Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýxani jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasy – ultqa baǵyttalǵan uran, memlekettik ideologiia ózegi retinde asa qundy úndeý. Qoǵamdyq sanaǵa rýhani silkinis berip, uly murat-maqsattardyń túiin-tujyrymyn máieli oi-tolǵaýmen saralaǵan josparly jobany halyq jyly qabyldady.
Rýhani úndestik úilesim tapqan, mádeni-rýhani qundylyqtarǵa basym mán berilgen jańǵyrý baǵdary jurtshylyqtyń jigerin janyp qamshylady. Jahandaný zamanynda jutylap qalmai jańasha jańǵyrýǵa, rýhani jutańdyqty boldyrmaýǵa shaqyrady. Elge mura, urpaqqa úlgi bolatyn, ulttyq sananyń kemeldenýin kózdegen, tabysqa jetý tetikteri tizbektelgen bul tolǵaýdy elim degen barsha azamat qoldap, qýattaidy. Mundaǵy tereń oi qozǵaǵan naqty áleýmettik jobalar ultty uiystyryp, uly maqsattarǵa jeteleitinine senimimiz mol.
Ult birligi – uly bailyq. Ulttyq damýda myzǵymas ult birligi asa mańyzdy. Rýhani dúnieler arqyly qoǵamǵa úlken mańyz bergen bastama – ulttyq qundylyqtarymyzdy ulyqtaýǵa baǵyttalǵan. Ulttyq rýhymyzdy kóterý úshin, álbette tól tarihymyzdy, tárbieniń túp qazyǵy –qundylyqtarymyzdy dáripteý qajet. Rýhani órleýdiń altyn arqaýy – ulttyq kod erekshelikterin saqtaý arqyly jańǵyrý. Otanshyldyq rýh týǵan jerge, týǵan elge degen mahabbattan bastalady.
Al, basty baǵyty – ulttyq patriotizmge negizdelgen Taiaý jyldardaǵy mindetter bólimindegi «Týǵan jer» baǵdarlamasy – ýaqyt talabynan týyndaǵan ideologiia jinaǵy.
Aýqymdy úsh máseleni qamtyǵan joba jalpyulttyq sipatta jańǵyrýdyń tiisti tetikterin anyqtap berdi. Osylaisha, oi-sanada jappai jańǵyrý úderisi bastaldy. Taǵylymdy týǵan jerge taǵzym etip túletý – perzenttik paryzymyz. Ulttyq biregeilik temirqazyǵy sanalatyn týǵan jer jobasy patriottyq tárbieniń negizgi ózegi bolmaq. Uly dala órkenietine órnektep jol salǵan jobada ulttyq dara qasietterimizdiń joǵalmaýy, jańǵyryp joǵarylaýy qarastyrylǵan. Ulttyq biregei sana-sezimge ulttyq igi múddeler arqyly áser etetini aqiqat. Sebebi, tereń tarihtan ónege, qýat alǵan halyqtyń urpaǵymyz. Tar jol, taiǵaq keshý náýbaty tańbalanǵan, ata-babalarymyz kózdiń qarashyǵyndai qorǵaǵan jerdiń qadir-qasietin túsinemiz. Teńdesi joq týǵan jerdiń tas, topyraǵyna deiin taǵzym etetin táýelsiz eldiń rýhty, ójet azamattarymyz. Búgingi kún – Atajurtqa adal ár azamattyń jeke jaýapkershiligi synǵa túsetin sarabdal ýaqyt. Bir qýantarlyǵy, osy syn-mejede sýyrylyp alǵa shyǵyp, otansúigishtigin naqty istermen dáleldep júrgen qairatkerler, jastar, qarapaiym jandar da bar. Mysaly, týǵan jerge degen erekshe qurmetterin adam janyna jylýlyq syilaityn qaiyrymdylyq sharalar jasaý arqyly bildirip jatqandar bar. Sondai-aq, jastarda ulttyń rýhani jańǵyrýyna bastaityn «Týǵan jer» baǵdarlamasyn sátti júzege asyrý boiynsha naqty usynystar bildirip, jobalardy qolǵa alýda. Júregi elim dep soqqan ár azamat «Týǵan jer» baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa úles qosýy kerek. Týǵan jerge degen erekshe qurmet – týǵan jerdiń kósegesin kógertýge atsalysý. Úkimet, jergilikti bilik, halyq, qala, aýyl, barlyq aimaqtyń áleýetin arttyrýǵa, rýhaniiatyn, mádenietin kóterýge umtylýy qajet. Týǵan jerdi qasterlep súiýge, týǵan jer qadirin arttyrýǵa, zamanaýi ozyq órkeniet úlgilerin damytýǵa degen shamshyraq urannyń kúshtiligi osynda.
Sonymen qatar, jýyrda «El arna» telearnasynyń «Týǵan ólke» jobasy kórermenge jol tartty. El tutqasynda otyrǵan atpal azamattar týǵan jerine sapar shegetin bul baǵdarlama jastarǵa úlgi bolary anyq. Sonymen qatar, «Týǵan jer» baǵdarlamasyn júzege asyrý jónindegi saraptama keńesiniń alǵashqy otyrysy ótti. Keńeste ár aýyl-aimaqta ólketaný murajailaryn ashý týraly, t.b., ózekti máselelerdi kóterýde. Týǵan jer shejiresin, salt-dástúrin, ádet-ǵurpyn, mádenietin jaqsy biletin jalyndy patriot jastardyń jańǵyrý joly bastaldy. Osylaisha, naqty istermen iske asyratyn jobalardyń jańǵyratyn ýaqyty áli de alda dep bilemiz. Dap-daiyn dúniege dánige bermei, týǵan jerdiń tazalyǵyna deiin mán berip jatsaq quba-qup bolmai ma?! Týǵan jerden eshkim jyraqqa ketpeske uiytqy bolyp, barlyq kerekti materialdyq, rýhani jaǵdaimen qamtamasyz etý kerek. Jańa jumys kózderin, óndiris oryndaryn ashyp, rýhani oshaqtardy jetildirgen abzal.
Otanshyldyqtyń negizgi temirqazyǵy týǵan jerge degen mahabbattan bastalady. Týǵan jerdei jer bolmas, árine. Árkimniń óz jeri ózine jumaq.
Túrki halyqtarynyń kóne Kúltegin eskertkishindegi «Túrkiniń qasietti jer-sýynyń qarǵysyna qalma!» degen sózderi tasqa qashalyp, jazylǵany tegin emes dep oilaimyn. Jer beti tunyp turǵan tarihi eskertkish emes pe?! Osy tusta, ózimniń týǵan jerim rýhani astana Túrkistan qalasy qutty, qasietti mekenimiz ekenin maqtanyshpen aitamyn. Elbasy: «Mádeni mańyzdylyǵy turǵysynan bizdiń Túrkistan nemese Altai – ulttyq nemese qur¬lyqtyq qana emes, jahandyq aýqymdaǵy qun¬dylyqtar»,-dep ataýy árine kezdeisoqtyq emes.
Iia, Túrkistan shejireli qutty meken. Túrkistan aimaǵy tarihi-mádeni eskertkishterge toly, týristik bolashaǵy bar áýlieli jerlerge bai. Túrki dúniesiniń mádeni astanasy – Túrkistan qalasy naǵyz rýhaniiattyń ozyq ordasy dep bilemiz.
Ulttyq rýhymyzdy asqaqtatatyn tól tarihymyz aiqyn tórge ozdy. Ult máselesin uly maqsattarmen dóp basqan baiandy bolashaqtyń sara joly – biregei senim men kózqarastyń qalyptasýyna yqpal etti. Endigi jerde, tárbielik talaptyń mejesinen shyǵý ýaqyt enshisinde. Rýhani sáýlemen máńgilik eldiń eńsesin kótergen baǵdarlama el birligin nyǵaita túspek. Ulttyq rýhym degen uly sezim, ár azamattyń eńbekqor, sanaly bolýyna serpin berdi. Elim úshin degen pármendi talap-mindettiń mańyzy zor bolmaq. Myqty motivatsiialyq ekpini bar baǵdarlamanyń bolashaǵy baiandy bolary anyq. Jalpyulttyq deńgeidegi jup-jumyr jobanyń jemisti nátijesin kóretin kún alys emes. Otansúigishtik ideologiiasymen nurlanǵan ár azamat «men Otan úshin ne istei alamyn?» dep tereń oilanýy kerek. Ózimizdiń ulttyq ónimderimizdi óndirýge, Qazaqstan ónimderin tutynýǵa, jańa ideialardyń juldyzdy sátin jańǵyrtýǵa degen ǵalamat tabandylyqpen alǵa basý kerek. Berekeli birlikke bastar baǵdarlamanyń basty maqsaty da osynda. Ult bolyp uiyssa alynbaityn qamal joq. Kóshbasshy qoldap, memleket qýattaityn ýaqytta halyq qalǵymaýy tiis. Dańǵyl joldyń dara deńgeiine dán seýip, azamattyq boryshtaryna adal bolatyn múmkindikti jiberip almaý abzal. Ulan-ǵaiyr jerimizdi igerýge, urpaǵymyzǵa máńgilik rizyq-nesibe bolatyn kásipti meńgerýge ter tógetin kez bul.
Osy oraida óz únimdi de qosa ketsem jón bolar. Tumarly týǵan jerdiń tolǵaý-týyndysyn, damýshy eldiń baǵdarlamasyn daralaityn bir erekshe qorytyndy bolýy zańdylyq siiaqty. Mysaly, elge, týǵan jerine septigin tigizip, qol ushyn sozǵan azamattardy, kásipker metsenattardy materialdyq, rýhani jaǵynan úles qosqany úshin respýblikalyq deńgeide, ár oblys, qala boiynsha eren eńbegin kóterý jáne patriottyq pen jetistikke yntalandyrý maqsatynda «Jyl patrioty», «Biik rýhaniiat», «Rýhaniiat salasynyń úzdigi», «Túrkistan qalasyn jańǵyrtýǵa úles qosqany úshin» tósbelgisi, t.b., osy syndy marapattardy taǵaiyndaý jóninde komissiia toby qurylsa igi bolar edi. Al bul marapattardy Elbasy qolynan alsa tipti tamasha. Básekelestik bar jerde ósý de, órleý de bolady. Sondai-aq, birlikke shaqyratyn bastamaǵa orai bir kúndi «Rýhani jańǵyrý kúni» dep belgilep, halyq aldynda qoshemetpen marapattasa .
Dinara Myńbaeva
