كٷن ەدەۋٸر كٶتەرٸلٸپ قالعان كەز بولسا دا, تەرەزەسٸ تەرٸستٸك جاقتاعى تاپال ٷيدٸڭ ٸشٸ قارا كٶلەڭكە, بۇرىشتارى قاراۋىتىپ كٷڭگٸرت كٶرٸنەدٸ. تٶر الدىندا, قوڭىر بٶستەك ٷستٸندە ەكٸ قولىن ەكٸ جاققا سوزىپ جٸبەرٸپ ساپار شالقاسىنان تٷسٸپ ۇيىقتاپ جاتىر.
— اۋ, باتىر, تۇر ەندٸ, — دەدٸ بايمۇرات زاۆحوز, بالاسىنا تٶنٸپ.
ساپار بٸر قوزعالىپ تٷستٸ دە, ۇيقىلى كٶزٸمەن تەرٸس اينالدى. وسى ويانا الماي جاتىر ما دەگەن ادامشا بايمۇرات بالاسىن قاتتى جۇلقىدى:
—مەن كونتورعا بارام. اش ۇيقىڭدى! بالادا ٷن جوق.
—مەنەن بٸردەڭە كٶرەيٸن دەمەسەڭ, تۇر شاپشاڭ! — دەدٸ بايمۇرات قاھارىنا مٸنٸپ.
تالاي ەستٸپ, «اينالايىنىمەن» بٸردەي بولىپ كەتكەن, ارتىندا زٸلٸ جوق بۇل قوقان-لوققى سٶز بالانىڭ قاپەرٸنە كٸرٸپ تە شىقپادى. ول كٶزٸن اشىپ ەكەسٸنە بٸر قارادى دا, ٷنسٸز بۇرتيىپ, قايتادان كٶزٸن جۇمدى.
—مەزگٸلٸندە ۇيىقتامايدى دا, بٸردەڭە بٸتٸرگەنسٸپ تۇرمايدى بۇل شٸركٸن!
مۇنىسىنان ەشتەڭە شىقپايتىنىن كٶرگەن بايمۇرات:
—بٷگٸن ساباعىڭ باستالادى عوي. سوعان بارماۋشى ما ەدٸڭ, — دەپ ەلگٸدەي ەمەس, كٷيبٸجٸككە باسىپ, جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ سالماعىن بالانىڭ ٶزٸنە ارتا سٶيلەدٸ.
—ەلٸ ەرتە, — دەدٸ بالا ەرٸنشەكتٸكپەن تٸل قاتىپ.
—قايداعى ەرتە, سەگٸز بولدى.
—تۇرايىن, نە بەرەسٸڭ? — دەدٸ مانادان بەرٸ ۇيقىنىڭ قۇشاعىندا جاتىر دەگەن ساپارىمىز كٶزٸن جالت ەتكٸزٸپ اشىپ الىپ.
—نە بەرەيٸن مەن ساعان?
—كٶگەرشٸن الاتىن اقشا بەر.
«اقشا» دەگەن سٶز ەستٸلگەندە بايمۇراتتىڭ تٷسٸ بۇزىلىپ, جٷزٸنە ىزعار سىزداپ شىعا كەلدٸ دە:
—ٶي, قانجاۋىر, اقشا دەگەنٸ نەسٸ? ٶشٸر ٷنٸڭدٸ, — دەپ زەكٸدٸ. تٷنەرگەنٸ بولماسا, جاۋارى جوق ەكە مٸنەزٸنٸڭ سىرى ٶزٸنە مەلٸم ساپار:
—اقشا بەرمەسەڭ, تۇرمايمىن, — دەپ ەدەيٸ قاساردى.
بايمۇرات بۇدان ەرٸ قارىسا المادى. ەدەتتە, ول قۇلاققا جات بەيپٸل سٶزدەردٸ «جومارتتىقپەن» ٶلشەۋسٸز كٶپ جۇمساپ لەكٸتٸپ الاتىن دا, ونىسىنا ٶزٸ پارىق بەرمەي, تەز ۇمىتاتىن. ەگەر وسىنداي ەبدەن تۇتاندى دەگەن شاعىنىڭ ٶزٸندە بالاسى جىلامسىراي باستاسا, دەرەۋ رايدان قايتىپ, ونىڭ كٶڭٸلٸن تابۋعا اسىعاتىن. شەشەدەن جاستاي قالىپ, وسىنداي كٶڭٸلشەك ەكەنٸڭ باۋىرىندا بەتٸ قاعىلماي ٶسكەن ساپار ٶز قالاعانىنىڭ بەرٸنە ونى بەيەك ەتەتٸنٸنە ەبدەن كٶزٸ جەتٸپ, ەركەلٸككە سالىنىپ العان. قيت ەتسە, «اقى» سۇراپ ەبٸگەرلەيدٸ. ەكەسٸ ونىڭ, بۇل مٸنەزٸن تىيۋدىڭ ورنىنا, ٶرشٸتٸپ, ەمٸرٸن ەكٸ ەتپەيدٸ. ٶزٸنٸڭ سول داعدىلى وسالدىعىمەن ول بۇل جولى دا تەز «جەڭٸلدٸ».
—اقىلى بار, تۇرادى ٶزٸ, — دەپ بالاسىنا جالىنا-جالبارىنا وتىرىپ, ونى ەركەلەتە ارقاعا قاقتى.
—الداماي-اق قوي, بەرٸبٸر, اقشا بەرمەسەڭ تۇرمايمىن!
باسقا نازىنىڭ بەرٸن كٶتەرٸپ الۋعا ەزٸر, بٸراق اقشاعا كەلگەندە قينالاتىن زاۆحوز نە ٸستەرٸن بٸلمەي, بٸر قىزارىپ, بٸر سۇرلانىپ, بالانى جاسقاندىرماق بولىپ اشۋ شاقىرىپ تا كٶرٸپ ەدٸ, ودان ەشتەڭە ٶنبەدٸ. ەكەسٸنٸڭ تۋلاپ الىسقا بارا المايتىنىن ايقىن اڭعارىپ, ٸشتەي مىرس-مىرس كٷلٸپ جاتقان ساپار وڭايلىقپەن بەرٸلمەدٸ. ول مٸز باقپاي بۇرىنعىسىنان بەتەر بەدٸرەيدٸ. مىسى قۇرىعان بايمۇرات باسقا لاج تاپپاي:
—ەي, قانجاۋعىر-اي, ال! — دەپ ٷش تەڭگەلٸكتٸ لاقتىرىپ تاستادى.
—بۇل از!
—قاپ, مىنانى-اي, ە!..
ول بٸراز قينالا تولقىپ تۇردى دا, ٸشكٸ قالتاسىن اقتارىپ, ورامالعا شيىرشىقتاپ ورالعان بٸر بۋدا اقشانى ساپىرىلىستىرىپ, ەرەڭ دەگەندە ٷش سوم تاۋىپ, بالاعا تاعى لاقتىردى.
ساپار اقشانى شاپ بەرٸپ قاعىپ الدى دا, سىقىلىقتاپ كٷلٸپ ورنىنان تۇردى.
—تاماعىڭدى ٸش تە, ساباققا بار, كٷشٸك, — دەپ زاۆحوز دا راقاتتانا كٷلدٸ.
—الاقاي! قازٸر كٶگەرشٸن الام. سودان كەيٸن ساباققا بارام, — دەپ جايراڭداعان ساپار, قولىن جۋماستان, ٷلكەن بٸر تابا ناندى الىپ, اۋىزعا بۇرالاپ تىعا باستادى.
—ەسٸكتٸ جاپ تا, كٸلتتٸ ماڭدايشاعا قالدىرىپ كەت.
—جارايدى, بٸلەم…
جولى بولعان ساپار ٸشٸنە «ەل قوندىرىپ» العان سوڭ ٷيدەن شىعىپ, دوسى سەيتەندٸكٸنە قاراي بەت الدى. «بۇل ماعان كٶگەرشٸنٸن التى سومعا بەرەر مە ەكەن» دەپ ويلادى ول جولشىباي.
سەيتەن ٷيٸندە جوق بولىپ شىقتى. ەسٸگٸ جابىق تۇر. «بۇل مەكتەپكە كەتكەن بولدى عوي» دەپ ەندٸ سولاي جٷردٸ.
مەكتەپ ماڭى قاپتاعان ادام. بٸرەۋ كٸرٸپ, بٸرەۋ شىعىپ, ساپىرىلىسىپ جاتىر. بالالارمەن ارالاس ٷلكەندەر دە جٷر. كٶپتٸڭ تاسقىنىنا ارالاسىپ, ساپار دا ٸشكە كٸردٸ.
شىن دۋمان مەكتەپتٸڭ ٸشٸندە ەكەن. سامساعان بالالاردان كٶز سٷرٸنەدٸ. مەكتەپ تابالدىرىعىنان جاڭا اتتاعان جەتٸ جاسار بٶبەكتەر ەلدەنەنٸ جاتىرقاعانداي, اياقتارىن ەپپەن باسىپ, ەرتٸپ كەلگەن ەجەسٸنە, يا ەكەسٸنە تىعىلا ۇيلىعادى, داۋىستارىن دا اقىرىن شىعارىپ, جاسقانا سٶيلەسەدٸ. ال, ەرەسەك بالالار زالدى باستارىنا كٶتەرە داۋرىعا سٶيلەپ, اياقتارىن نىق باسادى… بۇل دٷرمەكتٸڭ ٸشٸنەن ساپار ٸزدەگەن دوسىن كٶرە المادى. «ول قايدا بولدى ەكەن» دەپ قايتادان ەسٸك جاققا كٶز سالىپ ەدٸ, بۇرىشتا وقشاۋ تۇرعان, ٶزٸمەن بٸرگە وقيتىن بەكتايدى كٶردٸ.
—سەن سەيتەندٸ كٶردٸڭ بە? — دەدٸ ول بەكتايدىڭ قاسىنا كەلٸپ.—سەن جاقسى كەلدٸڭ, — دەدٸ اناۋ مۇنىڭ سۇراعانىنا جاۋاپ بەرۋدٸڭ ورنىنا قۋانىپ.
—مەنٸ قايتپەكشٸ ەدٸڭ?
—اقىرىن, ابايلا, قۇلاعىڭدى بەرٸ ەكەل, — دەدٸ بەكتاي سىبىرلاپ.ساپار قۇلاعىن توستى.
—ەدەبيەتتەن جاڭا مۇعالٸم كەلگەنٸن بٸلەمٸسٸڭ?
—بٸلەمٸن.
—ٶزٸن كٶردٸڭ بە?
«كٶرگەندٸ ايتاسىڭ, بٸز سەيتەن ەكەۋمٸز ونىڭ كٸم ەكەنٸن بٸلمەي, مازاق ەتكەنبٸز» دەپ قالا جازداپ, ساپار ٶزٸن ەرەڭ توقتاتتى دا:
—كٶرگەمٸن, — دەي سالدى.
—وقۋ جۇمىسىن دا سول باسقاراتىنىن ەستٸپ پە ەدٸڭ?
—ونى دا ەستٸگەم.
—ەستٸسەڭ سول, — دەدٸ بەكتاي دەگبٸرسٸزدەنٸپ.
—نەمەنە سول, — دەدٸ ساپار ونىڭ نە ايتىپ تۇرعانىنا تٷسٸنبەي.
ٶزٸ قاتال, ٶزٸ تەرتٸپتٸ جاقسى كٶرەدٸ دەيدٸ, تيتتەي تەرتٸپسٸزدٸك كٶرسە, تٶزبەيدٸ دەيدٸ.
—وسىنىڭ بەرٸن سەن قايدان ەستي بەرەسٸڭ?
—بانۋ تەتەم ايتتى.— ە, مەيلٸ... سەن مەنٸ نەگە ٸزدەگەنٸڭدٸ ايتشى, — دەدٸ ساپار مۇعالٸم جايىنداعى ەڭگٸمەنٸ تىڭداۋعا سەلقوستىق بٸلدٸرٸپ.—بٸزدٸڭ كلاسس قاشانعى جامان بولا بەرمەك… العاشقى بەتتە, تىم بولماسا, ونىڭ كٶزٸنە تەرتٸپتٸ كلاسس بولىپ كٶرٸنۋٸمٸز كەرەك. ەيتپەگەن كٷندە, بٸزگە ابىروي جوق, بٸلدٸڭ بە?, - دەپ جاۋاپ قاتتى سىنىپتاسى...
مۇقان يمانجانوۆتىڭ «العاشقى ايلار» پوۆەسٸنەن ٷزٸندٸ
