋٸپ, ازاماتتىق بورىشتارىنا ادال بولاتىن مٷمكٸندٸكتٸ جٸبەرٸپ الماۋ ابزال. ۇلان-عايىر جەرٸمٸزدٸ يگەرۋگە, ۇرپاعىمىزعا مەڭگٸلٸك ريزىق-نەسٸبە بولاتىن كەسٸپتٸ مەڭگەرۋگە تەر تٶگەتٸن كەز بۇل.
وسى ورايدا ٶز ٷنٸمدٸ دە قوسا كەتسەم جٶن بولار. تۇمارلى تۋعان جەردٸڭ تولعاۋ-تۋىندىسىن, دامۋشى ەلدٸڭ باعدارلاماسىن دارالايتىن بٸر ەرەكشە قورىتىندى بولۋى زاڭدىلىق سيياقتى. مىسالى, ەلگە, تۋعان جەرٸنە سەپتٸگٸن تيگٸزٸپ, قول ۇشىن سوزعان ازاماتتاردى, كەسٸپكەر مەتسەناتتاردى ماتەريالدىق, رۋحاني جاعىنان ٷلەس قوسقانى ٷشٸن رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە, ەر وبلىس, قالا بويىنشا ەرەن ەڭبەگٸن كٶتەرۋ جەنە پاتريوتتىق پەن جەتٸستٸككە ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا «جىل پاتريوتى», «بيٸك رۋحانييات», «رۋحانييات سالاسىنىڭ ٷزدٸگٸ», «تٷركٸستان قالاسىن جاڭعىرتۋعا ٷلەس قوسقانى ٷشٸن» تٶسبەلگٸسٸ, ت.ب., وسى سىندى ماراپاتتاردى تاعايىنداۋ جٶنٸندە كوميسسييا توبى قۇرىلسا يگٸ بولار ەدٸ. ال بۇل ماراپاتتاردى ەلباسى قولىنان السا تٸپتٸ تاماشا. بەسەكەلەستٸك بار جەردە ٶسۋ دە, ٶرلەۋ دە بولادى. سونداي-اق, بٸرلٸككە شاقىراتىن باستاماعا وراي بٸر كٷندٸ «رۋحاني جاڭعىرۋ كٷنٸ» دەپ بەلگٸلەپ, حالىق الدىندا قوشەمەتپەن ماراپاتتاسا .
دينارا مىڭباەۆا
